Stevia rebaudiana: naturleg søtstoff

• Ulike sukkertypar
• Sukkererstatningar
• Sukker er ikkje berre leitt

Ulike sukkertypar

Før var sukker rekna som medisin og sunt og storveges. I vår tid har pendelen snudd. Problemet er at mykje sukker i kosten er med å framkalle sjukdommar. Ikkje berre mangelsjukdommar som kjem av at sukker krev mineralar og vitaminar i forbrenninga av seg, men tilleggssjukdommar, livsstilsjukdommar, som kroppsfeite. Eit godt kosthaldsråd er mindre sukker i kosten.

Stevia

Maktar ein ikkje å sukre mindre, får ein søtsmaken på andre måtar. Somme er mindre risikofylte enn andre, og det naturlege søtingsmiddelet stevia og noko som er utvunne frå steviaplanten vinn fram: Eit steviaderivat har blitt utvikla av Coca-Cola-kompaniet og Cargill under namnet Truvia, og Pepsi kjem med PureVia som er om lag det same. Truvia og PureVia er tillatne søtingsstoff i USA frå 2008, mens stevia er kostsupplement der enn så lenge.

I EU har Frankrike som første EU-land nyss (7 september 2009) tillate sterkt konsentrert stevia (Reb A 97) for inntil to år, etter at den franske matnemnda AFSSA før i år sa at dei meinte stevia er trygt.

Også i Tyrkia har steviaekstrakt nyss blitt godkjent. I Noreg kan ein for tida ikkje kjøpe stevia over disk, men det blir vel ei løysing på det - EU kan tidlegast tillate stevia-produkt i 2010. Det er venta at stevia blir godkjent i heile EU innan to år, skriv ▾ANH (Alliance for Natural Health).

Så å seia alle som har forska på stevia har komme til at det er trygt. Dr. Daniel Mowrey, leiar for American Phytotherapy Research Laboratory, skriv at steviaekstrakt har blitt omfattande utforska, og at ein aldri har funne skadelege verknader. [Kjelde: ANH, ibid.]

Kva er stevia? Det er enkelt sagt ein plante av korgblomstfamilien. Den veks vilt i grensetraktene mellom Paraguay og Brasil, og blir dyrka i Brasil, Paraguay, Uruguay, Sentral-Amerika, USA, Israel, Thailand, Japan og Kina, mellom anna. Stoffet steviosid blir utvunne av blada til den opptil 1 m høge planten. Steviosid, som er inntil 300 gongar søtare enn sukker, kan ein få kjøpt på Internett som pulver eller flytande ekstrakt mellom anna.

Stevia er eit naturlig søtstoff som bør erstatte sukker og i sær kunstige søtstoff i ei lang rekke matvarer og drikkevarer. Stevia er ikkje rekna som legemiddel i Noreg, men Mattilsynet har forbode omsetning av steviaprodukt som følgje av eit EU-direktiv. Stevia blir halde for eit mykje tryggare søtingsmiddel enn kunstige søtstoff som f.eks. aspartam. Stevia har også ein viss effekt mot fleire sjukdommar, mellom dei høgt blodtrykk.

Dyreforsøk har også vist at steviosid ikke påvirker noen organer i nevneverdig grad. Som et eksempel kan det nevnes at i Japan ble det i 1987 konsumert 170 tonn stevia, uten at det ble rapportert om noen form for bivirkninger. - ▾Rolv Hjelmstad

Det er ikkje dyreforsking i Japan som blir omtala av Hjelmstad, men stevia i vanleg bruk mellom japanarane: Japanarar er ikkje å sidestillast med forsøksdyr.

Sukkererstatningar

Det naturlege søtningsmiddelet stevia

KVA STEVIA ER. I vår tid har det dukka opp sukkererstatningar. Somme er naturlege søtstoff, som planteekstraktet frå Stevia rebaudiana bertoni. Stevia er ei planteslekt som femner over cirka 240 arter i korgplantefamilien. Arten Stevia rebaudiana er kjent fordi den inneheld eit glykosid ("steviosid") som er inntil 300 gonger så søtt som rørsukker. Blada skil ut steviosid-stoffet. Stevia rebaudiana er tropisk, eittårig, og med svært søte blad. Planten blir somtid kalla sweetleaf, sweet leaf og , sugarleaf,. Dette kvite, krystalliserte pulveret kan vere om lag 300 gonger så søtt som rørsukker (sukrose). Ein kan også få dei i hendig dropeflaske. Steviaekstrakt kan både varmast og kokast utan å ta skade, og held seg svært godt over tid i tillegg.

Stevia har ein søtsmak som varer lenger enn vanleg sukkersmak. I (altfor) sterk konsentrasjon kan smaken bli beisk og lakrisaktig, men ikkje vond.

RUNDT OM. Stevia har blitt omfattande brukt i Japan i over tretti år, utan nokon merknader om å vere skadeleg. "Omfattande" vil seie at stevia har 40 prosent av heile søtstoffmarknaden der, medrekna vanleg raffinert sukker. Og japanarar lever lengst i verda i dag.

I utlandet elles har Coca Cola-selskapet utvikla og fått godkjent steviaavleiinga Truvia til søtsmak i lettbrusen og lett-cola. Truvia er merkenamnet på det steviabaserte søtstoffet som Coca-Cola Company og Cargill har fått fram for å marknadsføre det i ymse land og få USA- og EU-godkjenning også. Coca-Cola-selskapet har også kunngjort planer om å marknadsføre rebianasøta produkt i tolv land der stevia er tillate som kosttilskott.

I EU og Noreg er stevia for tida sett til side til fordel for ymse syntetiske søtstoff, som har kjente og skadelege biverknader. Dette verkar ikkje rett. Det er håp om endringar i dette, for i 2006 kom Verdshelseorganisasjonen, WHO, med ein rapport om Stevia. Etter å ha undersøkt eksperimenta som er gjort på steviosid og rebaudiosid ifrå Stevia i det siste, fann WHO-granskarane ingen ting som tyda på at desse søte steviadestillata framkallar kreft. Derimot står det ein merknad om at steviosid har vist seg å ha ein viss farmakologisk gagnleg effekt på pasientar med for høgt blodtrykk eller med diabetes 2. Vidare granskingar må til for å klarlegge trygge dosar i slike høve, seier WHO-rapporten.

I rundt tretti år har japanske og også brasilianske konsumentar i milliontal brukt steviaekstrakt som trygge, naturlege og kaloritomme søtningsmiddel der dei er godkjent som kosttilskott. Japan er den største konsumenten av steviablad og -ekstrakt i verda. Der blir det brukt til å søte alt mogeleg frå soyasaus, agurkar, konfekt og til mineralvatn (brus). Jamvel multinasjonale kjempar som Coca Cola og Beatrice Foods bruker steviaekstraktar for å søte matvarer (i staden for Nutra Sweet og sakkarin) som skal seljast i Japan, Brasil og andre land der det er godkjent som kosttilskott. [Stevia-informasjon]

I Aust-Europa blir Stevia dyrka til dyrefôr. I Noreg og EU-land er det ikkje lov å selje Stevia som kosttilskott over disk, fordi langtidsverknader av steviosid ikkje er godt nok klarlagt etter EU si oppfatning. EU går her ut frå ei vurdering frå EUs vitskapelege komité for næringsmiddel. Komitéen fortel at stoffet steviosid i Stevia kanskje kan gjere mannen mindre fruktbar og kanskje gi uheldige nedbrytningsprodukt i kroppen. To "kanskje" blir ikkje eit heilt "sikkert", men det kan nytte å spele safe. No meiner likevel fleire leiande norske fagfolk i kosthald at Stevia er kjekt å bruke, og har sagt det i TV-sendingar, og dessutan har ny, omfattande gjennomgang av forsking på stevia gitt opphav til ei utgreiing frå Verdshelseorganisasjonen, WHO. I den går det ikkje fram at stevia er skadeleg i det heile. [Lenkje (søk 'stevia' der)]

Meir:

STEVIA ER WHO-GRANSKA OG IKKJE FUNNE SKADELIG. Skal ein få godkjent steviosid som næringsmiddel, lyt nokon skaffe haldbar vitskapeleg dokumentasjon for at produktet ikkje gir helseskadelege effektar, om lag som Coca-Cola-kompaniet og Cargill med vidare har gjort for steviaderivat. I motsetnad til kunstige søtstoff har ikkje stevia kjente sideverknader - det kallast ugiftig, og WHO, Verdshelseorganisasjonen har nyss har lagt fram ei plausibel utgreiing der stevia ikkje står fram som skadeleg heller. [Lenkje]

Stevia-statusen dei siste seks-sju åra

• Stevia er godkjent som kosttilskott i USA, Canada og Australia.
• Stevia blir forhandla fritt i Japan, Korea, Kina, Taiwan og Sør-Amerika.
• Ikkje godkjent i EU med EØS-halehenget Noreg.
• Elles har Stevia blitt nytta i folkemedisinen i Sør-Amerika i over 500 år utan kjente skadeverknader.
• Somme danskar [Lenkje] er harme over forbodet som kviler på nokre få "kanskje" imot mykje og lang bruk rundt om utan kjente skadeverknader - og fordi det osar forskjellsbehandling som kan favorisere sukkerprodusentar rundt om - kven veit kva som styrer? Les også mange andre interessante danske artiklar om [Stevia (bruk søk-funksjonen på sida du kjem til)]
• Etter 2006 endrar truleg stevia sin status seg til det langt betre som følgje av WHO-rapporten.

Sukker er ikkje berre leitt

Her kjem alternativ inn. Ein kan somtid variere om ein ikkje har stevia for handa av di ein ikkje har bestilt over Internett eller slikt. I slike høve ville eg favorisere sukralose (sukralase), iallfall inntil vidare. Sukralase er "søtsmaken av sukker utan nemneverdige kaloriar". Større Coop-butikkar og venteleg andre også sel det som strø under namnet Splenda. Sukralose er altså godkjent i landet.

Kvitt sukker er langt verre i organismen enn sukker med noko melasse i, eller rein melasse. Melasse er ein tjukk sirup som kan variere frå lysebrun til mørkebrun. Mange dyr har fått slikt fôr. og no er det også til sals i butikkane. Melasse er ei god mineral- og vitaminkjelde, inneheld både vitamin E og B, og kan dessutan smake godt. Tilrådd mengde for den aller mørkaste varianten, blackstrap molasses, er ei matskei dagleg, halvparten for barn. Melasse inneheld kalsium, jern, kalium, og mykje B-vitaminar. Melasse kan erstatte sukker som strø over frokostblandingar og i mjølkedrikkar ein vil søte litegrann. På grunn av innhaldet kan melasse somtid vere til hjelp mot sånt som gikt, psoriasis, og hårskader. [Kirschmann og Kirschmann, Nac 381]

Melasse inneheld viktige mineralar og vitaminar som er tiltrengt når sukker (glukose) blir brent i organismen. Då krevst mellom anna B-vitaminar. Om ikkje kroppen får dei i lag med sukkeret, tek den dei ifrå organismen, og det kan gi ubalanse i kalsium-fosfor-forholdet og kan bidra til overvekt, diabetes 2, astma og anna, skriv Kirschmann og Kirschmann vidare [s. 376]. Dermed risikerer ein å bli mineralfattig med svekka helse med tida.

Carob (johannesbrødkjernemjøl) er nokså søt på smak og kan erstatte kakao heilt eller delvis. Somme sjokoladar er carobsjokoladar, til dømes. Carob finst å få kjøpt som bl.a. pulver.

Det er mykje godt å seie om sjokolade: Det gir ikkje kviser, hever ikkje kolesterolet, og kan hjelpe mot laktoseintoleranse om det blir rørt ut i mjølka. Men det har sine ulemper likevel, ut over halsbrann.

Honning er naturleg, lettfordøyeleg og dobbelt så søtt som vanleg sukker, og inneheld mange karbohydrat. [Nac 376-77]

Produsentar tilsetter ein heil del sukker i mange matvarer som ikkje akkurat treng det, så som bønner på boks. I somme butikkar sel dei produkt med så lita skrift på så mange språk at ein kan trenge lupe for å klare å sjå kva produktet inneheld. Ingrediensane skal vere opplista i rekkefølgje - det som det er mest av, kjem først. Sukker kjem ofte langt framme.

Den enkelte kan snike sukker inn i sunt kosthald ved å ta omsyn til matpyramiden sine generelle råd og vink og tilpasse individuelt. Kaloriar frå kornprodukt, frukter, grønsaker, bønner, feittredusert mjølk, magert, kvitt kjøt (frå fjørfe) og god fisk (mykje fisk som seljast i Noreg er ikkje god lenger; og somme matvarekjeder er verre enn andre, syner ei undersøking frå juli 2007.) [Lenkje]

Litteratur  

Mykje av tilfanget finn ein også i ein Wikipedia-artikkel om stevia.

Ebu: Encyclopaedia Britannica. Encyclopaedia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite DVD. London: Encyclopaedia Britannica, 2007 (Last Edition).

Nac: Kirschmann, Gayla J., and John D. Kirschmann. Nutrition Almanac. 4. utg. New York: McGraw-Hill, 1996.

Vib: Ulltveit, Gudrun. Ville bær. 4. opplag. Oslo: Damm, 2001.



  
BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
   © 1999–2009, Tormod Kinnes. [E-POST]  —  Ansvarsfråskriving: [LENKJE]