Norske eventyr og segner

13 › 1 › 9

Knut var noe til gut
Tømmerhoggaren
Storsild til middag
Vaktmannen
Ubedde bryllaupsgjestar

Knut var noe til gut

PÅ EIN gard i Gatherad tente for mange, mange år sia ein gut som heitte Knut. Ein dag i slåttonna skulle Knut i skogen og leite etter hesten. På høgda mot Lifjella sette han seg for å kvile. Då hørte han noen som tralla og song:

Eg tente ein gong,
så kom eg til skogen.

Guten sat og lydde. Kven kunne det vere som song? Om litt byrja det å lokke:

Kom Ringlei og Ranglei
Hugaros og Fribot
Svanebot og Stranebot
Kranslin, Røslin, Drølin, Mairos
Stubba, Blomros, kyra lita - Hei hå!
Hører du, barn!

Mens det lokka, såg Knut ei lang rad med kyr kome rekande ned lia rett framfor der han sat, og så blei dyra borte i eit skar i fjellet. Knut skunda seg alt han vann for å prøve å treffe kyrne att, men då han kom over på hi sia av fjellet, såg han med eitt ein overlag gild gard i lia rett nedafor han. Ei jente gjekk ute på tunet. Ho var fager å sjå, og Knut skjøna det var ho som song. Knut gjekk nærare garden, men då såg og hørte ho han, og så blei det borte, alt saman.
Knut fann hesten ikkje langt derifrå. Då han drog på heimveg, hørte han det song att, men han såg ingenting. Då han kom heim, fortalde han det han hadde sett, men frå den dagen blei han sett på som noe rar av seg.
Eit år etter gifte han seg med ei overlag fin jente som ingen kjende eller visste kor kom frå. Knut slutta då tenesta si, og sia hørte ingen noe meir til han.

Tømmerhoggaren

EIN GOD MANN frå Dale i Sauherad låg ein vinter og hogg tømmer i skogen; men han hadde ikkje almanakk, og då det lei på, tok han til å undrast når det var jul.
Ein kveld han rusla heim til hytta si, hørte han det sa inni fjellet, "No er det ein dag og to netter til jul, og mannen på Dale har verken brygga eller baka til jul."
Mannen la på heimveg det fortaste han vann. Det var dagen før jul.

Ord

Almanakk: kalender med opplysningar om månefasane, merkedagar (viktige, minneverdige dagar då folk tok varsel for vêret og årsveksten), helgedagar, og meir.

Storsild til middag

EIN SOMMAR fekk dei tak i noe spekesild på ein stor gard på ei av øyane. Silda var så stor at ei sild var nok til eit heilt måltid til tenarane. Og sild fekk dei til middag fire-fem gongar i veka. Kvar gong silda blei sett på bordet, sa kona på garden strengt og alvorlig: "Ingen må brekke ryggen på den silda."
Folka blei etter ei tid lei av å ete sild, men kva hjelpte det? Når gardkona hadde sagt det skulle vere sild til middag, var det ingen veg utanom. Så var det ein dag dei hadde fått ny gardsgut som ikkje gådde åtvaringa hennar. Då han hadde fått den biten han skulle ha, han tok den snaue silderyggen mellom begge hender og brakk den tvers over. Frå den dagen var det slutt med spekesilda til middag på garden, og den nye gardsguten fekk dra sin kos med det same.

Ord

Spekesild: saltsild.

Vaktmannen

EIN BLIND vaktmann som skulle gå runden sin på ei gammal fabrikktomt om natta, laut då gå over ei demning over ein foss, og her hørte han støtt liksom noen tusla framfor han. Det gjentok seg i lengre tid, og ei natt tenkte han at no kunne det vere nok med denne tuslinga. Så buldra han laus:
"No får det jammen vere nok med slikt følgje."
Han trudde helst det var folk som ville drive ap med han.
Natta etter, då han kom og skulle over demninga, låg det eit bord tvers over gangvegen. Han tok bordet og kasta det unna, men då var det noe som kniste like ved han. Vaktmannen brydde seg ikkje stort om det, men gjekk runden sin vidare.
Då han kom tilbake og skulle over demninga, låg bordet der igjen, og no snåva han i det så han heldt på å falle på hovudet i elva. Han sto der litt, reint fortumla, og igjen hørte han ein som kniste og lo.
Då blei vaktmannen redd og bad at dette her skulle halde seg vekke. Og kva det no var, fekk han gå i fred for nissen sia.

Ubedde bryllaupsgjestar

EIN BONDE i Balshus heldt ein gong bryllaup for dotter si. Bordet blei dekt og maten boren inn, men før gjestane hadde fått setje seg, var alt oppete. Då verten kom inn og fekk sjå dette, sa han,
"No har Fole vore her og ete opp all maten."
Han såg til at annan mat blei bore inn, og gjestane tok til å ete. Men det gjekk med meir mat enn dei åt.
Ved døra sto ein gammal ryttar som visste meir enn dei andre. Då han hørte korleis det blei smatta ved bordet som om det var grisar til stades, steig han opp på hesten sin og rei til Jomfruberget nær ved. Der banka han på. Fjellet opna seg, og ryttaren sa til den som budde i berget, "Lån med hua di, du skal få hua mi til gjengjeld."
Ei slik hue som han fekk blir kalla Uffahatt, og gjør ein usynlig når ein har den på.
Berggubben svara: "Her er den. Men lov meg å gi meg den tilbake før sola går ned."
Som sagt så gjort. Ryttaren skunda seg attende til bryllaupsgarden, og der såg han det sat to troll mellom kvar gjest, og trolla tok av fata med begge hender og åt av hjertens lyst. Ryttaren tok pisken sin i handa, og slo snyltegjestane så hardt over fingrane at dei miste lysta til å stikke hendene i fata. Dernest kjørte han trolla hovudstups ut av bryllaupsstua. Så tok han av seg berggubben si hue - den hadde gjort han usynlig for folk - og sa,
"Til no har trolla ete med dykk, men sett maten fram igjen, så vil eg halde dykk med selskap."
Det gjorde dei, åt i fred og hadde tilmed mat til overs.
Då det leid mot kveld, sette ryttaren seg på hesten igjen, og rei til Jomfruberget. Her kasta han ifrå seg hua han hadde lånt og skunda seg vekk det fortaste han kunne. Og bra var det, for han hadde berre så vidt vendt hesten før ei mengde troll kom springande. Noen fekk tilmed tak i hesterumpa då han rei over ei bru, men hesten var sterk og flink, så ryttaren slapp unna og trolla fór attende til Jomfruberget.
Klirr, kless, klutt, forteljinga er slutt.

Litteratur

   BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
   ANSVAR UT (ansvarsfråskriving) til gagn for oss: [LENKJE]
   © 2004–2007, Tormod Kinnes. [E-POST]