Norske eventyr og segner
| 13 › 1 › 9 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Kva Hurdek opplevde
FOR MANGE hundre år sia var det ein mann utafor Stavanger som hadde ein son som heitte Hurdek. Faren var rik, og guten blei trulova med ei jente i Burstein. Ein laurdagskveld gjekk han for å helse på kjærasten. Då han gjekk langs ei myr, fekk han høre at det spela der. Han fekk lyst til å høre kva det var og kven som feira jul der.Han såg ei lysning gjennom skodda og lista seg stilt bort dit. Det sat det fire menn rundt eit bord. Topphuer hadde dei på, og dei drakk av sølvkrus etter det han kunne sjå. Dei hadde lange skjegg, men var ikkje større enn seks år gamle gutar. Spelemannen deira sat på ei tuve og spela ein underlig melodi som Hurdek aldri hadde hørt før.
Fire jenter dansa, og Hurdek stod og stira, for så herlig dans hadde han ikkje sett før, og heller ikkje så pene jenter. Dei hadde lysegrøne kofter, og dei var kjekkare og stautare enn noen av dei påkosta damene han hadde sett i Stavanger. Han kunne ikkje sjå dei fire jentene bakfrå, og tenkte ikkje på noe galt heller. Ei av dei kom bort til han og bad han drikke. Hurdek stussa litt, men ho såg så uskuldig ut. Tørst var han også, så han drakk, og godt var det. Så gjekk det opp som ei dør i haugen, og Hurdek blei med inn, men han ville aldri snakke om kva han opplevde der inne. Morgonen etter fann han seg att i ei grøft i ei torvmyr, utkjørt og elendig.
Han brydde seg lite om kjærasten sin etter den dagen, dei blei gift ved juletid, men fekk ingen barn og var ikkje lykkelige. Men utpå hausten neste år, ved Mikkelsmess, hørte folk ungeskrik nede i myra, og i dei lange mørke kveldane fór Hurdek i blant heimafrå og var borte til langt på natt.
Kona hans forstod nok at han hadde vore "der han ikkje skulle" og heldt fram med det, men ho kunne ikkje kome seg til å klage for presten heller; for då visste ho at Hurdek ville bli nekta nattverd, og då ville alt håp vere ute for han, og han ville gå reint i haug.
Ord
- Gå i haug: Bli bergtatt, havne og ende mellom dei underjordiske.
 |
 |
Nissegrepet
PÅ EIN gard utafor Gartbo stod ei blond og fager budeie ein kveld i fjøset, og så var det ei av kyrne som kom inn litt seinare enn dei andre."Du kunne ha komme før, du," sa ho og dytta kua mellom horna. Då var det med eitt noe som tok henne i sida med eit jerngrep så ho heldt på å sige overende. To andre budeier som var i fjøset, såg dette, og at det trilla eit hovud med mørkt hår bortetter golvet i det same.
|
|
Såra til husfred
OPPI NORDLAND fekk ein kar seg grønkledd kone [1] ved å binde henne og leggje geværet over henne. Han tok henne straks til kone, og dei fekk eit barn. Kona spurde ein kveld om ho kunne setje det på spidd og grille det til kvelds. Mannen blei så forferda at kona bad om at orda hennar måtte vere glømt.Men mannen kunne ikkje glømme. Han forstod at kona hans måtte vere ei verre ei, same kor pen ho gjorde seg, og med det hadde husfreden blitt forstyrra. Han blei gåande fælt sur og tverr og innbitt heretter, forkasta kona og banna fælt, dengde henne og angra at han hadde gift seg. Slik gjekk det i lang tid, mens kona lei og angra tanken på spidda barn til kveldsmat.
Ein dag gjekk ho til smia for å sjå på korleis mannen arbeidde. Men straks ho kom inn, tok han til å banne og sverje som før, og han slo til henne også.
Då greip kona ei jernstong og truga mannen til å halde husfred. Og så stor og sterk var ho at den freden heldt, enda om mannen kjende seg dødelig fornærma og såra av slik ein husfred.
Ord
- Grønkledd: Huldra blir oftast framstelt som grønkledd, liksom "den grønkledde" i skodespelet Peer Gynt av Henrik Ibsen.
|
|
Jordmora
DET VAR ein gong ein mann og ei kone som hadde ei einaste dotter. Brått ein dag forsvann ho for dei. Foreldra leitte etter henne overalt dei kom til, men fann ikkje det minste spor etter henne.Knapt eit år etter kom det ein fremmend mann inn i huset deira seint ein kveld. Han spurde kona, som var aleine heime, om ho ville sjå til dottera si, for ho var i barselnød og venta på hjelp frå henne. Mora gjorde seg klar til å fare med det same. Mannen gav henne ein tråd, og ved hjelp av den var ho hos dottera på ein augeblikk.
Dottera fødde eit friskt og velskapt barn. Då barnet var stelt, gav mannen henne ei væske å smøre barnet med, og åtvara kona mot å få noe av den på seg. Men så tok det høgre auget hennar til å klø. Før ho sansa det gnei ho seg i auget, og då fekk ho noe av væska på det.
Då dei ikkje trong hjelpa hennar meir, oppvarta mannen henne med søt graut, og så sa han at ho kunne gå heim, for no trong dei henne ikkje lenger. Ved hjelp av tråden var kona straks heime.
Neste dag, mens ho arbeidde på marka med mannen sin, såg ho med eitt dottera og den underlige mannen hennar med det auget ho hadde gnidd seg i. Dei var ute og spaserte side ved side i solskinet. Dottera bad no om at dei skulle flytte sauefjøset, for det stod like over der ho budde no, og det var ofte til stort bry.
Det ønsket oppfylde mannen og kona så fort dei kunne, og frå no av hadde dei to gamle lykka med i mest alt dei tok seg til.
|
|
Dei to barna
PÅ EIN gard nokså nær stranda sat to koner og baka flatbråd ein haustkveld. Med eitt gjekk døra opp, og to småjenter med langt hår kom inn. Den eine kona, som trudde det var budeia som kom frå fjøset, spurde om noe utan å sjå seg om. Då ho ikkje fekk svar, vende ho seg om, men blei så overraska over å sjå barna, at ikkje fekk fram eit ord.I det same kom det inn ei fremmend kvinne. Ho greip barna og forsvann. Dei forskrekka konene skunda seg etter, men kunne ikkje finne noen spor. Men dei hørte barna skrike inne i ein haug nær ved, og slutta seg til at den underjordiske mora deira nok gav dei ris for di dei hadde vore nyfikne og ulydige - å ja.
|
|
Litteratur
 |
 |
 |
 |
BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
ANSVAR UT (ansvarsfråskriving) til gagn for oss: [LENKJE]
© 2004–2007, Tormod Kinnes. [E-POST]