Norske eventyr og segner

• Nissegrepet
• Kva Brufung opplevde
• Nissefant
• Villmannen med tromme

Nissegrepet

PÅ EIN gard utafor Gartbo stod ei blond og fager budeie ein kveld i fjøset, og så var det ei av kyrne som kom inn litt seinare enn dei andre.

"Du kunne ha kome før, du," sa ho og dytta kua mellom horna. Då var det med eitt nokon som tok henne i sida med eit jerngrep så ho heldt på å sige overende. To andre budeier som var i fjøset, såg dette, og at det trilla eit hovud med mørkt hår bortetter golvet i det same.

Kva Brufung opplevde

FOR MANGE hundre år sia var det ein mann utafor Stavanger som hadde ein son som heitte Brufung. Faren var rik, og guten blei trulova med ei jente i Burstein. Ein laurdagskveld gjekk han for å helse på kjærasten. Då han gjekk langs ei myr, fekk han høyre at det spela der. Han fekk lyst til å høyre kva dette var for noko og kven som feira jul der.

Han såg ei lysning gjennom skodda og lista seg stilt bort dit. Der sat det fire menn rundt eit bord. Topphuer hadde dei på, og dei drakk av sølvkrus etter det han kunne sjå. Dei hadde lange skjegg, men var ikkje større enn seks år gamle gutar. Spelemannen deira sat på ei tue og spela ein underleg melodi som Brufung aldri hadde høyrd før.

Fire jenter dansa, og Brufung stod og stira, for så herlig dans hadde han ikkje sett før, og heller ikkje så pene jenter. Dei hadde lysegrøne kofter, og dei var kjekkare og stautare enn nokon av dei påkosta damene han hadde sett i Stavanger. Han kunne ikkje sjå dei fire jentene bakfrå, og tenkte ikkje at noko kunne vere galt med dei heller. Ei av dei kom bort til han og bad han drikke. Brufung stussa litt, men ho såg så uskyldig ut. Tørst var han også, så han drakk, og godt var det. Så gjekk det opp som ei dør i haugen, og Brufung blei med inn, men han ville aldri snakke om kva han opplevde der inne. Morgonen etter fann han seg att i ei grøft i ei torvmyr, utkøyrd og elendig.

Han brydde seg lite om kjærasten sin etter den dagen. Dei blei gifte ved juletid, men fekk ingen barn og var ikkje lykkelege. Men utpå hausten neste år, ved Mikkelsmess, høyrde folk ungeskrik nede i myra, og i dei lange mørke kveldane fór Brufung iblant heimafrå og var borte til langt på natt.

Kona hans forstod nok at han var "der han ikkje skulle" og heldt fram med det. Men ho kunne ikkje kome seg til å klage for presten heller; for då visste ho at Brufung ville bli nekta nattverd. Då ville alt håp vere ute for han, og han ville gå reint i haug [1].

Ord

1. Gå i haug: Bli bergtatt, hamne og ende mellom dei underjordiske.

Nissefant

PÅ EIN liten gard budde det ein nisse. På ein gard i nabolaget, der dei hadde ender og gjæser, stod ei jente og bakte flatbrød seint på kvelden. Då banka det på ruta, og nokon spurte: "Vil du vere kjærasten min?"

Ho svara ja for skøy, for ho trudde det var ein gut frå ein av gardane. Men då nissen kom inn, ville ho ikkje ha han, og sia fekk ho ikkje fred for han. Han kneip henne bak støtt og stadig, som om det var ein flokk harme gjæser rundt henne.

Barna frå gardane rundt om gjekk på skule i lag med henne. Ein gong i timen tok det til å romstere oppi skorsteinen mens det bles storm, akkurat som om feiaren stod der og strauk oppetter med kosten så hardt. Læraren kunne litt av kvart. Han smaug seg bort til skorsteinen og skreiv "Durkstet" på den med kritet han hadde i neven, og då blei det med eitt stilt. Noko etter kom det som i eit rall:

"Jenta ifrå grannegarden var det særlig vondt å miste.
Eg fekk ikkje fred i sinnet, verken tidlig eller seint,
men ho lét seg ikkje overtale, verken av trolldom eller knep.
Stakkars, stakkars meg!"

Så døydde det ut, og sia har ingen sett den nissen.

Villmannen med tromme

EIN VILLMANN budde for seg sjølv på ein plass med eldstad og torvile. Ein gong kom futen i båt for å krevje inn skatt i området. Båtskyssen rodde innetter fjorden frå gard til gard. Då dei kom til vika der villmannen heldt til, høyrde dei ein underleg låt. Futen visste ikkje kva det var, men ein av roarane kjende låten. Det var villmannen som slo på tromme og song.

Då ville futen at dei skulle legge til lands, og dei lurte seg opp til hytta hans og reiv opp døra. Men då spratt villmannen opp og fór som ein vind ut gjennom eit hòl i eine torvveggen og beint til skogs. Tromma låg att, og futen tok henne med seg. Så fór han inn heile fjorden og kravde inn skatt.

Men då han kom til eit nes etter nesten å ha fullført innkrevjinga, fekk han slik magesjuke og verk athan berre låg og bar seg, og dei måtte snu attende.

Skysskarane meinte det var villmannen som hadde sett sjuka på han. Då sa futen at dei skulle ro til villmannhytta att med tromma. Villmannen var ikkje heime då dei kom dit, men det var varme på grua. Dei la tromma ifrå seg og gjekk straks til båten og tok til å ro utetter fjorden. Dei hadde ikkje kome lenger enn eit nes utetter før mageverken var som blåst bort. Futen ville likevel ikkje snu, men fór beinast heim.

Litteratur  



   BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
   © 2004–2009, Tormod Kinnes. [E-POST]   —  Ansvarsfråskriving: [LENKJE]