Gullvekta - Norsk del

Merknadar til segnene - 14

    13 › 1 › 15 SETT SEKSJON SPØRSMÅL SØK PÅ GULLVEKTA FØRRE NESTE
RESERVASJONAR TIL SAMLINGA  

ATU-nummer og dei eldre AT-nummera

KVA ATU og AT ER. ATU ER korta ned ifrå dei forbokstavene i etternamna "Aarne, Thompson og Uther", og viser til det nyss reviderte internasjonale klassifiseringssystemet for eventyr og skjemtesoger. AT-tal (etter initiala til Aarne og Thompson) er nummera som var før revideringa til Uther (2004). For eldre, godt kjente eventyr er ATU-nummera stort sett dei same som AT-nummera.

Det står meir generelt om ATU og AT-nummera her: [Lenke]

Tydingar

Grissil och Bisk

Historia held litt ap med ei gammal forteljing; ho heiter Griselda, med ATU-nummer 887. "Grisilla" er tittelen på svensk. Forteljinga heiter dessutan "Grisilda, Griseldis, Grisel, eller Grissil", og "Tolmodige Griselda". [EB, sv. "Griselda"]

Handlinga i den overleverte forteljinga. Ein marki (landgreve) (konge) som elskar fridommen sin, giftar seg fordi undersåttane hans krev det. Han vel kone frå dei lågare klassene (Griselda). og krev at ho lover han alltid å vere lydig. Etter at ho ha født to barn, testar han lydnaden hennar ved at han tar barna frå ho og la ho tru han har drepe dei.

Etter femten år kvittar han seg med ho og sender bod til fosterfamilien etter barna ho fødte. Han lét som han giftar seg med dottera til Griselda, og lar Griselda servere under bryllaupsfesten. Når Griselda godtar denne audmjukinga også, forklarer han alt for henne (at alt hadde vore testing av ho), og tar ho til kone igjen. (Uther 2004, bd 1, nr. 887)

Frå Ørnulf Hodnes omtale av AT 887, "Gro Selde (Griselda): Ein greve giftar seg med ei husmannsdotter. Ho lovar at ho vil vere han til lags støtt. Greven mishandlar henne ved å ta frå henne borna deira etter kvart som dei blir født, og sidan førebu seg på å gifte seg med ei anna kvinne enn førstekona, ei av høg byrd. Men den "brura" er dottera hennar - (Hodne 1984: AT 887)

Stutt kommentar. Historia er om mishandling og barnaktig, farleg framferd i årevis. Greven oppfører seg ikkje fint! At skurkar blir adelege, er elles ei gammal historie som Noregs kongesoger får fram. Endar grufull mishandling godt til sist, er det kan hende berre på overflata, og knapt nok der.

Mange tillagingar, gamle røter. Eventyret finst på norsk, dansk og svensk, men eldste kjende kjelda er fransk og frå mellomalderen. Det finst norske versjonar frå Akershus og Oppland. Soga står til sist i det italienske verket Decameronen 10:10 frå seinmellomalderen, og der er husbonden ein marki.

På svensk startar eventyret Grisilla slik:

I västra Italien ligger ett berg, som heter Monviso. Det är mycket högt och reser sig stolt mot skyn. Vid bergets fot utbreder sig ett bördigt grevskap med många rika städer och byar. Dess huvudstad heter Saluzzo.

Där levde för många hundra år sedan en mäktig markgreve, som hette Volter. Han var ung till åren, men gammal i redbarhet och visdom. Rik var han, men han var också nöjd med vad han ägde och brydde sig därför inte om att fika efter mera. Helst strövade han omkring i skog och mark, ty hans käraste sysselsättning var att jaga.(osv.) [Gidlunds. Stockholm, 1981:303-18]

Professor Jöran Sahlgren skriv om folkeromanen: "Den svenska Grisilla har [i Sverige] . . . under 1600-talet utgivits i flera upplagor, de äldsta kända från 1622, 1636 och 1644. Av dessa är endast den från 1644 komplett. . . . Vid utgivningen av Svenska folkböcker 3 har 1622 och 1636 års texter kompletterats efter 1644 års upplaga. . . .

Grisilla är efter tyskt mönster redan gjord i en dansk upplaga från omkr. 1558. Jag hänvisar i övrigt till Danske folkeboger, band 8 och där anvisad litteratur."

Sahlgren har så med soga frå s. 135. [Jöran Sahlgren. Svenske folkböcker. III. Stockholm: A.-B. Bokverk, 1948:7; 135-81]

[Til soga]

Svenska sagor, SAMLINGA
Merknadar, svenska sagor, SLUTTDEL

Merknadar, LITTERATUR  

EB: Encyclopaedia Britannica - På nett og DVD.

Gidlunds. Svenska folksagor, bd. 4. Stockholm; Gidlunds, 1981.

Hodne, Ørnulf. The Types of the Norwegian Folktale. Bergen: Universitetsforlaget, 1984.

Sahlgren, Jöran. Svenske folkböcker. III. Stockholm: A.-B. Bokverk, 1948.

Uther, Hans-Jörg. The Types of International Folktales: A Classification and Bibliography Based on the System of Antti Aarne and Stith Thompson. Vols 1-3. FF Communications No. 284 -86, Helsinki: Academia Scientiarum Fennica, 2004.

Merknadar, TIL TOPPEN SETT ARKIVDEL VIDARE

Merknadar BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, design og navigering på nettstaden, søkeråd, tilvisingar og meir. [LENKE]
© 2000–2012, Tormod Kinnes [E-POST].  —   Ansvarsfråskriving: [LENKE]