Konfutse-sitat med meir

Kvar tid har sin Konfutse (Ordtak).

Her følgjer eit utval enkle, tilmåta ord og ordtak fra Kongfutse sine Samtalar. Det finst ei nynorsk bok å jamføre med (nedst), og James Legges engelske omsetjing av heile verket er her: [Lenkje]

Jamføringar til kapittel og vers er sette til bak kvart ord nedafor. Er det ord du ikkje forstår, kjem du til ordbøker og anna ved å klikke på 'Søk' ovafor.

Konfutse, også kalla Confucius, Konfucius, Kung-fu-tze og Konfutse, blei fødd 551 f.Kr. og døydde i 479. Han er ein vidgjeten filosof, lærar, og teoretikar. Ideane hans har påverka Aust-Asia sterkt opp gjennom historia, og gjer det den dag i dag. Det dei reknar som fødselsdagen hans, den 28. september, er offisiell høgtidsdag i Taiwan.

Konfutse vandra vidt omkring og søkte jobb hos ulike fyrstar, ville opne utdanningsdørene for alle, og trudde på å utvikle seg sjølv. Gjetorda om han spreidde seg, og det voks opp ei retning etter han. Den legg vekt på å oppføre seg. No over til kapitla og ytringar ifrå dei:

1

Den verkeleg gode steller godt med rota; når rota står fast, vil Tao [Vegen, utvegen, måten o.a. slikt] vekse. [1.2]

Ein får vere plikttru og ordhalden. [1.8]

Gi akt på slutten. [1.9]

God son syner nok vørdnad for far sin. [jf. 1.11]

Den verkeleg gode er varsam med orda sine. [1.14]

Den fattige kan likevel finne glede. [jf. 1.15]

Når ein er rik får ein vere glad i sed og skikk. [jf. 1.15].

2

Dei tre hundre gamle dikta vil seie: "Utan avvik". [jf. 2.2]

Tiang ming er det djupe himmelen vil ha fram. [jf. 2.4]

Ver aldri ulydig. [2.5]

Ver ein god son. [2.6]

Far og mor uroar seg kanskje for om god son er sjuk, ikkje for om han har gjort noko gale [jf. 2.6]

Følgjesvein Hui er ikkje dum! (Kongzi sette han høgast) [2,9]

Kveik det gamle for å lære å kjenne det nye [2.22]

Den som ikkje lærer av far, er i fare. [jf. 2.15]

Tal varsamt og sjå mykje. Då vil få klandre deg. [jf. 2.18]

God son dyrkar vennskap med brør. [2.21]

Å sjå kva som er rett, men ikkje gjere det, er ikkje vakkert.* [jf. 2.24].

3

Den som ikkje er medmenneskeleg, kva skal vel han med rituala sine? [3.3]

Den som ikkje er medmenneskeleg, kva skal vel han med musikk? [3.3]

Dei edle tek ikkje del i tevlingar. Unntaket er bogeskyting! [3.7]

Sed og skikk kan ein nok tale om, men vitneprov, det er godt å ha [3.9]

Ein får vere glad, men ikkje styrlaus. [3.20]

4

Det er helst det medmenneskelege som gjer eit grannelag vakkert [4.1]

Den som ikkje er medmenneskeleg, kan ikkje lenge tole medgang [4.2]

Medmenneske finn ro i det medmenneskelege. [4.2]

Den vise finn nytte i det medmenneskelege. [4.2]

Kan ein ikkje gjere det ved hjelp av Tao, Vegen,, er det beste å slutte med det. [4.5]

Det er ikkje bra å vike frå det medmenneskelege [4.5]

Hør Tao om morgonen. [4.8]

Den verkeleg gode tek side for det som er rett for å halde fram å vere medmenneske. [4.10]

Ein bør kjenne alderen til foreldra sine, jamvel om det gir både glede og uro. [4.21]

Rette dygda blir ikkje lenge grannelaus. [jf. 4.25]

5

Ein vegg av møkk kan ikkje pussast. [5.9]

Det er klokast å høyre orda hans og dernest sjå etter om han gjer som han seier. [jf. 5.9]

Den verkeleg gode (edle) er vørdsam i framferda si, tener med omhug, rett gåvmild, rettvis i det han legg på hine. [jf. 5.15]

Det kan halde å tenkje seg om to gonger før ein handlar. [jf. 5.19]

Ein får tenkje seg om så mange gonger som skal til, før ein gjer noko ut av det.*. [jf. 5.19]

Eit ønskemål: Ha godhug for ungdommen! (Den kan vel trenge det) [jf. 5.25]

Eg har enno ikkje møtt nokon som kunne sjå eigne feil og så gå i seg sjølv og ta skulda! - Kongzi. [5.26].

6

Yan Hui gjorde ikkje same mistak to gonger. (Gjer likeins) [6.2]

Den verkeleg gode hjelper dei nødtrengte. [6.3]

Ver ein edel lærd! [6.11]

Er ein vakker, men ikkje veltalande, kan det vere vanskeleg å greie seg no for tida. [6.14]

Å gle seg over noko ligg langt høgare enn berre å elske det [6.18]

Den vise finn hugnad i vatnet, den medmenneskelege i fjella [6.21]

Den medmenneskelege er stille, den vise er glad. [6.21]

Eit edelt menneske vil ikkje i fella. [6.24]

Må himmelen knuse kva gale eg har gjort! - Kongzi. [6.26]

Berre få blant folket har følgt Middelvegen. [6.27]

7

Det plagar meg å ikkje kunne endre det som ikkje er godt. - Kongzi [7.3]

Finn kveik der den er å finne (t.d. i kunsten). [7.6 endra]

Lik gjerne langt fullendt musikk. [jf. 7.13]

Kongzi tala ikkje om opprør. [7.20]

Kongzi underviste mellom anna i å vere ordhalden, oppførsel, og kulturarv [jf. 7.24]

Kongzi skaut aldri fugl i reiret. [7.26]

Gjer eg eit mistak, får andre visseleg vite det! - Kongzi [7.30]

Mild og fredfull, men ikkje skremmande, var Kongzi. [7.37]

8

Den verkeleg gode er trufast mot sine næraste. [8.2]

Sorgfull er songen til ein døyande fugl, gode er orda til ein døyande mann [8.4]

Hald råskap og ovmot langt unna barn i sær. [jf. 8.4]

Sømmeleg minespel er bra å ha, og like eins høviske ord og tonelag [8.4]

Den verkeleg gode lèt seg ikkje rokke. [8.6]

Ein får stå støtt ved hjelp av det vel etablerte [8.9]

Somme fullfører naturen sin med musikk. [jf. 8.9]

Det er ikkje lett å finne ein som kan lære i tre år utan tanke på løn. [8.12]

Eg skjønar meg ikkje på dei som ikkje vil lære, sa Kongzi [8.16].

9

Kongzi var udogmatisk, og ikkje hardnakka. [9.4]

Den verkeleg gode treng kan hende ikkje så mange praktiske evner [jf. 9.6]

Ein får no og då selje vakre smykke om prisen er god! [jf. 9.12]

Elva stoggar verken natt eller dag. [9.16]

Det hjelper vel å vere like glad i dygder som i fagre kvinner. [jf. 9.17]

Det finst blomar som ikkje ber frukt. [9.21]

Ungdommen skal vørdast. [9.22]

Ungdommen får vørdast, elles blir framhaldet verre. [jf. 9.22]

Det er nok meir verdifullt å lære og rette seg av føredøme, enn å hylle dei. [jf. 9.23]

Ein skal vel no og då gle seg over smigrande ord, men det verdifulle er å saumfare dei (Det kan liggje eitkvart attom smigeren)! [9.23]

Du kan ikkje ta viljen frå ein bondetamp! - Confucius [9.25]

Når det blir kaldt, er furu og sypress dei siste som visnar (Neppe) [9.27].

10

Kongzi var jo sjølvtrygg og kledde seg stundom i lin. [10.2, 7]

Kongzi lét eldre med stokk få gå først ut av forsamlingslokalet [jf. 10.10]

Å bøye seg djupt og slavisk sømmer seg heller dårleg mellom venner. [jf. 10.15].

11

Yan Hui, han var glad i å lære (Det kan du òg vere). - Kongzi [11.6]

Kan den som ikkje kan tene menneska, tene ånder? [jf. 11.11]

Du skjønar enno ikkje livet, korleis skal du då kunne skjøne døden? - Kongzi. [11.11]

Unge venner, slå på tromme . . . De får lov! - Kongzi [11.16]

Det nyttar når ein får eigedommen sin til å vekse. [jf. 11.18]

La gjerne prognosane dine treffe blinken. [11.18]

Zigong (Ci) hadde ofte rett i spådommane sine. [11.18]

Det skal lønne seg å setje i verk det bra du høyrer [jf. 11.21].

12

Rør deg ikkje på usedeleg, usmakeleg vis. [jf. 12.1]

Å vere fåmælt er vanskeleg! - Kongzi. [12.3]

Å vere medmenneske er vanskeleg. [jf. 12.3]

Skulle Den verkeleg gode bry seg om at han ikkje har brør? [12.5]

Ein skal ikkje la urett og sårande slarv gå inn på seg [12.6]

Vidsynte blir mang ein gong offer for drypande baktale. [jf. 12.6]

Den som har lærdom i kulturarven, går vel ikkje over streken! [12.15]

Den ekte framgangsrike er ærleg og glad i rettvise, og vil vel ikkje blåse seg opp -. [jf. 12.20].

13

Kongzi sa til ein som ville lære hagebruk. "Så god som ein gammal gartnar er eg ikkje." [13.4]

Ein skal gå inn for stegvis betring av levestandarden sin. [jf. 13.8]

Gi dei rike opplæring. [13.9]

Dersom ein ikkje rettar opp seg sjølv, korleis då rette opp andre? [13.13]

Er det ikkje bra om orda mine gode og ingen går imot dei? [13.15]

Godt styrte er lykkelege. [jf. 13.16]

Herrane står alltid ved orda sine. - Kongzi. [13.20]

Trege gjer ikkje kva som helst (Dei har slik ein fordel). - Kongzi [13.21]

Nydelege samspel kastar neppe Den verkeleg gode villig vrak på. [jf. 13.23]

Det beste er om dei gode i landsbyen likar ein mann og dei som ikkje er gode, mislikar han. [13.24]

Å sende folk utan opplæring i krig, vil vel seie å kaste dei vekk [jf. 13.30].

14

Ikkje alle modige er medmenneskelege. [jf. 14.5]

Veltalande er ikkje alle dydige. [jf. 14.5]

Ser han vinning, tenkjer den fullkomne først gjennom om den er rett [jf. 13.13]

Når den fromme er glad, ler han vel. [jf. 14.14]

Når det er rett, tek den gode. [jf. 14.14.]

Ein får la folk studere for sin eigen del, for å bli betre menneske [jf. 14.25]

Dei beste dreg seg unna menneskesamfunnet. Dei neste drag seg unna styre og stell; dei neste kvinner, dei neste samtale. [14.39]

Å vere eldre utan noko vidare å formidle vidare, det er å vere ei plage! [14.46].

15

Dei veltalande og usømmelege kan vere farlege. [jf. 15.10]

Den verkeleg gode forkastar ikkje sanningar på grunn av den som seier dei, så hardt som det kan vere. [jf. 15.22]

Gjer ikkje mot andre det du ikkje ønskjer for deg sjølv [15.23]

Dersom alle mislikar han, lyt det granskast nærare. Dersom alle liker han, lyt det også granskast nærare. [15.27]

Mennesket kan utvide mennesket. [jf. 15.28]

Når orda når fram, er det fullt nok. [jf. 15.40]

Ein får vel la evnelause halde seg i ro. [jf. 15.1]

16

Når Vegen rår i verda, tek helst ikkje vanlege menneske del i ordskifte om kva som er gale med styre og stell. [16.2]

Å vere venn med gjølande og ettergivande, det blir til skade [16.4]

Å gle seg over venner, det er til gagn. [16.5]

Den verkeleg gode vaktar seg iallfall for havesjuke. [16.7]

Den smålege vanvørder og likefram spottar dei store [16.8]

Dei som har strevd og ikkje lært noko, verkar lett låge. [jf. 16.9]

Der den verkeleg gode kjem i tvil, spør han. [16.10]

17

Dei mykje dumme kan ikkje tvingast til å bli gode. - Kong Anguo. [jf. 17.3]

Ein får elske sannmæle og ærleg fastleik. [jf. 17.8]

Dagens sjølvtrygge er gretne og dagens dumme svikefulle. - Kongzi [17.16]

Å spele dam må vel vere betre enn ikkje å gjere noko [jf. 17.22].

18

Den verkeleg gode kvittar seg ikkje med gamle vener utan god nok grunn [jf. 18.10].

19

Den verkeleg gode har medynk med dei duglause. [19.3]

Den verkeleg gode lærer for å gå Vegen (Tao). [jf. 19.7]

Sola og månen verkar det uråd å klive over. [jf. 19.24].

20

Den verkeleg gode er bydande, men mest ikkje skremmande. [jf. 20.2].