Norske ordspråk etter Ivar Aasen

Utvalde munnhell

Beina stikk ikkje i han (han er feit og fyldig) [195].

Berre gift deg, sa mannen; han såg katten leika seg. jf. Den som har for godt, skal gifte seg [203].

Byte som brør (med lik velvilje) [197].

Då var det ein annan vind i skyene (då hadde stemninga endra seg) [233].

Då visste eg kva klokka hadde slått (då merkte eg korleis sakene stod) [211].

Dei er reint ut på marka komne (ganske forarma, så godt som husville) [216].

Dei er sure, sa reven om rognebæra; han kunne ikkje nå dei [228].

Dei fer over det med ein harefot (svært lauslig) [206].

Dei heng i hop som humlestilkar (eller erteris) [206].

Dei har årene sine ute (dei er i rørsle for å passe høvet) [194].

Dei har ei høne å plukke (ein tvist å avgjøre) [209].

Dei har ikkje bratte brauter å gå [196].

Dei lever i hop som hund og katt (i kiv og strid) [215].

Dei ligg under lokk (er døde og gravlagt) [214].

Dei pløyer på stormyra (på havet) [227].

Dei pryder seg med fremmende fjør (med lånt pryd) [219].

Dei ror kvar sin båt (strever kvar til sin side; der er inga semje mellom dei) [220].

Dei sette seg på bakføtene (Dei budde seg til motstand) [194].

Dei setter opp nasen og seier nei (dei nektar å lyde) [218].

Dei skyt på same skiva (har same formål) [224].

Dei slår det bort i vind og ver (dei ensa det ikkje) [233].

Dei syng på siste verset (er snart ferdige) [228].

Dei vaska han vel på baken (Dei baktala han dyktig) [194].

Dei ville gjøre ramnemat av han (ville øydeleggje han) [219].

Den eine held og den andre slår (dei er like skuldige) [205].

Der blei lusa lurt, sa mannen; han brende opp skjorta si [215].

Der det er mange hender, er mange munnar [236].

Der er mange krokar og flokar (forviklingar). [212].

Der fekk han vatn på mølla si (blei styrka, fekk eit gunstig høve) [232].

Det blir no inga moro før eg kjem, sa tjuven; han såg folket gjekk til galgen [217].

Det er alt det same, sa mannen; han steig opp på hesten og datt ned på den andre sida [221].

Det er anten ofsen eller vansen (Det blir anten for mye eller for lite) [218].

Det er beint fram som fot i hose (enkelt) [195].

Det er berre frå hand og i munn (ikkje meir enn du straks kan ete) [206].

Det er den tida då mjølka kryp opp i horna (tida med knapt fôr, då det vankar lite mjølk) [216-17].

Det er det som munkane slåst om (det er nettopp knuten, det som noen ikkje blir einige om) [217].

Det er ein overgang, sa reven; dei snudde skinnet på han [234].

Det er ein vegg or huset (ein viktig del er vekk) [232].

Det er eit langt lerret å bleike (den saka vil ikkje så snart bli avgjort) [214].

Det er for lite til troll og for mye til menneske (om ein ufredelig, slem person) [230].

Det er godt alt saman; først det eine og så det andre, sa mannen; dei spurde kva slags vin han ville ha [204].

Det er ikkje av lunga, det er berre av tunga (er ikkje av hjertet, ikkje alvor) [215].

Det er ikkje greitt, sa guten; han fekk bek i håret [205].

Det er ikkje til å løfte foten for (ingen umak verdt) [201].

Det er ingenting i vegen for det (ingenting til hinder) [232].

Det er låkt at det er sagt, og verre at det er sant [213].

Det er langt fram, sa tjuven; han skulle til galgen [213].

Det er lett å rive rote, sa kjerringa; ho reiv øyret av den andre [221].

Det er mange berg i vegen (der er store hindringar) [195].

Det er mange kråker om kornet (Der er mange som søkjer etter det, eller det er mange å skifte imellom) [212].

Det er mye vondt i verda, sa guten; han skulle lære å lese [234].

Det er ofte minst verdt, som er mest vørdt [237].

Det er på god veg (det har gode utsikter) [232].

Det er som å gripe ålen om sporden (fåfengt) [194].

Det er som å kjøpe grisen i sekken (usett) [205].

Det er som å skvette vatn på gåsa (det har ikkje verknad) [224].

Det går den vegen som høna skrapar (eller sparkar. Dvs. det går tilbake) [203].

Det går inn det eine øyret og ut det andre (du hører det nok, men glømmer det straks) [235].

Det går over skrevet (det stig for høgt) [224].

Det går sniglegangen (yttarst seint) [225].

Det hører med til dansen, sa guten; han datt i koll [209].

Det har verken rot eller fot (har ingen basis) [221].

Det hender ofte slikt på sjøen, sa selen; han blei skoten i auget [207].

Det heng saman som tørr sand (det heng ikkje saman) [206].

Det kan heppe og det kan gleppe (Det kan lykkast, men det kan også slå feil) [207].

Det kan ikkje vere to soler på same himmelen [236].

Det kjem som julaftan på kjerringa (for fort) [210].

Det ligg fremst på tunga (t.d. eit namn du kjenner, men ikkje kan hugse med det same) [202].

Det skal anna til enn "kona som ligg" [193].

Det skal meir til enn to tomme hender [193].

Det somtid fell, og somtid flør (det går opp og ned). [jf. Det går opp og ned her i livet, sa heisføraren.] [199].

Det tok ein stein ifrå hjertet (var ei stor lette) [227].

Det var ein av rette berget (av den ekte sorten) [195].

Det var enden på visa (det blei utfallet) [199].

Det var på eit hangande hår (på nippet) [207].

Det var så ein stein kunne gråte (svært sørgjelig) [227].

Det veg ikkje så mye som det ruvar (er ikkje så viktig som det synest) [232].

Det vil anten bere eller breste (særlig om is) [195].

Driv naglen mens den går (nytt høvet godt) [217].

Du går då ikkje etter glør (Du har likevel ikkje så stor hast at du ikkje kan kvile litt) [204].

Du veit om ein heilag mann, men ikkje kor han bur (du veit noe, men ikkje nok) [207].

Eg skal ikkje stikke noe under stol (ikkje løyne noe) [227].

Eg skal syna han eit firkanta hol (vise han døra) [208].

Eg stod som på glør (høgst urolig og redd) [204].

Eg tregar på den gode trøya, sa kjerringa då mannen blei borte på sjøen [230].

Eg ville ikkje skjemme hendene på han (ikkje nedlate meg til å slåss med han) [206].

Eg ville ikkje tru mine eigne auge [230].

Eg ville ikkje vere i hans klede (i hans stad i den stillinga som han no er kommen i) [211].

Ein får bite seg i leppa og teie (kjempe mot harmen sin) [195].

Ein gong fager og fin, ein annan gong som eit svin [199].

Ein snurr på tråden (ei forvikling) [225].

Fare nord- og nedetter (fare ei uferd) jf. norrønt: Nidr ok nordr liggr helvegr [218].

Fattigmanns seng er snart oppreidd [236].

Fulorda er ikkje for mange; det er så mange som skal ha, sa kjerringa [jf. sladder] [202].

Gråtande friar, berrføtt smed, sta hest og stam prest: Kven likar du best? (På skotsk er eit liknande ordspråk om ei brummande ku, ei galande høne og ei plystrande jente) [159].

Gå i barndommen (bli sløv av alder) [195].

Ha auga med seg (sjå seg vel omkring) [194].

Ha bukta og begge endane (ha det heile i si makt; ha alle fordelane) [197].

Han bad om godt ver (om skånsel) [232].

Han bannar ikkje kråka (han har ikkje hjerte til å gjøre skade) [194].

Han beinlaus bankar på veggen (om vinden) [195].

Han blei raud i kammen (opprørt, hissig) [219].

Han er både bjørn og okse (er rettelig dyktig, klarer seg på alle kantar) [196].

Han er høgste hanen i korga (den fornemste i laget) [206].

Han er ikkje komen på si rette hylle (i ei stilling som kunne passe han) [209].

Han er ikkje snar i snuinga (er seinferdig) [225].

Han får gå på kattefoten (sakte, varsamt) [210].

Han får ta skeia i ei anna hand (prøve tingen på ein annan måte) [223].

Han fekk andre auga å sjå med (kom til ei anna oppfatning, fekk andre tankar om tingen) [194].

Han fekk for lang taum (for mye fridom) [229].

Han fekk lang nase (blei narra, skuffa) [218].

Han fekk verken vått eller tørt (verken mat eller drikke) [234].

Han fer som vatn i eit trau (er svært lett å påverke, svært ustadig) [232].

Han går som katten om heit graut (har god lyst, men tør ikkje gripe tak) [210].

Han gav dei ein god dag (han tok seg ikkje av dei) [197].

Han gjekk som ein dengd hund (rettelig skamfull) [198].

Han gjekk vegen og gløymde ærendet [232].

Han har det som spelemannen: Best borte og verst heime [226].

Han har eit kje i ura (Han har noe å vakte på, ein liten skatt å sjå til) [210].

Han har ikkje døravettet (glømmer å late att døra) [198].

Han har rørt i ei kvefsebol (Han har pådradd seg hat, oppegga eit parti imot seg, osv.) [212].

Han har stanga horna av seg (Han har fått nok av strid(en); han har rast ut) [208].

Han har vore ute ei vinternatt før [231].

Han kan meir enn å mate seg (kan somt som ikkje er vanlig kjent) [216].

Han kom så det plystra i nasen på han (kom brått og/eller opphissa) [218].

Han laut gå bikkjestranda (hadde ikkje båt og laut gå ein omveg) [195].

Han laut mate krabben (gi krabben mat, dvs. brekke seg av sjøsjuke) [212].

Han laut slå på ein annan streng (prøve på ein annan måte, tale i ein annan tone) [227].

Han let som ein sjø (klynka og klaga og bar seg lenge) [213].

Han legg ikkje fingrane imellom (han slår hardt) [200].

Han må vere fødd i kvernhuset (om ein som talar uvanlig høgt) [212].

Han rir ikkje same dagen som han salar (er sein) [220].

Han sel ikkje høna si i vått ver (han passer nok på den beste tida) [209].

Han ser ikkje skogen for tre (manglar overblikk, ser for mye på enkeltting) [224].

Han sit i skuld oppunder øyra (er svært forgjelda) [224].

Han sit som ei skjor på skigarden (speidande) [223].

Han skal no alltid syde opp som ei suppegryte (om eit brushovud) [Oz294].

Han skryt av ølet udrukke (for tidlig) [224].

Han slit ikkje silke (strir med armod) [225].

Han sparer ikkje på humlen (han gir rikelig av det bitre) [225].

Han tar det ikkje tungt (sørgjer ikkje over det) [228].

Han var ikkje tørr attom øyra enda (var enno berre eit barn) [230].

Han visste ikkje si arme råd (var ganske rådvill) [219].

Hardt mot hardt, sa kjerringa; ho datt i berget [206].

I dag meg, i morgon deg (du kan vente noe liknande sjølv) [197].

I mørket er alt like svart [236].

I morgon skal det smelle (skal saka avgjørast) [225].

I sju lange og sju breie (svært lenge) [233].

I slikt vatn får ein slike fiskar [232].

Ikkje heil i hovudet (ikkje rett i hovudet) [207].

Ingen kan sjå botn i han (greier ikkje å forstå kva han eigentlig meiner) [196].

Ingen veit kor haren går, sa mannen; han sette snara på taket [206].

Kan eg ikkje få det, så får eg då sjå det [eigna for tilskodarkultur] [200].

Kjem eg, så ser du meg (det er uvisst om eg kjem) [211].

Kva gjør ikkje tysken for pengar? sa mannen; han såg ein apekatt (Was macht der Deutche nicht für 's Geld?) [230-31]

Kvar ein vil gjerne gi ei forklaring som er gunstig for han sjølv. [IA] [236].

Kvar si lyst, sa kjellarmannen; han drakk og hine slåst [215].

Kvinne kjenner kvinne best [236].

Lat dei gjøre det betre, som kan betre [204].

Lat dei ikkje spele deg på nasen (Gjøre narr av deg) [218].

Lat dei sigle sin eigen sjø (skjøtte seg sjølv) [222].

Leggje hovudet i bløyt (grunne på noe, studere) [208].

Leite opp att gamle tufter (besøke den førre heimen sin, eller fødestaden) [230].

Likar ikkje du meg, så får eg like meg sjølv, sa friaren då han fekk nei [214].

Lyg han, så lyg eg (når du berre seier kva ein annan har sagt) [215].

No er eg ikkje redd om hunden gjør (blir sagt når du har fått forråd i huset så du kan ta imot ein kommande gjest. Hunden gjør nemlig når det kjem fremmende) [209].

Nordavinden er kald, same kor han kjem frå, sa kjerringa [218].

På berre bakken (forarma, husvill) [194].

Rekninga kan aldri lyge, sa guten; han hadde rekna ut at han var eldre enn far sin [220].

Så feit som ein gjødd galte (eller nise) [200].

Sår er sjeldan så vel grodd at ikkje arret synest [236].

Same guten spelar same slåtten (om ein som alltid bringer same sak på bane) [205].

Sjøen tærer, sa mannen; han åt opp nista si på første halvmila [Oz294].

Slå eit slag (gjøre eit forsøk) [224].

Slå fillene sine i hop (slå seg saman, gifte seg. Om fattige folk.)[200].

Slå store boltar med lite hovud (skryte) [196].

Slå to fluger med ein smekk [201].

Som å bere vatn i eit såld (ganske unyttig) [232].

Som å bere vatn i elva (om unødig strev) [232].

Spøk med din like og ikkje med meg, sa feiaren til kolbrennaren [226].

Trøytt som ein makk [230].

Vi kom til snilt folk; vi hadde så nær fått mat (spotande om uvennlig mottaking) [201].

Vi skal alle den vegen, sa veslejenta; ho såg brurene gå i kyrkja [232].

Vi slit på tida (Vi fordriv tida med slit og slep - ofte eit svar på spørsmål om korleis det står til [225].

Å du vide verd, sa mannen; han hadde reist ei mil [233].




Litteratur  
     


   BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
   ANSVAR UT (ansvarsfråskriving) til gagn for oss: [LENKJE]
   © 1999–2007, Tormod Kinnes. [E-POST]