Norske eventyr og segner

13 › 1 › 9

Berga av ørna
Hofjellgubben
Då Petter Dass fekk vaska seg
Villmannen med tromme

Berga av ørna

UNDER Folgefonna er det ei fjellhylle som heiter Skomakarhylla. I gamle dagar kom folk urettvist til at ein ny skomakar i ei bygd nær ved hadde somla med syinga og med det brote lova, og som straff skulle sitje ytst på den hylla og sy eit par skor.
Då han skulle stikke det siste holet i skoen, miste han sylen sin ville strekke seg etter den. Då glei han nedover ein skrent ifrå hylla og ville ha falle utfor stupet under og ned i døden om ikkje ein ørn brått hadde komme dalande ned over han og overmanna han og baksa han med opp til hylla.
Der fall skomakaren saman til han fann styrke til å lirke ferdig siste holet og gjøre skoen ferdig. Så la han seg ned til det kom folk. Dei hadde sett korleis han blei berga, og vedgjekk at det var noen rare ting dei hadde skulda han for. Som vederlag fekk han gifte seg med den første jenta som kom imot han når dei kom tilbake til bygda med song og dans, berre ho ville ha han. Skomakaren syntest at også den skikken var litt rar, men sa ikkje nei.
Noen månader etter heldt dei bryllaup for han og den første jenta som svara ja takk.

Hofjellgubben

DEN TIDA Hofjellgubben budde i Hofjellet, kom mannen frå Hangmitt opp til han på eit par ski han sjølv hadde laga. Han hadde brukt sju julenetter på å få dei til. Han visste at Hofjellgubben hadde eit stort sølvbeger, og ville gi det til den nye kyrkja i bygda, om han berre fekk hand på det.
Han drog i veg på dei nye skia sine så snart dei var ferdige den sjuande jula, og banka på fjellveggen med skistaven. Hofjellgubben kom ut, og då han såg kven det var, bad han mannen vente litt. Så henta han det store sølvbegeret fullt iskjenka, og baud mannen litt julekvelddrikke.
Men mannen var mistruisk og slo ut begeret over venstre skuldra i staden for å drikke. Og vel var det, for drikken var så sterk at stykka spratt av skia bak han. Så sette mannen i veg på skia bortetter berget.
"Nei, vent no litt til eg får på meg den kvite trillebuksa mi," ropte Hofjellgubben, "så skal eg snart ta deg igjen."
Mannen skjøna at no stod det om livet, og sette av stad så fort han berre kunne. Hofjellgubben var snar til å få på seg trillebuksa, og kom etter så det gneistra.
Då han kom forbi Golmo gard, gol ein hane der og trollet ropte:

"Der gol den kvite,
kanskje kan eg knipe
mannen snart."

Men nedover dalen derifrå rann skia godt, og der blei trollet langt etter. Oppover bakkane til vidare gjekk det seinare, og der halte trollet innpå mannen; men myrene utover igjen fekk mannen forsprang.
Då dei fór forbi Holli, gol det ein hana att. Då ropte trollet,

"Der gol han med raud kam,
kanskje kjem ikkje karen fram."

Så heldt dei det gåande forbi Gamleberget og Kaldlia, og då heldt trollet på å ta igjen mannen. Då ropte mannen:
"Men sjå den vene jomfrua som kjem bak oss!"
Trollet snudde seg og velta. Då kom to store svarte hundar settande i sporet. Trollet glømte å forfølgje mannen og skunda seg for å sleppe heim og vekk frå hundane, men til fånyttes. For då gol enda ein hane. Hofjellgubben ropte med sterk røyst:

"No gol det ein med svart bringe,
no må hjertet mitt springe
og breste.
Det kan bli det beste."

I det same gjekk sola opp over trollet så det sprakk og blei til stein. Men mannen skunda seg ned i bygda og leverte begeret til nykyrka. Der tok dei det til altarkalk.

Då Petter Dass fekk vaska seg

PRESTEN på Alstahaug, Petter Dass (namnet skjemmer ingen), var ein mann som forstod seg på litt av kvart, heiter det. Han åtte svarteboka, sa folk, men dei visste også at han heldt seg godt til venns med Vårherre. Han var flink til å preike, og det gjekk ord om preikene hans vidt om land og rike, like til Danmark; for ein julekveld kom det ordre til han like frå kongen at han skulle preike i Slottskyrkja i København første dag jul! Der skulle teksten liggje ferdig på preikestolen når han kom, og så ville kongen høre om han var så godt til å preike som folk sa.
Det var uråd å kome til København på så kort tid, iallfall den gongen, men Petter Dass lova likevel på at han skulle kome og halde preika. Han sende bod etter tre skysskarar. Dei kom, og han spurde etter kor fort dei kunne fare. Presten forkasta både den første og den andre for di dei ikkje var forte nok. Men den tredje sa han skulle fare så fort som mennesketanken, og det var han Dass nøgd med. Som løn kravde skysskaren alle sjelene som sov i kyrkja den dagen. Den skysskaren var ingen annan enn hinmannen sjølv.
Så bar det i veg utover sjøen, og då dei hadde komme eit stykke på veg, tok skysskaren til å senke seg nedetter mot vassflata. Det var ikkje fritt for at han Dass tok til å bli redd, for først kom føtene hans i vatnet, og snart slo sjøen nesten over hovudet hans. Då spurde skysskaren:
"Kva plar ein seie når ein er i havsnaud?" Han tenkte han skulle få presten til å seie eit gudsord, for så hadde han kasta av presten med det same.
"Sannelig om eg veit! Høgre opp og lenger fram!" sa han Dass, og så bar det i veg, og han kom fram i rett tid.
Det hadde samla seg mye folk i Slottskyrkja då han Dass gjekk på preikestolen. Det låg eit papir på den, men det var heilt blankt. Han tok det opp, såg på det og sa:
"Her er ingenting!" Så snudde han papiret, såg på andre sia og sa, "Her er også ingenting." Og så heldt han fram: "Og av ingenting skapte Gud klør; dei fanst ikkje før!" Dermed tok han til å leggje ut om den skapinga mens han krøka fingrane og heldt dei fram og veiva majestetisk heile tida, og han preika slik at det ikkje var eit tørt auge i kyrkja den dagen, og ingen somna heller!
Dermed fekk ikkje skysskaren noe som helst i løn.

Ord

Svarteboka: også kalla Cyprianus, handbok i svartekunst, det vil seie svart magi og trolldomskunstar. Boka er ei samling av besvergings- og trylleformularer som skulle setje eigaren i stand til å skaffe seg makt over overnaturlige krefter (Kjelde: Caplex).

Villmannen med tromme

EIN VILLMANN budde for seg sjølv på ein plass med eldstad og torvile. Ein gong kom futen i båt for å krevje inn skatt i området. Båtskyssen rodde innetter fjorden frå gard til gard. Då dei kom til vika der villmannen heldt til, hørte dei ein underlig låt. Futen visste ikkje kva det var, men ein av rokarane kjende låten. Det var villmannen som spela på bongotromme og song.
Då ville futen at dei skulle legge til lands, og dei lurde seg opp til hytta hans og reiv opp døra. Men då spratt villmannen opp og for som ein vind ut gjennom eit hol i eine torvveggen og beint til skogs. Tromma låg att, og futen tok henne med seg. Så fór han inn heile fjorden og kravde inn skatt.
Men då han kom til eit nes då han nesten fullført innkrevjinga, fekk han slik magesjuke og verk, så han berre låg og bar seg, og dei måtte snu attende.
Skysskarane meinte det var villmannen som hadde sett sjuka på han. Då sa futen at dei skulle ro til villmannhytta att med tromma. Villmannen var ikkje heime då dei kom dit, men det var varme på grua. Dei la tromma ifrå seg og gjekk straks til båten og tok til å ro utetter fjorden. Dei hadde ikkje komme lenger enn eit nes utetter, før mageverken var som blåst bort. Futen ville likevel ikkje snu, men for beinast heim.

Litteratur

   BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
   ANSVAR UT (ansvarsfråskriving) til gagn for oss: [LENKJE]
   © 2004–2007, Tormod Kinnes. [E-POST]