Norsk del, Gullvekta
Godslege eventyr  ❀ Innleiing
Seksjon › 30 Sett Søk Førre Neste

Finn ordbøker

Reservasjonar Innhald  

Katt
"Ein får tenke nøyare etter om eventyrarven."

Korte

I samlinga er det mest av korte eventyr.

Folk set eventyr høgt

Eventyr kan ein kose seg med, sjølv om somme kan verke tullete i ei tid, for korte forteljingar der dyr snakkar og naturen er fylt med skapnadar som troll og hulder, har ofte mykje meining i seg for den som les mellom linjene, det vil seie tydar forteljingane. Gamle, korte forteljingar gir ofte kloke vink. Mange slike blir kalla fablar. Dei kan gi ymt om djupare forhold og tilmed løyndommar enten mellom linjene eller i form av etterhengde tankar. Noko kan vi nok finne ut av så smått etter som vi veks fram, og nett det er eit grunnsyn i Steinerpedagogikken og ligg fast i den metodikken.

Somme korte stubbar kan grense til fablar, som er korte forteljingar med lærdommar i seg eller attåt seg. Det er til tider ikkje godt å seie kor grensa går. Det finst tvilstilfelle. Og langdryge forteljingar kan gjerast underhaldande av å bli korta av med fin kløkt på eit vis.

Underhaldning å bli klok på

Eventyr er forteljingar som har blitt overlevert munnleg og skriftleg om kvarandre. Munnlege og skriftlege kjelder er samanblanda for mange av dei, men ikkje alle.

Både eventyr og ordtak fortel om sider ved livet før, om slikt som dei som voks fram, gjorde vel i å få skikk på så dei ikkje blei altfor skadde. Somt handlar om kunsten å handsame, te seg, fare åt, tilmåte seg, hanskast med, oppfylle ymse krav - det kjem rett som det er fram, blant mykje anna.

Eventyr som overleveringar vitnar om farne forhold og folketru i blanding

Somme eventyr har gamle røter. I vår kultur handlar mange om kongssøner og kongsdøtrer, kampar, opplevingar og romansar. Men det finst andre slags eventyrforteljingar også.

Ofte har eventyr forkledt moral ved at det ligg haldningar og vink mellom linjene og bakom forteljinga. Dei formidlar kultur og tradisjonar, fortel kulturpsykologen Jerome Bruner i store delar av The Culture of Education (1996). Men det finst mange og ganske ulike vis å tolke eventyr på. Det kjem attåt. Og det er ikkje alltid liketil å finne gode eventyrtolkingar. Folk forstår eventyr på ulike måtar.

Det lèt seg likevel gjere å forstå kva eventyr handlar om, kva for tema dei utbroderer på like vis eller same vis [Meir]. Gode kommentarar til eventyr kan det vere hjelp i ved at dei blant anna får fram ting det er brei semje om blant kjennarar av slik gammal underhaldning.

Om nytte

"Gode ord mettar ingen mage", er eit norsk ordtak. Det er for så vidt rett, men gode ord kan åtvare på førehand mot farar, feller, lureri og mykje anna, og dei kan godt fortelje slikt som skal til for å overleve og fylle magen. Fangst, fiske, jordbruk - det finst enkle lærdommar å ta inn over seg ved hjelp av ord (termar), enkle forteljingar som åtvarar mot å gjere feil og mot å vurdere feil, for eksempel om når det er tid for å så og hauste. Det er ein kunst med det, og mange ordtak attåt.

Det ligg byggande lærdommar i folkeeventyr også, og lærdommane kan ein trekke ut i form av ordspråk-nære setningar. [Lærdommar i og bak gamle norske eventyr].

Og så finst skjemt og skjemtesoger som kan ta ein del urimeleg alvor og angst vekk. Det er ikkje å forakte, det heller.

At det går bra til slutt, det vil mange helst tru [Ordtak]. I eventyret kjem ein fram til ein heldig slutt trass alt - det er faktisk regelen. Men i verda vil det ikkje alltid lage seg like gildt. For at ikkje ferda skal gå gale, kjem fortidige lærdommar både i eventyr og ordspråk inn. Dei kan bygge og hjelpe kontakt - iallfall ikkje hindre det - og venteleg gi god underhaldning. Lærdommar kan ein kanskje trekke fram frå dei sidan, om lag som når tryllekunstnarar trekker fram kaninar og duer av hatten sin.

Å få lykka med seg

Det er ikkje ord som gjer at ein fugl eller unggut tar til å spreie vengane, men somme ord hjelper mot trulege farer, freistingar, feller og feil vegval. Ein og annan overlevert eventyrlærdom kan vel gagne lydhøyre. [Eventyrlærdommar (engelsk)].

Når villgjæser spreier vengane, flyg dei snart. Når unge tar til å bakse med vengane og fly i lag, kjem det i senn ei tid for å stifte familie for somme. Mange eventyr viser somt ifrå denne sida ved livet - ein skal våge seg ut og vinne prinsessa og få medgift attpå. Somt kan vere "maskert" og i biletform. Andre eventyr handlar om ikkje å bli underkua, ikkje narra eller utnytta, og vegar opp til å bli ganske sjølvstendig familie eller vel gift - det var jamt å ha lykka med seg før i tida. I dag gjeld til dels andre normer.

Innhald


Eventyr, folkeeventyr, litteratur  

Alverdes, Paul, und Hermann Rinn. Deutsches Anekdotenbuch. 6. Auflage. München: Taschenbuch-Verlag, 1969 (1927).

Borchert, Jürgen und Inge Jastram. Mecklenburg. Ein Anekdotenbuch. 2. Aufl. Rostock: Hinstorff Verlag 1986.

Cattan, Henry. The Garden of Joys: An Anthology of Oriental Anecdotes, Fables and Proverbs. Paperback ed. London: Saqi Books, 2000.

Bruner, Jerome. The Culture of Education. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1996.

Grip, Elias. Indiska folksagor.. Stockholm: P. A. Norstedt och Söner, 1924.

Jacobs, Joseph. English Fairy Tales. 3rd rev ed. New York: G. P. Putnam's Sons, 1902.

Lattmann, Dieter. Das Anekdotenbuch: Rund 4000 Anekdoten von Adenauer bis Zatopek. Fischer-Taschenbuch-Verlag, 1979 (og seinast 2015).

Müller-Guggenbühl, attforteljar. Swiss-Alpine Folk-Tales. Omsett av Katharine Potts. London: Oxford University Press, 1958.

Padoan, Gianni, attforteljar. 366 and more Fairy Tales. Omsett av Colin Clark, illustrert av Sandra Smith. Horsham, Sussex: Ravette, 1987.

von Radecki, Sigismund. Das ABC des Lachens: Ein Anekdotenbuch zur Unterhaltung und Belehrung. Reinbek bei Hamburg: Rowohlt Taschenbuch-Verlag, 1953.

Waddell, Helen. Beasts and Saints. London: Constable, 1934.

Wærenskjold, Leif. Den gamle skattkiste: fortellinger, legender, eventyr, sagn. Oslo: Engnæs, 1943.

Norske folkeeventyr, eventyr, opp Seksjon Sett Neste

Eventyr, folkeeventyr BRUKARGAID: [Lenke]
© 2011–2017, Tormod Kinnes, cand.philol. [E-post]  ᴥ  Ansvarsfråskriving: [Lenke]