Plantelærdom

• Planteinndelingar og laust og fast
• Eit utval latinske ord på plantedelar m.m.

Planteinndelingar og laust og fast

• Stivelsesplanter;
• Sukkervekstar;
• Oljevekstar;
• Grønsakvekstar;
• Fruktvekstar;
• Kryddervekstar;
• Stimulansvekstar;
• Lege- og giftplantar;
• Fiber- og spinnevekstar;
• Fargeplantar;
• Parfymeplantar;
• Vekstar som gir trevirke;
• Sand- og slambindande plantar.

Ein og same vekst kan ha fleire bruksmåtar. Den kan bli brukt for å stimulere, lege og forgifte: Noko kjem an på doseringane. Noko kjem an på kva deler av veksten vi bruker, og kor lenge. Og noko kjem an på nøyaktig kva vi gjer ut av den veksten vi har med å gjere.

Den enkle oversikta hjelper oss å hugse at vi er avhengige av plantar - indirekte eller direkte - for å overleve. Vi har mykje glede og nytte av plantane, og kunne hatt meir. Plantar blir brukt til anna enn å ha i seg som mat, drikke, medisin og meir.

OVERLAG viktig å hugse når ein gir seg ut i skog og mark, åker og eng, frå fjøre til fjell for å sanke ville vekstar: ikkje alt som veks og gror er etande; noko kan vere giftig, ja, dødeleg.

Allier deg med ein som kan, første gongene du er ute og sankar. Då går det lettare. Mykje bra etande er å finne når ein har basiskunne; anna også. Det finst bøker om å overleve i naturen og finne og lage til forskjellig slags mat i villmarka, til dømes.

I eit langstrakt og kupert land kjem ein rekke vekstar kjem til ulike tider i de ulike landsdelar. DEI GAMLE kinesarane sa: "Lev når du er ung, les god litteratur når du har blitt eldre, så opplevingane dine kan gi rikare lesing."

Viss du ikkje åt dødeleg giftig sopp og andre farleg då du levde livet som ung og ulest, kan du jo nå å bli gammal og klar til å studere, du også. Håpet er der, iallfall.

Floraer og andre vandrarbøker og hagebøker kan vere greie.

Basisrådet: Plukk ikkje vekstar til matlaging om du ikkje veit heilt sikkert kva det er. Mat frå ville vekstar har elles lange tradisjonar her i landet. Vi kan sanke både til matlaging, folkemedisin, og til anna. [Vib]

Latinske namn på plantedelar med meir

albus – kvit

alpinus – som veks i fjellet

amara – bitter

angustifolia – smalblada

anisum – ettårig

aquifolius – med stikkande blad

arenaria – veks på sand

arvenese – veks på åker

auritus – - øyra (ørete)

aviculara – til fuglane

avium – fuglanes

baccatus – bærfrukta

borealis – nordleg

campester – som veks på grasmark

candicans – skinande kvit

canina – hund

carpinifolius – med blad som agnbøk

catharitica – avførande, reinsande

coeruleus – himmelblå

communis – vanleg utbreidd

concortus – vridd, snodd

cordatus – hjerteforma

cortex – bark

deciduus – avfallande

effusus – utsperra

excelsior – høgare

exelsa – opprettståande, høg

farfara – jagar vekk hoste

flos – blomst

folide – blad

fragilis – skjør

fructus – frukt

fruticosus – sterkt buskete

glabra – naken, bar

glaucus – blågrå

glutinosus – klebrig

grandifolia – storblada

grandis – stor

graveolens – sterkt luktande

hederacea – eføyliknande

helios – sol

helix – snodd

herba – plante (urt)

hybridus – krysning

insititius – innpoda

integerrimus – heilranda

laevis – jamn

lanceolata – lansettblada

lutea – gul

major – større

montanus – veks på berg (i fjellet)

nanus – dvergaktig

niger – svart

nigra – svart

nobilis – edel

occidentalis – frå Vesten

odorata – velluktande

officinalis – apotekarplante

oxycantha – med spisse tornar

palustris – som veks i sumpar

penduneulata – utrusta med blomstra stilk

petraeus – som veks på klippar

platanoides – som liknar platan

platyphyllus – breiblada

plicatus – samanfolda

pseudo – falsk

pubescens – dunhåra

pungens – stikkande

racemosus – med blomster i klasar

repens – krypande

rugosus – rynka

sativura – dyrka, sådd

scoparius – som liknar ein kost

silvestris – veks i skog

sorbifolius – med blad som rogn

spinosa – tornete (torn)

spinosus – med greintornar

taxifolius – med blad som barlind

tremulus – skjelvande

trichocarpus – med hårete frukter

tricolor – trefarga

urbanum – veks ved bebudde stader

urens – brennande

usitatissimum – mykje brukt

verrucosus – vortete

verus – ekte, sann

vulgaris – vanleg

Litteratur  

Vib: Ulltveit, Gudrun. Ville bær. 4. opplag. Oslo: Damm, 2001.



  BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
   © 1999–2009, Tormod Kinnes. [E-POST]  —  Ansvarsfråskriving: [LENKJE]