Gullvekta
Liketil humor
Seksjon › 26 Sett Søk Førre Neste

Finn ordbøker

Reservasjonar    

Humorundersøkingar

Eksperiment og andre funn syner at folk som ler meir og er i stand til å sjå dei morosame sidene ved livet også, har sunnare immunsystem enn andre. Men det er ikkje alt:

Ei norsk humorundersøking

Professor Sven Svebak ved NTNU i Trondheim har leidd eit forskingsprosjekt der ca. 53 500 nord-trønderer blei undersøkte ved statistiske hjelpemiddel. Forskinga munna ut i funn som at vennleg humor forlenger livet (i gjennomsnitt) for folk under sytti. [Meir om undersøkinga]

Funna syner at vennleg vitsing kan gagne helsa så det monnar, om ikkje like mykje som å slutte å røyke.

Ei norsk ei til

Birgit Hertzberg Kaare (før: Johnsen), professor i folkloristikk ved universitetet i Oslo, har forska og skrive mykje om humor. Ho har blant anna gitt ut resultat frå ei kvalitativ, norsk spørjeundersøking der folk fortalde historier, vitsar og la fram syn på humor. 50 kvinner og 35 menn svarte. Tendensane som blei funne her, har altså ikkje noko breitt grunnlag - men med nett det i minne gir funna mange lødige innsikter, tykkjer eg. (Meir nedanfor).

Birgit Kaare har ei lang merittliste her (følg lenka):
www.hf.uio.no/imk/personer/vit/bhj/index.html

Stor britisk humorundersøking

Ein og ein halv million menneske i mange land stemte fram fleire vitsar i ei humorundersøking under leiing av professor Richard Wiseman. Her er ei omsetting av den mest populære av dei vitsane:

Jegervits

"To jegerar var ute i skogen då ein av dei fall saman. Han pusta ikkje, og auga var blanke. Kameraten ringde nødtelefonen:

"Vennen min er daud! Kva skal eg gjere?"

"Roleg no, eg skal hjelpe deg", sa operatøren. "Først - er du sikker på at han er daud?"

Det blei stilt i telefonen, og operatøren høyrde eit skott. Som kom innringaren attende på linja: "Greitt, kva gjer eg no?"

Somme vil tru at dette er den beste vitsen som finst fordi han vann ei britisk vitseavstemming, men stemmer det? Ein annan, grei måte å sjå den på er som vitsen som er så middels at den får flest til å le.

Her er vitsen som kom på andreplass i avstemminga:

Telegramvits

Ein sjæferhund gjekk til eit telegramkontor, tok fram ein blankett og skreiv: "Voff. Voff. Voff. Voff. Voff. Voff. Voff. Voff. Voff."

Kontoristen såg over papiret og sa høfleg til hunden. "Det er berre ni ord her. Det er høve til å sende eit "Voff" til for same prisen."

"Men", svarte hunden, "det gir inga meining!"

⍽⍽⍽⍽

Har du høyrt om Lasswells formel? Han seier "Kven seier kva til kven i kva for kanal, og med kva for føremål?" Og "Kva tener det til, og kven gagnar nett det?" kan vi legge til.

Kven seier jegervitsen er den mest morosame i verda? Dei finst blant folk som les engelsk, skriv e-post, og er mellom dei 1,5 million menneska som frå september 2001 rangerte noko over 40 000 vitsar som blei sendt til og presenterte av professor Richard Wiseman og The British Association for the Advancement of Science. Resultata finst mellom anna i Wiseman si bok Quirkology [Qc].

Forskarane ville gjerne finne svar på: "Ler menn og kvinner av dei same vitsane? Endrar den humoristiske sansen seg med alderen? Når på dagen er det best å fortelje ein vits? Ler folk frå forskjellige land av dei same vitsane?"

Folk sende inn dei beste vitsane sine, og slik kom arsenalet av dryge 40 000 vitsar i stand. Det blei stemt over kva for nokre av dei som folk tykte var mest morosame. I snitt var det vitsar med 103 ord i. Då resultata etter kvart blei analyserte, kom det fram at dei ti landa som hadde flest vitse-rangerarar, var - i rekkefølgje: Tyskland, Frankrike, Danmark, Storbritannia, Australia, Eire, Belgia, USA, New Zealand og Canada. Folk frå desse landa kan sette god pris engelske vitsar, med andre ord. Vi aner kanskje ein naboeffekt og dominans frå land der engelsk ikkje er heilt ukjent? Men tala fortel ikkje om "vitseliking" per innbyggar.

Preferansar

  • Amerikanarar og kanadiarar føretrekte vitsar der nokon var overlegen, enten ved at somme verka dumme eller blei audmjuka og fornedra av andre.
  • Og folk frå det europeiske fastlandet, som franske, danske og belgiske, likte vitsar som var noko surrealistiske betre enn anna folk. Hundevitsen ovanfor er eit døme på ein litt surrealistisk vits. Folk frå fastlands-Europa føretrekte å tale lett og elegant om ting som får oss til å kjenne oss engstelege - til dømes dauden, sjukdom og ekteskap.
  • Folk frå Eire, Storbritannia, Australia og New Zealand likte godt vitsar med ordspel i. Det kan tenkast å henge betydeleg saman med at dei meistrar engelsk betre (har større ordtilfang, med meir) enn dei som har engelsk som andre- og tredjespråk.

Når på døgnet passar det jamt best med vitsar?

Tja! I snitt blei vitsane best verdsette klokka 18.03 og rundt den 15. dagen i månaden, og dårlegast klokka 1.30 midt på natta og ved start og slutt av ein månad.

Hjernefakta

MR-skanning syner kva for område i hjernen som blir aktiverte når ein vits blir fortald. Det ligg bak i pannelappane, i panna, og heng saman med fleksibel tenking og forståing.

Opp

Humorklipp

Diktande, diltande sauar

Den britiske lyrikaren Valerie Laws har fått statsstipend på vel 22.000 kroner til prosjektet "Diktande sauar". Laws sprøytemålar eitt ord på ulla til kvar sau, som så stiller seg opp slik det fell seg. Ved det oppstår eit levande dikt som endrar seg frå gong til gong, seier ho.

London-avisa Daily Telegraph spør kritisk om dette ikkje er å sløse med skattepengar. Ein talsmann for kulturutvalet Northern Arts svarer at Laws er ein anerkjent diktar, og at ideane hennar må ein ta på alvor.

Kor alvorleg er alvorleg? Eller: Kor alvorleg skal alvorleg vere?

Aftenposten 5.12.02.

Til dansk toalett

fig

Tidleg på nittitalet for ein gullsmed fra Trondheim av garde til Danmark der han kjøpte gull på eit offentleg toalett. Så for han nordover att. Vel heime i Trondheim såg han det var forfalska.

Ordtaket "Det er ikkje gull alt som glimrar", har mange slags utvidingar.

Kjelda: Adresseavisen, Trondheim, frå første halvdel av 1990-talet.

Ulvemøte i kveldinga

Langt nord i Finland overfall ein ulv ein mann ved vedskjolet sitt. Etter eit heller leitt og hardt halvtimes basketak klarte mannen å bite den skikkeleg. Då stakk ulven av.

Det går ikkje alltid som ein hadde tenkt.

Kjelda: Adresseavisen, Trondheim, frå midten av 1990-talet. Elles: "When a dog bites a man that is not news. But when a man bites a dog, that is news." [Charles A. Dana, New York Sun publisher, 1882]

Oppvakte dyr ved skrivemaskinene

Dersom ein flokk apekattar får kvar sin skrivemaskin og papir nok, vil dei før eller seinare skrive Shakespeares samla verk, er ein gammal teori. No er teorien utprøvd i det små, og den held ikkje:

Studentar ved universitetet i Plymouth sørvest i England bestemte seg for å sjå kva apane eigentleg ville gjere når dei først slapp til ved tastaturet. Dei seks forsøksdyra blei interesserte i skrivemaskinene: Somme av dei plukka maskinene heilt sund. Andre fann ut at dei måtte vere noko slags toalett, og brukte dei i samsvar med det (dei skeit og urinerte på dei), skriv London-avisa The Times.

"Dei er svært intelligente dyr, men dei lever i ei verd som på mange måtar skil seg sterkt frå vår. Dei skriv ikkje Shakespeare-stykke . . . ", forklarer Vicky Melfi som deltok i Plymouth-eksperimentet.

Resultata frå det er kunngjort i ein eigen forskingsrapport på fem sider. Den har tittelen "Føyrebels Skisser til William Shakespeares Samla Verk, av Elmo, Gum, Heather, Holly, Mistletoe og Rowan".

Kjelde: Dagbladet, fredag 9. mai 2003: "Aper skreiv ikkje Shakespeare likevel".

Hund skaut mann, det er det politiet held seg til

Den 16. august 1999 hendte det noko tragisk i den tyske delstaten Baden Wurttemberg. Ein 51 år gammal mann som hadde vore ute på jakttur med eigen hund, blei funnen daud ved sida av bilen sin. Etter detaljert etterforsking kom politiet til at det var hunden som hadde gjort det ved å hoppe inn i bilen og komme borti avtrekkaren på eit gevær der.

Det er ikkje alle ting det går rutine i. Heldigvis.

Kjelder: Aftenposten og Dagbladet, begge 19.8.99.
www.aftenposten.no/nyheter/uriks/d94901.htm
http://www.dagbladet.no/nyheter/1999/08/19/174646.html

OPP

Norsk humorundersøking

Birgit Hertzberg Kaare (før: Johnsen), professor i folkloristikk, har i ei kvalitativ, norsk spørjeundersøking fått folk til å fortelje historier, vitsar og syn på humor. 50 kvinner og 35 menn svarte på ho. Tendensane som blei funne, har altså eit spinkelt grunnlag - spinkelt og likevel verdifullt, vil eg seie.

Det syner seg at slikt som skaper latter og glede i éin samanheng kan vekke krenking og harme i ein annan samanheng. Og korleis vi stiller oss i forhold til humor heng saman med alder, kjønn og sosial bakgrunn, syner ho i boka som gjer greie for undersøkinga, Hva ler vi av? Om nordmenns forhold til humor (1997).

Strilehumor

Ein kar frå Vestlandet var i Oslo for å more seg, og hamna i seng med ei dame. Eit par månader etter ringde ho til han og sa ho var gravid.

"Og du sa jo du var steril", sa ho.

"Nei, eg sa eg er stril*", sa mannen.

* Strilane er frå Nordhordland og Midhordland utanom det gamle bysenteret i Bergen kommune. Ein måte å definere "stril" på har vore "det folket som kan ro inn til Bergen i løpet av ein dag." (Wikipedia, "Stril")

Nokre konklusjonar

"Vitsar . . . skal vere ganske korte og framkalle latter ved eit sluttpoeng." Best blir historiene som har eit overraskande sluttpoeng. Det morosame i somme vitsar er leik med ord som liknar kvarandre eller høyrest like ut, men har ulik tyding. [Hlv 33, 32].

Samvær mellom menneske inneheld mykje skjemt, spøk og humor. Humor er ein sentral del av folkekulturen. Humor har mange andre uttrykksformer enn forteljingar. Somme handlingar, skøyerstrekar, og hendingar blir opplevde som morosame også, og meir til. [Hlv 27, 9-10]

Den tyske filosofen Georg W. F. Hegel har peika på at i den høgaste typen komedie ler tilskodarane med aktøren og ikkje av han. Det same synet blir framsett for humor generelt. [Hlv 14]

Det går godt fram at humor som fenomen er samansett og ofte mangetydig. I dag blir humor ofte knytt til til vidd, skaparsinn, leik og glad latter. Men humor er ikkje så heilt lett å definere, for det er mangetydig. [Hlv 13, 14]

OPP

Humor for å meistre livet betre - Forskingsresymé

Humor kjem av måtar å tenke på

Sven Svebak (1942-), professor ved NTNU (Noregs Teknisk-Naturvitskapelege Universitet) i Trondheim, har komme til at god humor kan hjelpe enkelte menneske (a) å reorientere seg; (b) finne nye vinklingar til alvorlege flokar, og (c) framfor alt meistre situasjonar betre.

"Humor er ein avansert måte å tenke på ... vilkåret for humor (er) dårlegare i byen."

Elles heiter det at fleire legar og sjelelegar nyttar humor for å kveike klientar. Og bra latter kan gi avspenning, fortel ein professor i psykosomatisk medisin, Ulrik Malt. Det skulle du ikkje tru.

Kjelde: Dagbladet 14 aug. 1996, s. 14-15.

Humor og helse

Berre det å tenke på å ha det morosamt er bra for helsa, viser ny forsking. Berre å tenke på humor og latter lindrar stress. Stress over lang tid svekker immunforsvaret.

Før 2006 var det kjent at latter søkkjer blodtrykket, men den biokjemiske mekanismen som var årsak til dette var enno ukjent.

I 2006 kom professor Lee Berk ved Loma Linda University i California og kollegaene hans fram til delar av svaret, meiner dei. Dei seier at latter stoppar utviklinga av stresshormon. Berk og forskarteamet hans oppdaga at berre tanken på latter auka produksjonen av hormon som set oss i godt humør: såkalla endorfin. Også veksthormon som styrker immunforsvaret, auka frå 27 prosent til 87 prosent.

Forskarane testa 16 menn ved å følge med på stresshormon som kortisol, adrenalin og noradrenalinmetabolitt (DOPAC). Det mest interessante resultatet var at nivået på stresshormona sokk berre av forventinga om å sjå ein morosam video, før dei hadde sett noko morosamt. Mengda med kortisol, adrenalin og DOPAC sokk med 39, 70, og 38 prosent før videoen blei sett i gang.

Berk og kollegaene hans seier til magasinet Nature at latter har eit stort potensiale som medisin, og peikar på at immunsjukdommar ofte blir utløyste på grunn av stress. Dei som slit med slikt, får kanskje hjelp av latter og moro. Altså langt dei fleste.

Kjelde: Marita Løvmo Iversen og Hilde E. Jensen Grandaunet. Bare tanken på lattet [!] forlenger livet. Aftenposten 19 apr. 2008.
www.nrk.no/programmer/tv/schrodingers_katt/1.5341533

Vennleg humor forlenger livet til mange

Sjansen for å nå pensjonsalder er langt betre for personar med stor sans for humor enn for dei med liten. Det er no dokumentert at sans for humor forlenger livet for dei under sytti. Men etter ein har blitt rundt sytti, bleiknar effekten. Etter den tida har tydelegvis genetikk og biologisk aldring meir å seie.

Professor Sven Svebak, som sjølv har bikka sytti, sa nokre år før at han var overtydd om at humoristisk sans har ein positiv effekt på den psykiske helsa og det sosiale livet også etter passerte 70: "Humor vil framleis vere veldig viktig for det daglege livet. Livet er trivelegare med munterheit. Besteforeldra har ei viktig oppgåve med å lære dei unge "vennleg humor". På den måten kan dei vere med og gjere sitt til at dei unge får eit langt og venteleg godt liv", fortel NTNU-professoren.

Forskarane har ikkje prøvt å måle alle former for humoristisk sans. " Vi måler den vennlege humoren, ikkje den vondsinna. Om den vondsinna har helseeffektar, veit vi ikkje", seier Svebak. Han har leidd ein studie over 53 500 nordtrønderar frå eit prosjekt som blir kalla HUNT 2. Dei blei følgde over ein periode på sju år. Dei som skåra aller best på ein nitrinns skala for humoristisk sans, hadde berre halvparten så høg døyelegheit i dei sju åra som dei som skåra lågast på humoristisk sans. Dei store forskjellane på døyelegheit overraska heile forskingsgruppa, seier Svebak.

Også då forskarane delte personane inn i to vide grupper, hadde den halvparten som hadde mest humoristisk sans, 20 prosent lågare døyelegheit enn halvparten med minst.

Når forskarane tok for seg personar med alvorlege lidingar som kreft, diabetes, hjarte og karsjukdommar, var overlevinga klart betre blant dei som skåra høgt på humoristisk sans.

Er det humor som skaper god helse, eller god helse som avlar humoristisk sans? Svebak og forskarane under han såg nærare inn i to grupper dei sorterte: I den eine gruppa meinte folk at dei hadde god helse og i den andre syntest folk at dei hadde dårleg helse. Det viste seg at sansen for humor verka like godt inn på overleving blant dei som kjende seg friske som dei som kjende at helsa ikkje var den beste.

"Det er med stort sannsyn humoristisk sans som forklarer den lågare døyelegheita", summerer Svebak, og fortel at det forskarane har funne fram til, gjeld heile befolkninga under eitt. Det er no godtgjort at humoristisk sans forlenger livet klart og tydeleg, seier Sven Svebak.

Kjelde: Svein Inge Meland: "En god latter forlenger livet for de under 70". Aftenposten, 5 juni 2010.

www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article3680555.ece

Godt humør gir mindre sjukdom og lenger liv

Amerikanske forskarar har samanlikna over 160 undersøkingar av samanhengen mellom humør og helse, og dei fann overtydande dokumentasjon på at folk som ser lyst på livet har betre helse og lever lenger.

Humøret speler ei større rolle for helse og levealder enn kor feit ein er, seier forskarane i siste utgåve av tidsskriftet Applied Psychology: Health and Well-Being.

"Eit overveldande fleirtal av undersøkingane støttar opp under konklusjonen om at lykke kan knytast til helse og lang levealder", seier psykologiprofessoren Ed Diener ved University of Illinois. Han leidde gjennomgangen.

Dei pessimistiske døyr først i gjennomsnitt: Ei av dei gjennomgåtte undersøkingane følgde 5.000 studentar gjennom 40 år. Dei mest pessimistiske av dei døydde tidlegast.

Også laboratorieforsøk på dyr tyder på det same. Positiv sinnsstemning minskar stressrelaterte hormon, styrker immunforsvaret og hjelper hjartet å komme seg att etter fysiske anstrengingar.

Dyr som lever under stressande kår, til dømes i overfylte bur, har dårlegare immunsystem og auka risiko for hjarteproblem, i forhold til dei som har større boltreplass.

Helsestyresmaktene har til no fokusert på feitleik, etevanar, røyking og mosjon, men det kan vere på tide å oppmode folk til å vere glade og unngå kronisk sinne og depresjon, seier Ed Diener.

NRK. "Godt humør gir lengre liv." 2. mars 2011
www.nrk.no/helse-forbruk-og-livsstil/1.7530253

Også i ScienceDaily (1 Mars 2011)
www.sciencedaily.com/releases/2011/03/110301122156.htm


Humor, litteratur   

Hlv: Johnsen, Birgit Hertzberg. Hva ler vi av? Om nordmenns forhold til humor. Oslo: Pax, 1997.

Qc: Wiseman, Richard. Quirkology: The Curious Science of Everyday Lives. Billegbokutg. London: Pan Books, 2008.

Humor, opp Seksjon Sett Neste

Milarepa-ord, tankar av Milaraspa i buddhismen BRUKARGAID: [Lenke]
© 1999–2017, Tormod Kinnes, cand.philol. [E-post]  ᴥ  Ansvarsfråskriving: [Lenke]