Smørje frå Nytestamentet

Først

Gammal smørje

Dei gamle poenga i Nytestamentet kjem sjeldan i strukturert form, og utvalet av tekstar som kom med, verkar mykje tilfeldig.

Av grunnar som desse er termar som bibelrøre og smørje kloke å famne og hugse. Og i utvalet som kjem, er rekkefølgja av bibelord heilt som i den opphavlege smørja, iallfall inntil vidare. Fordelen er at det går mykje lettere å sjå etter i Bibelen korleis versa er utan avkortingar.

Smørje er definert som "samanrota masse; vilkårleg blanding, røre", og det er gode grunnar til å hevde at omgrepet treff godt som karakterisering av Nytestamentet i store drag:

Vi finn fire ulike forteljingar om Jesus og bragdene hans først, og deretter Apostelgjerningane. Desse til dels sprikande forteljingane gir ikkje likeins versjonar av hendingar eller rekkefølgjer av hendingar alle stader. På førre sida er det nemnt at Judas døydde på to ulike måtar i to ulike bøker i Bibelen, men berre ein av dei kan vere den rette, i høgda. Anten døydde han av å henge seg, som det står i Matteus 27:5, eller fordi han fall på ei mark så magen rivna og innvolane taut ut [Ap.gj 1:18] - eller så var det av andre grunnar, som ikkje kom med. Ein av desse tre grunnane er vel mogeleg, men ikkje begge dei to første samtidig, for den eine versjonen utelèt den andre.

Her kan eg kanskje leggje til at det finst fire ulike versjonar i evangelia av hendingane som gjekk like føre oppstandelsen. Dei har lite felles når det gjeld rekkefølgje av hendingane, kven som er med i dei, og når. Sjå berre etter. I beste fall er det berre ein versjon som er heilt pålitande, i verste fall ingen. Ein god og pålitande Jesus-biografi har nok med éin versjon, ikkje miksmaks i fire versjonar.

Det heiter også at apostlar som skreiv desse sprikeverka, hadde blitt fylt av sanningsande. Men lèt ein tekstane vitne, går det fram at dei stemmer ikkje med kvarandre innbyrdes ein gong.

Først ikkje frisk eller heiderleg, så tigge om Jesu blod - kor usselt!

Det står elles i to av evangelia:

Kor mykje meir verdifullt er eit menneske enn ein sau! [Matteus 12:12; jf. t.d. Johannes 10:2-6]

Det er ikkje dei friske som treng lege, men dei sjuke. Eg har ikkje komme for å kalle dei rettvise." [Markus 2:17; jf. Matteus 9:12-12; og Johannes 10:2-6].

Når ein legg saman to og to, går dette fram: Det er betre å vere menneske enn dyr, betre å vere frisk enn kristen. Dei som er friske i hugen, treng ikkje Jesus og jublar heller ikkje over ussel bloting av andre så dei sjø,lve slepp unna dyre følgjer av feil handlingar - og treng såleis ikkje å leve meir eller mindre på falsk om lag som hordedyr. Det er faktisk dette Jesus fortel. Slikt kan ein suge til seg som overordna også. Det gjeld å vere sterk nok til å leve ut gode innsikter.

- Tormod Kinnes

Frå Matteus

Hovdingen skal gjete folket sitt. [Jf. Mt 2,6]

Soler vandrar ikkje på lokal gjesting.

Det er ei merkeleg framstelling at "Stjerna fór føre"; stjerner er heite soler, vandrar ikkje slik som skildra, skin ikkje slik heller, og kjem ikkje på gjesting i solsystemet utan at det blir leitt heitt, for eksempel 2 million grader Celsius. Den temperaturen brenn alt liv på ein blunk. Men i soga er det vel "noko skinande ovafrå og som kan flytte seg og ikkje er fælt varmt" som er meininga, i og med at dei ikkje hadde våre stjerne-omgrep i den tida. [Jf. Mt 2,9]

Gud kan varsle gjennom draumar. [Jf. Mt 2, 12]

Rydd veg for Herren. [Mt 3,3]

Etter å ha reinsa kornet, kan det høve å brenne agnene. [Jf. Mt 3,12]

Opphev lova som det skal til. [Jf. Mt 5,17]

Jesus gjorde slikt med omsyn til sabbatsarbeid og fugle- og dyreblota i tempelet, for eksempel. Når det gjeld lover som blei sett til side av apostlane og Heilaganden, sjå dessutan Apostelgjerningane 15 og 21,25. Dessutan skriv Paulus mykje omkring lov og fridom frå lova. Ein får bla i breva og studere litt over det.

La eit ja vere ja. [Mt 5,37]

Gå inn i eige kammers og lat att døra når du vil be. [Jf. Mt 6,6]

Har ein ikkje eige kammers, får ein skaffe seg hus til det. Svært mange gjer det.

Hyklaren skaper seg til så folk skal sjå . . . [Jf. Mt 6,16]

Samle skattar i himmelen det du er god om. [Jf. Mt 6,20]

Søk først og fremst Guds rike -. [Jf. Mt 6,33]

"Vak og be" høyrer med til midla. Ein skal forstå dette konstruktivt, og ikkje plage seg. TM er vaking, og stadfeste i djup ro ( affirm ) hjelper også.

Trong er porten som fører til livet. [Jf. Mt 7,14]

På fruktene kjenner ein grådige som gjer seg til. [Jf. Mt 7,16]

* Ikkje alle nyttige og likande tre er frukttre. Studer kva gagn tre gjer. [Plt]

Læk sjuke det du er god om. [Jf. Mt 8,16]

Å ikkje ha noko å kvile hovudet på, er ikkje rett der det finst torv omkring ein. [Jf. Mt 8,20]

Friske treng normalt ikkje lege. [Jf. Mt 9,12]

I Det gamle testamente står både lovfesta dyre- og fugleblot for synder, og ord om at det var miskunn Herren ville ha - begge deler. [jf. Mt 9,13]

Ver frimodig nok, dotter. [Jf. Mt 9,22]

Haust inn grøda di. [Jf. Mt 9,38]

Ein arbeidsmann er kosten sin verdt. [Mt 10,10]

Ta dykk i vare. [Mt 10,17]

* Å halde seg til normene sett fram av Buddha, er djupt høveleg. [jf. Mt 10,17; Ap.gj 15 og 21;25.]

Mildt og mjukt hjerte gir helst god foreining og lett bør. [Jf. Mt 11,30]

"Kor mykje meir verdt er ikkje eit menneske enn ein sau!" sa Jesus. [Jf. Mt 12,12]

Svaret er ikkje så lett å gi generelt, av di det er skil på folk.

Den som ikkje samlar, han spreier, står det. [Jf. Mt 12,30]

Livet er ikkje alltid så enkelt at svart-kvitt-tenking (anten-eller-tenking) er fullgodt. Det finst såleis fargar og gråtonar i tilværet. Den nye fysikken har opna for både-og-tenking (paradoks også). [Sjå Thd]

Enkel tredeling kan stundom hjelpe betre enn "anten-eller-todeling"; kyrkja kom tidleg fram til at den måtte ha med mellomgruppa adiafora, "mellomting".

Vonde krev teikn. [Jf. Mt 12,39]

Enkelte ånder flyttar inn i folk. [Jf. Mt 12,43-45]

Likningar gir grøde som tiltenkt når dei blir forstått. [Jf. Mt 13,3-23]

Kjenn løyndommane om himmelriket. [Jf. Mt 13,11]

Hardt hjerte høyrer dårleg etter. [Jf. Mt 13,15]

Ein kan skjøne med hjertet. [Jf. Mt 13,15]

Dei som høyrer metaforord om himmelriket og ikkje skjønar noko av dei i hjertet sitt, kjem den vonde til og stel dei orda ifrå. [Jf. Mt 13,19]

Dei som høyrer og straks tek imot ordet om himmelriket med glede, er steingrunn; dei har ikkje rot i seg, og held ut berre ei stund. [Jf. Mt 13,20-21]

Sut for svikefull rikdom er som klunger, og kjøver ordet om himmelriket så det ikkje ber frukt. [Jf. Mt 13,22]

Den som høyrer og skjønar metaforordet om riket, er god jord som gir grøde. [Jf. Mt 13,23]

Sank først saman ugraset (dei som høyrer den vonde til), og deretter kveiten (dei som eig heime i himmelriket). [Jf. Mt 13,30]

Ein kan tale i fine bilete. [Jf. Mt 13,35]

Fjern alt som fører til fall og alle som gjer urett, for då kan rettferdige skine som sola. [Jf. Mt 13,41-43]

Ei not som blir kasta i sjøen og fangar fisk, er som himmelriket. [Jf. Mt 13,47]

Ein gjer vel i å hente fram høveleg nytt og gammalt ein har teke vare på. [Jf. Mt 13,52]

"Gå på vatnet . . . ver frimodige," sa Jesus. [Jf. Mt 14,26-27]

Hyklarar ærer med leppene utan å ha hjertet med. [Jf. Mt 15,7]

"Når ein blind leier ein blind, fell dei begge i grøfta," er for kategorisk: det kan ende på meir enn éin måte. [Jf. Mt 15,14]

Vonde og utru krev teikn. [Jf. Mt 16,4]

Ein få ta seg i vare for surdeigslæra til hyklarane og dei nidkjære (farisearane og saddukearane). [Jf. Mt 16,11]

Ein satan har ikkje sans for det som Gud vil. [Jf. Mt 16,23]

Kva hjelper det å vinne heile verda og tape sjela si ved det? [Jf. Mt 16,26]

Å vinne heile det flate universet verkar ikkje mogeleg for eit lite mannebarn same kva. Men ein får sanne at ein ikkje bør gå for mykje opp i verda og verdslege ting i tråd med dette.

Kva kan ein gi til vederlag for sjela si? [Jf. Mt 16,26]

Sjel kan ein kalle den ein er langt inne.

Eit lite barn er størst i himmelriket. [Jf. Mt 18,1-4]

Det seiast humoristisk at englevengene blir mindre etter som beina blir lengre.

Ein skal både vende om og bli som barn for å kome inn himmelriket. [Jf. Mt 18,3]

Somme sider ved glade barn er eigna. Sunn libido (jf. Barnet i Transaksjonsananalysa, TA) skal vare livet ut gjennom fasar Erik Erikson har vore opptatt av å få fram.

Ein skal ta seg i vare så ein ikkje vanvørder eit einaste lite barn. [Jf. Mt 18,10]

Mannen skal skiljast frå far og mor og halde seg til kona si, og dei to skal vere eitt. [Jf. Mt 19,5]

* Hardhjerta får vel bod over seg etter kvart. [Jf. Mt 19,8]

Ein skal ikkje stele, ikkje vitne rangt, men elske seg sjølv og nesten også, det er fint å få til. [Jf. Mt 19,18-19]

Det er enkelt for ein kamel å gå gjennom eit kjempedigert nålauge, og ikkje uråd for ein riking å kome inn i himmelriket. [Jf. Mt 19,24, 26]

Då er det vel håp.

Rop inn arbeidsfolket og la dei få lønn! [Jf. Mt 20,8]

Det er lov å gi lik løn til alle. [Jf. Mt 20,1-16]

Bu med tru. *

Guds rike får folk som ber dei fruktene som høyrer Guds rike til. [Jf. Mt 21,43]

Somt folk som lever godt, får himmelriket i tillegg, seier han her.

Mange er kalla, men få er utvalde. [Jf. Mt 22,14]

Hyklarar set visst betre folk på prøve utan rett til det. [Jf. Mt 22,18]

I Markus seier Jesus at skriftlærde har gjort Gods bod om inkje, så dei kan følgje sine eigne føresegner . . . "og slikt gjer de mykje av." Så både det dei seier og gjer kan vere gale, seier han (!). [Mk 7,9-13; og Mt 23,2-3]

La ikkje nokon kalle dykk rabbiat: det er feil . . . [Jf. Mt 23,8]

Når Jesus kjem med at ein ikkje skal Kalle nokon på jorda for 'far', bruker han eit hebraisk eller arameisk ord som nesten ingen bruker meir. :). [Jf. Mt 23,9]

Hyklarar stengjer jamvel himmelriket for folk og hindrar dei som vil gå inn. [Jf. Mt 23,13]

Hyklarar gjer skåler og fat reine utapå berre. [Jf. Mt 23,25]

I det ytre kan hyklarar verke rettferdige, men inni er dei fulle av hyklarskap og urett. [Jf. Mt 23,28]

Dei kan vere fine å sjå til, dei som pryder gravene til heilage menn, men er hyklarar. [Jf. Mt 23,29]

La deg skremme minst råd. [Jf. Mt 24,]

Bli kunnig i staden, alt som gut, det kan hjelpe kraftig.

Det gjeld å halde ut til rette enden. [Jf. Mt 24,13]

Ein får be om å sleppe å måtte rømme heimafrå ved vinterstid. [Jf. Mt 24,20]

Ikkje tru det om nokon seier "Sjå her er Kristus!" [Mt 24,24,23]

Falske profetar og kristusar skal gjere store teikn og under så jamvel utvalde blir ført vilt. [Jf. Mt 24,23-24]

Luren skal ljome, men . . . [Jf. Mt 24,31, 35]

Kor finst dei orda som manglar? Finst det ord utan himmel og jord? Moderne koanar (gåter)

"Alltid budd på litt av kvart" er nesten betre enn speidarmottoet "alltid budd (beredt)". [Jf. Mt 24,42, 44, 25,13]

Ein trugen og flink tenar kan bli sett over mykje, og får gle seg i lag med husbonden. [Jf. Mt 25,23]

Duglause tenarar skal ein klokleg kvitte seg med. [Jf. Mt 25,30]

Ein skal gi mat og drikke og ta vel imot ein som er svolten, tørst, og fremmend. Elles kjem sikkert straff. [Jf. Mt 25,35-46]

Den som gjer ei retteleg god gjerning, kan knølane bli leie mot. [Jf. Mt 26,10]

Vak og be at de ikkje må kome i freisting. [Jf. Mt 26,41]

Den som grip til sverd, skal falle . . . [Mt 26,52]

Historia syner det ikkje alltid er slik. Det finst enkle og statistiske måtar for å få innsikt i kor gyldige gitte bibelord er. [Otc, Sm]

Gjer ikkje vondt mot skuldlaus mann. [Jf. Mt 27,19]

Klokt vakthald er tillate, som ein finn best. [Jf. Mt 27,65]

Litteratur  

Otc: Hellevik, Ottar: Forskningsmetode i sosiologi og statsvitenskap. 7. utg. Universitetsforlaget. Oslo, 2002.

Plt: Vevstad, A.: Plant et tre. Gyldendal. Oslo, 1977.

Sm: Hellevik, Ottar: Sosiologisk metode 2. rev. utg. Universitetsforlaget. Oslo, 1995.

Thd: Zukav, Gary: The Dancing Wu Li Masters: An Overview of the New Physics. Rider. London, 1979.



  BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
   ANSVARSFRÅSKRIVING: [LENKJE]
   © 2002–2009, Tormod Kinnes. [E-POST]