NORSK DEL, GULLVEKTA

Stevia gir naturleg søtsmak og null kaloriar

 15 › 2 › 5 SETT SEKSJON SPøRSMÅL SØK NETTSTADSIDENE FØRRE NESTE
RESERVASJONAR Stevia
– SAMLINGA

Ein helsar velkommen

IMAGE
Stevia i blomst

Nokre undersøkingar fortel at nesten 95 prosent av alle nordmenn er opptatt av å minske sukkerinntaket, og at mange er blitt skeptiske til kunstige søtstoff. Kjekke alternativ til sukker finst, heldigvis. Her skal det først og fremst handle om søtstoff frå blada til steviaplanten.

I Noreg. Stevia er plantar med blad som ein får søtsmak ifrå. Glukosidar frå stevia smaker opptil 300 gongar søtare enn sukker og er nesten kaloritomme.

Den 21. november 2011 blei stevia endeleg godkjent i EU og EØS som søtningsmiddel, med verknad frå 2. desember for EU-landa. I EØS-Noreg har Mattilsynet fått si eiga side med fakta, spørsmål og svar om stevia mynta på norske forhold. Der står det at steviasorten Stevia Rebaudiana Bertoni no er handelsvare i Noreg, og har sett ei øvre dagleg inntaksgrense på 4 mg per kg kroppsvekt. [◦Lenke].

Folkehelseinstituttet har meir om stevia: [◦Lenke]

Stevia gir inga glykemisk belastning og skal vere trygt for folk med diabetes. Vinsten: sunnare matvarer og tilmed lågare produksjonskostnadar for mange produkt (ein trur neppe det siste før ein ser det).

Stevia ute i verda. Søtstoffet frå planten Stevia rebaudiana, som opphavleg kjem frå Sør-Amerika, er så godt som kalorifritt, ikkje skadeleg for tennene og helsa, og opptil 3-400 gongar så søtt som sukker. Stevia finst i hundrevis av matprodukt og drikkar rundt om på kloden – i te, brus, nektar, yoghurt, soyamjølk, bakevarer, frukostblandingar, salatdressingar, sjokolade, konfekt og som strø.

Mat og drikke som er søta med stevia, frå meierivarer til drikkevarer og konfekt, kjem det stadig meir av rundt om i verda. I Frankrike, som hadde ei førebels godkjenning av eit sterkt stevia-ekstrakt (Reb A) sidan 2009, kjente nesten halve folket til stevia to år etter.

Somme skaffar seg enda stevia-produkt på nett av ulike grunnar. Det kjem elles fleire andre søtstoff frå ganske naturlege kjelder på den digre marknaden. Nokre slike, som erytritol (E 968), inulin, isomalt (E 953), maltitol (E 965), sorbitol (E 420) og xylitol (E 967) kan ein lese om på Wikipedia. Erytriol er i handelen under namnet ◦Sukrin, og har vore tillatt i Noreg frå 2006.

Skinkesminke

Det er mykje unødvendig sukker i maten ein kjøper. Ofte er slikt "kosmetisk sukker" - også "skinkesminke" - unødvendig, og stundom ei plage. Både skinke og røykalaks smaker godt utan sukker; røykalaks utan sukker har vunne kokkepris for god smak, og usalta skinke høyrer med blant produkta i høgare butikkhyller, for å seie det sånn.

Fabrikantar får jo lov å fjerne sukker frå produkt etter produkt som sukker er "lista" med i for å gi noko for pengane, eitkvart billeg som gjerne også blir del av grunnlaget for dei som lever av å stelle tenner og selje fluorprodukt - dei er mange, mange. Det kjem mykje sukker i små og store magar, og det kan gagne mange å vere føre var:

"Kutt ned på inntaket av sukker, særleg i form av brus og godteri", skriv Helsedirektoratet som handslag til betre kosthald for kreti og pleti. I "Oppsummering av kostrådene" skriv dei mellom anna dette (utdrag): "Begrens inntaket av tilsatt sukker.

  • Det anbefales at inntak av tilsatt sukker begrenses til mindre enn 10 % av det totale energiinntaket. Nesten halvparten av voksne har et inntak av tilsatt sukker som er høyere enn anbefalt.
  • Inntak av drikke med tilsatt sukker bør begrenses."

Det grove konglomeratrådet frå Helsedirektoratet er først og fremst mynta på friske som ikkje har fått kroniske sjukdommar. For folk med diabetes, er det naturleg nok enda betre å kutte ned på sukkerforbruket sitt enn for friske, og gjerne aksjonere for fleire sukkerfri produkt i butikkhyllene. Det er ei god sak! Den kan starte med å lese varedeklarasjonar i fleng med argusauge og legge merke til kor urimeleg mykje og unødvendig sukker som er blanda inn i produkt etter produkt. Så kan ein vende seg til butikkjedeeigaren og skjemmast. Når mange nok gjer sånt, kan det bli mindre sukkerhaldige matvarer i Noreg. Ein burde mellom anna få Diabetesforbundet på bana i mykje større grad for å komme lenger opp og fram for bra mat for folk flest - og diabetikarar. Eg meiner det er høveleg å aksjonere. [◦Meir A] [◦Meir B]

Ulike sukkertypar

Sukker er organisk karbohydrat. Det finst ulike sukkertypar, som sukrose, fruktose (fruktsukker), glukose (druesukker), laktose (mjølkesukker), maltose og mannose. Seier ein 'sukker' i dagligtalen, er det sukrose ein meiner. Sukrose kjem frå sukkerrør og sukkerroer.

Før var sukker rekna som medisin, sunt og storvegs. I vår tid har pendelen snudd i takt med at mykje sukker i kosten er med å framkalle sjukdommar. Ikkje berre mangelsjukdommar som kjem av at sukker krev mineralar og vitaminar i forbrenninga av seg, men tilleggssjukdommar, livsstilsjukdommar, som kroppsfeite.

For alle som liker søtt og helst ikkje vil ha syntetiske sukkererstatningar i kroppen: Det finst godteri utan sukker, og dessutan mørk og lys sjokolade utan tilsett sukker. Utvalet av søtt, godt og sukkerfritt godteri er enno altfor magert, men det burde det ikkje vere i forhold til storflaumen av søtsaker med sukker i. Han er neppe sunn i langdrag.

Men snart kjem stevia som smaker godt og er trygt, og kan bli til stor hjelp i kvardagen om ikkje nokon av dei "store gutane" bommar langs vegen.

OPP

Stevia

Stevia rebaudiana (Ca-he-he) er ein plante i korgblomstfamilien. Stevia er også namnet på søtstoffet som blir krystallisert ut frå blada på planten og gir søtsmak nesten utan kaloriar. Stevia er eigna for diabetikarar. Det er forska mykje på Stevia, og det er heilt uvanleg harmlaust. Så å seie alle som har forska på stevia har komme til at det er trygt. Dr. Daniel Mowrey, leiar for American Phytotherapy Research Laboratory, skriv at steviaekstrakt har blitt omfattande utforska, og at ein aldri har funne skadelege verknadar. [Kjelde: ANH, ibid.] Stevia har også ein viss effekt mot fleire sjukdommar, mellom dei høgt blodtrykk.

Dyreforsøk har også vist at steviosid ikke påvirker noen organer i nevneverdig grad. Som et eksempel kan det nevnes at i Japan ble det i 1987 konsumert 170 tonn stevia, uten at det ble rapportert om noen form for bivirkninger. - ◦Rolv Hjelmstad

Det er ikkje dyreforsking i Japan som blir omtalt av Hjelmstad, men stevia i vanleg bruk mellom japanarane.

Stevia veks vill i grensetraktene mellom Paraguay og Brasil, og blir dyrka i Brasil, Paraguay, Uruguay, Sentral-Amerika, USA, Israel, Thailand, Japan og Kina, mellom anna. Stoffet steviosid blir utvunne av blada til den opptil 1 m høge planten.

Steviosid, som er inntil 2-300 gongar søtare enn sukker, kan ein få kjøpt på Internett som pulver eller flytande ekstrakt mellom anna. Stevia-søtstoff er eigna til å erstatte sukker og kunstige søtstoff i ei lang rekke matvarer og drikkevarer, og stevia toler å bli oppheita. Så ein kan koke og bake med det også.

Det er anslått at om lag 150 million menneske bruker stevia dagleg.

Mattilsynet i Noreg har inntil vidare forbode omsetning av steviaprodukt som følge av eit EU-direktiv, sjølv om Stevia blir halde for eit mykje tryggare søtingsmiddel enn kunstige søtstoff som f.eks. aspartam. Stevia er på veg inn att: Det er venta at stevia blir tillatt i EU att noko etter 2011. I Frankrike er det alt tatt i bruk som midlertidig ordning - for forskinga støttar den, store firma som Coca-Cola har lansert stevia-søtningsmiddel, og så bortetter. [◦Meir]

Eit steviaderivat har blitt utvikla av Coca-Cola-kompaniet og Cargill under namnet Truvia, og Pepsi kjem med PureVia som er om lag det same. Truvia og PureVia er tillatne søtingsstoff i USA frå 2008, mens stevia er kostsupplement der enn så lenge.

I EU har Frankrike som første EU-land nyss (7 september 2009) tillate sterkt konsentrert stevia (Reb A 97) for inntil to år, etter at den franske matnemnda AFSSA før i år sa at dei meinte stevia er trygt.

Også i Tyrkia har steviaekstrakt nyss blitt godkjent. I Noreg kan ein enno ikkje kjøpe stevia over disk att, men det skulle bli ei løysing på det, sidan EU sitt byråkrati godkjende stevia-produkt frå hausten 2011. ◦ANH.

Litt meir om søtningsmiddelet stevia

KVA STEVIA ER. Stevia er namnet på det naturlege søtstoffet frå Stevia rebaudiana bertoni. Det er blada som skil ut steviosid-stoffet. Stevia er elles ei planteslekt som femner over cirka 240 arter i korgplantefamilien. Arten Stevia rebaudiana er kjent fordi den inneheld eit glykosid ("steviosid"), og dette kvite, krystalliserte pulveret er inntil 300 gongar så søtt som rørsukker (sukrose). Stevia har ein søtsmak som varer lenger enn vanleg sukkersmak. I vel sterk konsentrasjon kan smaken bli beisk og lakrisaktig, men ikkje vond.

Stevia rebaudiana er tropisk, eittårig, og med svært søte blad. Planten blir somtid kalla sweetleaf, sweet leaf og , sugarleaf, på engelsk. kan vere om lag 300 gongar så søtt som rørsukker (sukrose). Det er å få som pulver og som væske i dropeflaske. Steviaekstrakt kan både varmast og kokast utan å ta skade, og held seg svært godt over tid i tillegg.

RUNDT OM. Stevia har blitt omfattande brukt i Japan i over tretti år, utan nokon merknadar om å vere skadeleg. "Omfattande" vil seie at stevia har 40 prosent av heile søtstoffmarknaden der, medrekna vanleg raffinert sukker. Og japanarar lever lengst i verda i dag.

I utlandet elles har Coca Cola-selskapet utvikla og fått godkjent steviaavleiinga Truvia til søtsmak i lettbrusen og lett-cola. Truvia er merkenamnet på det steviabaserte søtstoffet som Coca-Cola Company og Cargill har fått fram for å marknadsføre det i ymse land og få USA- og EU-godkjenning også. Coca-Cola-selskapet har også kunngjort planer om å marknadsføre rebianasøta produkt i tolv land der stevia er tillate som kosttilskott.

I EU og Noreg er stevia for tida sett til side til fordel for ymse syntetiske søtstoff, som har kjente og skadelege biverknadar. Dette er nok ikkje rett avvege. Det er håp om endringar i dette, for i 2006 kom Verdshelseorganisasjonen, WHO, med ein rapport om Stevia. Etter å ha undersøkt eksperimenta som er gjort på steviosid og rebaudiosid ifrå Stevia i det siste, fann WHO-granskarane ingen ting som tyda på at desse søte steviadestillata framkallar kreft. Derimot står det ein merknad om at steviosid har vist seg å ha ein viss farmakologisk gagnleg effekt på pasientar med for høgt blodtrykk eller med diabetes 2. Vidare granskingar må til for å klarlegge trygge dosar i slike høve, seier WHO-rapporten.

I rundt tretti år har japanske og også brasilianske konsumentar i milliontal brukt steviaekstrakt som trygge, naturlege og kaloritomme søtningsmiddel der dei er godkjent som kosttilskott. Japan er den største konsumenten av steviablad og -ekstrakt i verda. Der blir det brukt til å søte alt mogeleg frå soyasaus, agurkar, konfekt og til mineralvatn (brus). Jamvel multinasjonale kjempar som Coca Cola og Beatrice Foods bruker steviaekstraktar for å søte matvarer (i staden for Nutra Sweet og sakkarin) som skal seljast i Japan, Brasil og andre land der det er godkjent som kosttilskott. [◦Stevia-informasjon]

I Aust-Europa blir Stevia dyrka til dyrefôr. I Noreg og EU-land er det ikkje lov å selje Stevia som kosttilskott over disk, fordi langtidsverknadar av steviosid ikkje er godt nok klarlagt etter EU si oppfatning. EU går her ut frå ei vurdering frå EUs vitskapelege komité for næringsmiddel. Komitéen fortel at stoffet steviosid i Stevia kanskje kan gjere mannen mindre fruktbar og kanskje gi uheldige nedbrytningsprodukt i kroppen. To "kanskje" blir ikkje eit heilt "sikkert", men det kan nytte å spele safe. No meiner likevel fleire leiande norske fagfolk i kosthald at Stevia er kjekt å bruke, og har sagt det i TV-sendingar, og dessutan har ny, omfattande gjennomgang av forsking på stevia gitt opphav til ei utgreiing frå Verdshelseorganisasjonen, WHO. I den går det ikkje fram at stevia er skadeleg i det heile. [◦Lenke (søk 'stevia' der)]

Meir:

SAMANDRAG SÅ LANGT: STEVIA ER WHO-GRANSKA OG IKKJE FUNNE SKADELIG. Skal ein få godkjent steviosid som næringsmiddel, lyt nokon skaffe haldbar vitskapeleg dokumentasjon for at produktet ikkje gir helseskadelege effektar, om lag som Coca-Cola-kompaniet og Cargill med vidare har gjort for steviaderivat. I motsetnad til kunstige søtstoff har ikkje stevia kjente sideverknadar - det kallast ugiftig, og WHO, Verdshelseorganisasjonen har nyss har lagt fram ei plausibel utgreiing der stevia ikkje står fram som skadeleg heller. [◦Lenke]

Stevia kjem vel snart på marknaden i Europa att.

Stevia-statusen dei siste seks-sju åra

  • Stevia er godkjent som kosttilskott i USA, Canada og Australia.
  • Stevia blir forhandla fritt i Japan, Korea, Kina, Taiwan og Sør-Amerika.
  • Ikkje godkjent i EU med EØS-halehenget Noreg.
  • Elles har Stevia blitt nytta i folkemedisinen i Sør-Amerika i over 500 år utan kjente skadeverknadar.
  • Somme danskar [◦Lenke] er harme over forbodet som kviler på nokre få "kanskje" imot mykje og lang bruk rundt om utan kjente skadeverknadar - og fordi det osar forskjellsbehandling som kan favorisere sukkerprodusentar rundt om - kven veit kva som styrer? Les også mange andre interessante danske artiklar om [◦Stevia (bruk søk-funksjonen på sida du kjem til)]
  • Etter 2006 har stevia sin status blitt betre steg for steg som følge av WHO-rapport.
  • EU-kommisjonen har godkjent stevia for bruk og sal i forskrift frå 12. november 2011.

OPP

Sukker er langt ifrå berre leitt

Det finst økologiske sukkerprodukt. Dei har meir mineralar i seg. Dessutan finst ulike sukkererstatningar. [Meir om andre sukkererstatningar]

I vår tid vil ein gjerne redusere sukkerkonsumet og helst erstatte noko av det med anna søtt. For søt smak vil folk ha. Kunstige søtstoff, mellom anna aspartam (Nutra-Sweet) har blitt klinisk testa og det er funne at dei har mange uønska sideverknadar, især i store mengder og oppvarma. Sakkarin kan forårsaka kreft i forsøksdyr.

I slike høve ville eg favorisere sukralose (sukralase), iallfall inntil vidare. Sukralose er "søtsmaken av sukker utan nemneverdige kaloriar". Butikkjeder sel det som strø under namnet Splenda. Sukralose er altså godkjent både her i landet og utanlands.

"The real deal" - noko med sukker i og ikkje berre søtsmak

Kvitt, raffinert sukker er verre å ta seg av for organismen enn sukker med noko melasse i, eller rein melasse, fordi melasse inneheld mineralar og vitaminar som trengst for å forbrenne sukker bra. Melasse er ein tjukk sirup som kan variere frå lysebrun til mørkebrun. Mange dyr har fått slikt fôr. og no er det også til sals i butikkane. Melasse er ei god mineral- og vitaminkjelde, inneheld både vitamin E og B, og kan dessutan smake godt. Tilrådd mengde for den aller mørkaste varianten, blackstrap molasses, er ei matskei dagleg, halvparten for barn. Melasse inneheld kalsium, jern, kalium, og mykje B-vitaminar. Melasse kan erstatte sukker som strø over frokostblandingar og i mjølkedrikkar ein vil søte litegrann. På grunn av innhaldet kan melasse somtid vere til hjelp mot sånt som gikt, psoriasis, og hårskader. [Kirschmann og Kirschmann, Nac 381]

Melasse inneheld viktige mineralar og vitaminar som er tiltrengt når sukker (glukose) blir brent i organismen. Då krevst mellom anna B-vitaminar. Om ikkje kroppen får dei i lag med sukkeret, tar han dei ut frå organismen til forbrenninga, og det kan gi ubalanse i kalsium-fosfor-forholdet og kan bidra til overvekt, diabetes 2, astma og anna, skriv Kirschmann og Kirschmann vidare [s. 376]. Dermed risikerer ein å bli mineralfattig med svekka helse med tida.

Carob (johannesbrødkjernemjøl) er nokså søt på smak og kan erstatte kakao heilt eller delvis. Somme sjokoladar er carobsjokoladar, til dømes. Carob finst å få kjøpt som bl.a. pulver. Det er elles mykje godt å seie om sjokolade: Det gir ikkje kviser, hever ikkje kolesterolet, og kan hjelpe mot laktoseintoleranse om det blir rørt ut i mjølka. Men det har sine ulemper likevel, ut over halsbrann, om ein ikkje reduserer sukkerinnhaldet kraftig, og helst erstatter det med anna søtstoff. No finst sjokolade av ulike merke utan tilsett sukker, men med anna søtstoff i staden, som maltitol. Ein kroatisk test frå 2010 syner elles at kakao søta med stevia blir best likt. [◦Meir]

Honning er naturleg, lettfordøyeleg og dobbelt så søtt som vanleg sukker, og inneheld mange karbohydrat. [Nac 376-77]

Produsentar tilsetter ein heil del sukker i mange matvarer som ikkje akkurat treng det, så som bønner på boks. I somme butikkar sel dei produkt med så lita skrift på så mange språk at ein kan trenge lupe for å klare å sjå kva produktet inneheld. Ingrediensane skal vere opplista i rekkefølge - det som det er mest av, kjem først. Sukker kjem ofte langt framme.

Den enkelte kan snike sukker inn i sunt kosthald ved å ta omsyn til matpyramiden sine generelle råd og vink og tilpasse individuelt. Kaloriar frå kornprodukt, frukter, grønsaker, bønner, feittredusert mjølk, magert, kvitt kjøt (frå fjørfe) og god fisk (mykje fisk som seljast i Noreg er ikkje god lenger; og somme matvarekjeder er verre enn andre, syner ei undersøking frå juli 2007.) [◦Lenke]

Neste side inneheld mykje om sukkererstatningar.

Stevia, stevia rebaudiana 
– SAMLINGA
Stevia, stevia rebaudiana - SLUTTBOLK

Stevia, stevia rebaudiana - LITTERATUR  

Mykje av tilfanget finn ein også i ein Wikipedia-artikkel om stevia.

Ebu: Encyclopaedia Britannica. Encyclopaedia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite DVD. London: Encyclopaedia Britannica, 2007 (Last Edition).

Nac: Kirschmann, Gayla J., and John D. Kirschmann. Nutrition Almanac. 4. utg. New York: McGraw-Hill, 1996.

Vib: Ulltveit, Gudrun. Ville bær. 4. opplag. Oslo: Damm, 2001.


Stevia, stevia rebaudiana - OPP SETT ARKIVDEL NESTE

Stevia, stevia rebaudiana BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, design og navigering på nettstaden, søkeråd, tilvisingar og meir. [LENKE]
© 1999–2012, Tormod Kinnes, cand.philol. [E-POST].  —  Ansvarsfråskriving: [LENKE]