Norske eventyr og segner
| 13 › 1 › 9 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
- Heilag-Olav og mirakelhesten hans
- Kong Ring og Kong Saur, to hundekongar
- Steinkastet
- Sterke, kloke Tholv
- Mannen til Ingeborg
Heilag-Olav og mirakelhesten hans
I DET HØGE Hymberget ved Guftevatnet i Talge budde i gamle dagar eit
fjelltroll som fekk sett opp eit gjerde av jern tvers over vatnet, slik at laksen ikkje kom
lenger opp. Når folk på noen av gardane ovafor fekk ein laks, blei det derfor
rekna som førevarsel på at noen kom til å dø snart.Ein gong kom Heilag-Olav (995-1030) ridande til dette vatnet. Då han ikkje ville ri rundt det, spora han hesten over det i eit sprang der vatnet er smalast. Den dag i dag ser ein spor av dei veldige hesteføtene. Vatnet er om lag tre hundre [ørsmå] steg breitt der det dristige spranget blei gjort, og klippane på begge sider er steile.
PÅ BEGGE sider av Framvertvatn i Bassø på Noster finst også tydelige spor av hesten til Heilag-Olav. Den sprang fire hundre [bitte små] steg frå den eine klippen til den andre, og slik slapp kongen unna fanden sjølv, som var etter han og gjerne ville ha kloa i han.
Då laut Heilag-Olav sanne at ein god hest ikkje er å forakte.
Angående den historiske Sandhed, der monne ligge til Grund for disse og lignende Sagn, da må vi henholde os til Anders Wedels Ord: "Men hvad Tid og Sted de have levet, er ikke til visse at sige andet end hvad man fast gjette kan . . . Hvad som historisk Sandhed er anrørende, vide endog smaa Børn, at det er en føie Ting at lide paa. [lite å stole på]"
- Sokneprest Andreas Faye, Norske Folke-Sagn
 |
 |
Kong Ring og kong Saur, to hundekongar
Kong Ring
 |
Hunden skal ha styrt frå den garden som heiter Ringerud. Men bøndene klarte ikkje ei slik hån, og slo derfor hunden i hel. Men det varte lenge før noen våga å fortelje kongen om det.
Endelig var det ein som tok mot til seg og gjekk med hunden på ryggen til kong Veine. Då han kom inn, vende han ryggen fram utan å seie eitt ord.
"Er King Ring daud no?" sa kongen, og mora seg over kor oppfinnsam og kløktig bonden var.
"Det er ikkje mine ord, konge, men dine," sa sendebodet, og dermed slapp han straffa som var fastsett.
Kong Saur
I Håkon den Godes saga (seksjon 13) fortel Snorre Sturlason om korfor folk i Trondheim valde å ha ein hund til å herske over seg.
Ein konge hadde lagt under seg Trondheim og landet omkring, og sett sonen sin til
konge over folk der. Men Trondheims-folket drap sonen. Då herja faren stroket igjen og
sa at folket kunne velje anten trælen hans eller hunden hans til konge. Dei valde hunden, Saur.Den hunden hadde tre manns visdom. Når den gøydde, sa den eitt ord og gøydde to. Det blei laga eit halsband av gull og sølv for den, og hoffmennene til hunden bar den på skuldrene når veret og vegane var dårlige. Og det var heller ofte. Det blei også bygt ei trone for den, og den sat på eit høgsete slik som kongar gjorde. Hundekongen heldt til å Idre-øya, på ein stad som no blir kalla Saurshaug.
Ein dag braut ulvane seg inn til bølingen hans. Hoffmennene egga han til å verne kveget sitt, men då den sprang ned frå høgsetet og gjekk til åtak på ulvane, reiv dei den sund. Slik døydde hundekong Saur.
|
|
Steinkastet
EIT SLAKT fjellparti låg midt i bytelinja mellom to gardar. Dei to grannane som åtte gardane hadde blitt usamde om kor bytta stod mellom gardane. Til sist blei dei samde om at dei skulle stå opp til vanlig tid neste morgon og gå mot kvarandre, og der dei møttest, skulle skiljelinja vere.Morgonen etter gjekk den eine bonden austover mens den andre hadde forsove seg. Då han kom farande ut av døra, stod grannen i tunet hans. Etter avtalen skulle byttet dermed gå der i tunet. Då spurde bonden som hadde forsove seg om han ikkje kunne få flytte byttet tilbake eit steinkast. Det fekk han lov til.
Mannen tok ein glatt og fin stein og kasta. Den fór i veg og råka stammen på eit stort furutre oppå berget og spratt nesten heilt tilbake til skigarden utafor tunet der mennene stod. Der blei steinen liggjande, og der blei gardgrensa.
|
|
Sterke, kloke Tholv
I GRAUSDAL budde i gamle dagar ein sterk kar som heitte Styrk. Han fekk ei lovsak mot bispen, og hogg etter han på tingstua i Blipparvik, men hogget gjekk i dørstolpen, og bispen slapp ifrå det. Styrk forlét tinget og frykta at bispen ville hemne seg på han.Kort etter kom også bispen med mennene sine inn i Grausfjorden, men Styrk, som hadde utkik på den høge Grausnuten, såg han i god tid. Han la no råd med sonen Tholv, og dei blei samde om at Tholv skulle fare ut til bispen og finne ut kva han hadde i sinne.
Tholv var både sterk og klok. Han tok med seg ei tønne øl i båten, og då han kom nær bispen, baud han han velkommen og spurde han om han kunne skåle for han. Bispen sa ja, og så løfta Tholv heile øltønna opp og drakk av spunsholet.
Då bispen såg kor sterk Tholv var, ville han helst sleppe å frå bråk med han. Han spurde også om Styrk hadde mange slike søner.
"Han har Tholv," sa Tholv.
Bispen trudde no at Styrk hadde tolv kjempesterke søner, og blei så redd at han straks vende om att utan å gjøre noe av det han hadde komme for.
|
|
Mannen til Ingeborg
DEI SOM kunne bli til varulvar eller mannbjørn, var anten blitt forheksa eller så var dei trollmenn, trudde folk før.Det heiter at mannen til Ingeborg på plassen Nikstad med eitt blei omskapt til ein bjørn mens han og kona samla høy i stakk. Det gjekk slik til:
Karen gav kona ein kjepp i handa, kasta henne opp i høystakken og bad henne verje seg det beste ho hadde lært, og så gjekk han vekk frå henne litt.
Ein stor bjørn kom straks og gjekk til åtak på Ingeborg, som blei livredd. Det var berre med nød og neppe ho klarte å verje seg oppå høystakken.
Omsider gjekk bjørnen sin veg, og mannen kom tilbake som den han var.
|
|
Litteratur
 |
 |
 |
 |
BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
ANSVAR UT (ansvarsfråskriving) til gagn for oss: [LENKJE]
© 2004–2007, Tormod Kinnes. [E-POST]