• Dei sju svanene
• Oskeladden
• Kobbekona
• Simon og huldrekallen

Dei sju svanene

Ein mann og ei kone hadde sju gutar og ei jente. Så døydde kvinna og mannen sørgde over henne, men gifta seg att og fekk ei dotter med den andre kona si.

Men då barna voks opp, var stemora så vond mot dei åtte stebarna at mannen blei så bekymra at han ikkje torde å ha dei i huset. Han grov derfor ein gard hus i eit haug og sette dei inn der. Til lås hadde han eit gulleple: når han rulla det opp, opna haugen seg, og når han rulla den nedover bakken lukka den seg att. Kvar natt kom han til barna sine og bringa dei mat - men eplet låste han i ei kiste og bar alltid kistenøkkelen rundt halsen.

Kvinna blei mistenksam fordi mannen var borte kvar kveld og det mangla mat på stabburet. Ho prøvde å fritte om dette men fekk ingenting å vite. Då skapte ho dottera si om til ei fjør - for ho var ei heks - og sette ho oppi hatten til mannen.

Om natta gjekk han som vanleg til haugen, og fjøra følgde nøye med kva som skjedde. Då mannen kom tilbake, skapte kvinna fjøra til dottera si igjen og spurde henne grundig ut om kor faren hannar hadde vore. Dottera fortalde alt saman.

Då mannen hadde sovna, stal kvinna nøkkelen frå halskjeda hans, gjekk til kista og tok gulleplet. Så gjekk ho til haugen og hadde mykje mat med seg til barna. Haugen opna seg då ho rulla eplet oppetter, ho gjekk inn og lét som ho var vennleg mot barna og gav dei mat. Gutane sette seg for å ete med det same, men jenta ville ikkje ha noko.

Så gav andrekona ei skjorte til kvar av gutane. I same sekund som dei tok dei på seg, blei dei til svaner og flaug vekk derifrå. Stemora ville gi stedottera ei lita skjorte også, men jenta sa nei, ho ville verken ha mat eller klede frå henne og bad henne om å få vere i fred. Ja, ho skulle få vere aleine, lenger enn ho ville like, ropte kvinna til henne. Då ho gjekk ut, låste ho haugen og kasta gulleplet i sjøen.

Jenta blei fylt ag sorg og sette seg ned og gret. Ho lurde på korleis ho skulle kome seg ut, men hadde ikkje mykje lyst til å leve etter det som hadde hendt med brørne hennar.

Då faren skulle til å gå til barna i haugen, oppdaga han at gullnøkkelen var vekke. Då blei han fælt sturen, for no kom barna i haugen til å svelte der inne, tenkte han. Han ante, som rett var, at kona hadde teke kistenøkkelen og fjerna eplet.

Jenta i haugen åt opp det som var att av maten som faren hadde kome med. Då fekk ho den tanken at ho kanskje kunne grave seg ut med kniven ho gjekk med. Det gjekk ganske sakte, men til sist kom ho ut.

Så gjekk ho langt og lenge. Til sist kom ho til eit hus der det budde ein mann og ei kvinne utan barn. Dei tok varmt imot henne, og ho fortalde dei om ulykka si og om brørne som hadde blitt forvandla til svaner av stemora.

Mannen og kona sa at ho var velkomen til å bu hos dei og det gjorde ho. Men ingen såg at ho lo eller leika nokon gong.

Ein dag ho var ute og gjekk, møtte ho ein prest, og fortalde han om kva som plaga henne. Presten sa at han visste korleis ein skulle gjere brørne hennar til menneske att, men han var ikkje sikker på om ho kunne følgje råda hans godt nok.

Ho trygla han om å fortelje korleis, for ho var villig til å prøve alt. Så sa presten at ho måtte sy sju skjorter, ei skjorte for kvar bror, og tråden måtte vere så tynn som spindelvev. Ho kunne ikkje seie så mykje som eitt ord før alle skjortene var ferdige, og det ville ta lang tid.

Ho sette seg ned og sydde, og det tok eitt år for kvar skjorte ho gjorde.

Jenta var uvanleg pen, og det var ingen mangel på friarar – men sia ingen kunne få henne til å seie noko, gjekk dei alle heim att utan å lykkast, og somme trudde tilmed at ho var dum fordi ho ikkje sa noko.

Då seks år var gåtte, kom kongssonen for å fri til henne. Folk trudde at ho ville snakke med han om ho i det heile kunne tale. Men heller ikkje prinsen fekk henne til å seie noko.

No fekk stemora vite kor ho var og kva ho heldt på med. Ho tok straks til å gjere vondt mot henne, og sette i gang eit rykte om at jenta var gal og fullt av trolldom. Kongssonen snakka om å ta jenta med vold og makt, men stemora meinte det ikkje var godt nok - ho burde brennast for ikkje å svare han. Og det var ei altfor stor ære for henne at ein slik mann fridde til henne, sa ho.

Kongssonen orsaka jenta først, men stemora var fæl til å snakke stygt om henne, og det gjorde ho så lenge at prinsen til sist trudde at jenta verkeleg var gal, og gav ordre om at det blei tent eit bål å brenne jenta på. Så sende han menn for å hente jenta. Dei lét henne få ta med eit dyrebart skrin å sitje på.

Då ho kom fram til kongssonen, skulle ho brennast. I det ho sette foten på den vide steinhella som bålet stod på, kom sju svaner flygande. Jenta tok skjortene ut av skrinet og kasta dei til svanene. Alle skjortene var ferdige så nær som ei. Den mangla lite grann av det eine ermet. Svanene tok på seg skjortene og alle blei folk igjen. Men ein av dei hadde nokre fuglefjører ytst på armen der skjorteermet ikkje var sydd heilt ferdig.

No kunne jenta tale igjen, og ho fortalde om alt det vonde stemora hadde gjort mot brørne hennar og henne sjølv. Då gav kongssonen ordre til at stemora og dottera hennar skulle brennast på bålet, og slik blei det.

Men den andre jenta gifta han seg med, og ei tid etter blei han konge og ho dronning.

[Etter "Teir sjey svanirnir", Jakobsen, 416-20]

Oskeladden

Det var ein gong ein mann som hadde tre søner. Dei to eldste var som folk flest, men den yngste var ein lathans som ingen rekna for noko, fordi han støtt låg og rota i oska.

No var det slik at det ofte blei stole korn frå loftet deira. Ingen høyrde det når tjuven kom, og ingen visste kven det kunne vere.

Ein dag sa faren til den eldste sonen: "I natt får du halde vakt oppå loftet!"

Sonen gjorde som det blei sagt. Då det blei kveld, gjekk han opp på loftet og sette seg. Men midt på natta fall han i søvn. Han sov tungt, og vakna ikkje før det var morgon. Då han opna auga, såg han det hadde blitt stole meir korn enn nokon gong før.

Så bad far deira den neste sonen vakte kornet.

"Ja," sa sonen, "eg skal iallfall prøve å ikkje sovne."

Sonen heldt seg vaken det meste av natta, men mot morgonen blei augelokka hans tunge, og så sovna han. Då han vakna, var mykje korn borte vekk att.

No spurde den yngste sonen, Oskeladden, om ikkje han også fekk prøve.

"Du!" sa brørne hans og lo. "Trur du at du kan halde vakt når du elles ikkje gjer anna enn å sitje og rote i oska?"

Men faren sa: "Det verste som kan hende er vel at han sovnar som dykk."

Så gjekk Oskeladden opp på taket og sette seg å vakte. Den første delen av natta kjende han seg fælt trøytt, men han sovna ikkje, og mot morgonen tok han til å kjenne seg kvikkare.

Straks det grydde av dag, høyrde han noko som rumla kraftig. Han såg opp og fekk auge på ein diger fugl som kom flygande. Han sprang straks opp og tok eit godt grep om halsen på fuglen for å drepe den.

Fuglen bad inderleg for livet sitt.

"Nei, du må døy," sa Oskeladden. "Det er du som har teke kornet til far."

"Eg skal aldri gjere det meir," lovde fuglen.

"Du gjer det vel likevel, same kva du lover," sa Oskeladden.

"Nei," sa fuglen. "Men sjå her! Lèt du meg fly, skal eg gi deg den finaste vengefjøra mi. Når du held den opp i lufta og ønskjer noko, får du alltid oppfylt ønsket."

Oskeladden fekk fjøra og sleppte laus fuglen.

Den morgonen var ikkje korn blitt vekke på loftet, og neste morgon også var kornet urørt. Det passa ikkje dei to brørne til Oskeladden at det ikkje kom vekk då han vakta det, og etterpå, så dei blei misunnelege.

På den tida hadde landet ein konge som hadde ei vakker dotter. Han ville ikkje gifte henne bort til kven som helst, og derfor hadde han bygt eit glasslott for henne på toppen av eit høgt og bratt berg. No lét han lyse ut at den som kunne ri heilt til toppen av berget, skulle få henne.

Mange rike og velakta menn prøvde lykka. Fulle av godt håp tok dei fatt på å ri oppetter berget, men ingen nådde opp lenger enn nokre få steg. Til sist var hestane så trøytte at ryttarane måtte snu.

Folk stod i tette skarar ved foten av berget for å sjå kva friarane klarte. Også brørne til Oskeladden var der. Oskeladden sjølv ville gjerne ha vore med, men brørne hans sa tvert nei. "Du kan bli heime og rake i oska med fjøra di," sa dei og rei av stad.

Ein dag då brørne var vekk, fekk Oskeladden ein idé. Han heldt fjøra opp i lufta, og ønskte seg ein grøn hest og ein blå kledning. Straks var begge deler framfor han. Han tok på seg dei nye kleda og sette seg opp på hesten. Så reid han dit friarane starta når dei ville opp berget. Han rei hesten halvveges opp, men så snudde han og galopperte vekk.

Same kveld, då brørne kom heim, sat Oskeladden som alltid ved bålet i fillene sine. Brørne lo han ut og fortalde at den dagen hadde dei sett ting som han ikkje hadde sett.

"Og kva var det?" spurde Oskeladden.

"Det var ein veldig fornem kar som prøvde å ri opp til prinsessa," sa dei. "Han kom halvveges opp, og så langt er det ingen som har kome før. Han var i blå klede og hadde grøn hest."

"Eg såg han, eg også," sa Oskeladden.

"Kor skulle du ha sett han frå?" spurde dei.

"Eg stod oppå vedskjulet," svara Oskeladden.

"Ditt fjols! Det skal du ikkje få stå oppå lenger," sa brørne, og reiv det ned.

Neste dag drog brørne av stad att. Då dei var vekk, fann Oskeladden fram fjøra si igjen og sa: "Eg ønskjer ein raud hest og ein kvit kledning." Med det same blei ønsket hans oppfylt. Så rei han av stad og rett gjennom den store folkehopen og vidare oppetter berget. Denne gongen han kom heilt opp til den øvste kanten. Men då snudde han og rei ned og forsvann like sporlaust som han var komen.

Om kvelden naut brørne å terge Oskeladden igjen.

"Du har ikkje sett alt det vi har sett i dag," sa dei, "for du sit jo her og rotar i oska støtt."

"Kva har de sett no?" spurde Oskeladden.

"Vi såg ein fremmend i kvit kledning på ein raud hest," skrytte dei. "Det såg ut som han rei heilt til topps, men det var berre nesten, så vidt det var."

"Han såg då eg då," sa broren.

"Kor?" spurde dei.

"Eg stod oppå far sitt steinskur," sa han.

"Ditt duglause beist!" ropte brørne hans. "Det skuret skal du aldri stå på igjen!" Og så reiv dei ned det skuret også.

Tredje dagen, då dei to brørne var vekk, tok Oskeladden fram fjøra si og ønskte seg ein kvit hest og raude klede. Han rei opp på fjellet, og denne gongen nådde han heilt opp til slottet på toppen og gjekk inn til kongsdottera. Ho såg på han, for å vere sikker på å kjenne han att, batt ho ein gullring i håret hans.

Då Oskeladden rei ned, gjorde han noko som ingen hadde venta av ein heldig friar: Han forsvann på same vis som før.

Då brørne kom heim var dei full av skryt igjen.

"I dag har vi iallfall sett noko du aldri får sjå," sa dei.

"Kva då?" spurde veslebroren deira frå oska.

"Vi såg ein raud ryttar på ein kvit hest," sa dei. "Han var så flott, og han nådde heilt opp til kongsdottera. No gifter dei seg nok med det første."

"Han såg eg då også," kom det frå Oskeladden.

"Ditt fjols! Korleis kunne du ha sett han?" hånte brørne.

"Oppe frå fjøset vårt," svara Oskeladden.

Då svor dei to brørne på at dit opp skulle han ikkje klatre meir, og så reiv den ned fjøset. Men heile landet undra seg. Den staselege ryttaren i raud kledning hadde berre ridd sin veg etter at han hadde vore inne hos kongsdottera. Ingen visste kven han var. Kongen og folka hans spurde tter han høgt og lågt, men utan resultat. Då stelte kongen til ein stor fest på slottet. Kvar og ein som budde i riket, blei bedne.

Då alle var komne inn i salen, såg kongsdottera seg omkring.

"Kor er han?" spurde den gamle kongen.

"Eg kan ikkje sjå han," svara kongsdottera. "Det er ingen her som har gullringen min i håret."

"Er alle karar i riket mitt med her?" spurde kongen.

"Ja," svara folka. "Alle i heile landet er med."

Men då var det ein kar som sa at det faktisk var ein som blei kalla Oskeladden, som ikkje var til stades. Det likte ikkje dei to brørne hans å høyre, og bad kongen om ikkje å sende bod etter han. Han var ein stakkars krok som kunne ikkje stort anna enn å sitje og rake i oska, sa dei.

Men kongen meinte at Oskeladden også hadde rett til å vere med, når no alle andre var på fest. Så blei det sendt bod på Oskeladden. Han tok på seg den raude kledningen, steig opp på den kvite hesten, og slik kom han ridande inn på slottet. Han var så fjong at brørne hans ikkje kjende han att. Men det gjorde kongsdottera. Ho gjekk straks bort til han og tok ringen frå håret hans.

No blei det halde bryllaup, og dei to brørne heldt på å rivne fordi dei misunnte Oskeladden lykka hans. Oskeladden blei seinare konge, og han styrte landet godt og lenge. Brørne hans prøvde å spreie vonde rykte om han, men det hjelpte ikkje, for ingen trudde på dei.

["Øskudeigur," Jakobsen, s 280-92]

Kobbekona

I gamle dagar sa folk at dei som drukna, blei selar og levde vidare nedi vatnet. Berre nokre få timar i året kom dei opp på land, og det var natta før Heilagtrekongars-dagen først i januar [1]. Då fekk dei vere menneske igjen, og kunne dei stige opp av bølgjene, ta av seg selhamen og feire på fast jord fram til neste morgon. Folk sa at dei brukte å danse på dei flate klippene eller i steinhòlene ved sjøen.

Så hende det ein gong at ein ung bonde frå Mikladalur fekk lyst til å sjå om den gamle legenda var sann. Han gjekk heimafrå dagen før trettandedagen [1]. Då han kom ned til stranda, gjekk han dit gammalt folk sa at selfolket brukte å samle seg, og gøymde seg i ei hòle næ ved.

Då sola gjekk ned, kom ei mengd selar opp av sjøen og kraup opp på stranda. Der tok dei av seg selskinna og blei menneske. Mellom dei var ei jente som var så pen at bonden fekk for seg at henne måtte og skulle han ha. Han kraup bort til selskinna mens selfolka dansa, fekk tak i jenta sitt skinn og tok det med til gøymestaden sin.

Selfolka dansa heile natta, men rett før sola stod opp, tok dei på seg selskinna og smatt ut att i sjøen som selar. Den vakre jenta leitte fånyttes etter skinnet sitt, og kom på gråten då ho ikkje fann det. Guten kom då fram frå gøymestaden og viste det fram. Ho tigga han om å gi henne att selskinnet, men det ville han ikkje. Ho blei nøydd til å bli med han heim.

Heime på garden ville bonden heller ikkje gi selskinnet ifrå seg, for han var så fornøgd med å ha fått med seg den vakre unge jenta. No som ho var der, ville han ikkje bli av med henne att. For å vere sikker på at ho ikkje rømde frå han, la han selhamen ned i ei stor og tung kiste inne i stua. Han låste den, tok nøkkelen, og bar den alltid i beltet sia.

Tida gjekk. Bonden og seljenta levde i lag som mann og kone, og fekk fleire barn. Men bonden passa alltid på at kista i stua ikkje blei låst opp.

Så ein dag var bonden ute for å fiske i lag med nokre andre menn. Då dei hadde fiska ei stund, kom han til å røre beltet sitt, og merkte at nøkkelen var vekk. Han hadde låst opp kista som snarast før han fór ut på sjøen, og gløymde å låse att. Han blei ute av seg og ropte, "No trur eg at eg er blitt konelaus!"

Alle i båten trekte raskt linene sine opp, la seg på årene og rodde så fort dei makta heimover. Men det var for seint. Både selskinnet og kona var vekk.

[Antiquarisk Tidsskrift, s. 190-92]

Ord

1. Heilagtrekongars dag, trettandedagen i jula, det vil seie den trettande dagen etter første juledag, som er 6. januar. Det er ein kyrkjeleg festdag, og tradisjonelt den siste dagen i jula. Den var heilagdag i Noreg fram til 1770.

Simon og huldrekallen

På sørspissen av Strømøy ligg Kyrkjebø ikkje langt frå Torshavn. Her budde for lenge sia ein bonde som heitte Simon, og som slo og dengde kona si. Han var uvanleg diger, og det skulle lite til før han slo folk i hel med øks.

Oppe i det mørke og nakne fjellet ved Kyrkjebø budde ein huldremann. Simon visste det godt, for han hadde sett huldrefar gå i marka hans, og hadde endatil sett huldremannen drive vekk sauene til bonden frå dei gode grasmarkane og bort på dei karrigaste og mest steinete delen av fjellet. Der blei dei magre og utsvoltne, mens sauene til huldremannen blei feite. Simon lovde at dersom han fekk tak i huldremannen, skulle han få att for dette.

Ein dag då Simon var ute på fiske i lag med andre, kom eit kraftig uvêr over dei. Dei stridde mot storm og bølgjer og kom seg i land att så vidt det var. Der såg Simon huldremannen stå ved stranda, og Simon gjekk straks til åtak på han.

Dei sloss lenge, men til sist vann bonden og ville til å drepe den andre. Men då lovde huldremannen å dra vekk frå Strømøy med alle sine og ikkje setje foten sin der meir. Då lét Simon han sleppe med livet.

Huldremannen forsvann frå staden som han hadde lovt, og drog til fjellet ved Frodebø på Suderøy. Dei som budde hos huldremannen, egga han til å bøte på den skamma han hadde fått av Simon, og hemne seg på han. Huldrekallen ville ikkje lytte til slikt, for han hadde lovt å ikkje setje sin fot på Strømøy. Men til sist fann på noko likevel.

Ved nordpynten av Sande ligg ein holme som høyrer til Kyrkjebø. På den holmen har ein no som før sauer, og stundom oksar og kyr som ikkje gir mjølk. Huldrekallen tok no ein okse og sette den ut på denne holmen. Simon kom dit ut ein dag og såg denne grå oksen som han ikkje åtte. Han baud oksen fram på Olavsmessetinget i Torshavn tre år i trekk, men ingen sa oksen var deira. Den tredje gongen sa han der på tinget at sia oksen lét til å vere utan eigar, ville han sjølv ta den og slakte den.

Ein Jon Isaksson, som kunne seg med troll, bad Simon om å la oksen gå. Den som hadde sett han ut på holmen, ville vel hente den igjen, meinte han. Men Simon følgde ikkje rådet til Jon. Om hausten ville han slakte oksen. Og tidleg ein morgon først i oktober stod Simon opp og vekte alle karane sine. Alle var villige til å ro ut til holmen utan ein Bård som budde sør for garden. Han sa han ikkje kunne bli med dei den dagen. Men dei andre drog dit lenge før det blei lyst.

Der ute på homen såg dei oksane, men den grå var blitt fælt vill og sky, så dei fekk ikkje tak i den før om kvelden. Då batt dei han og tok han med ned i båten.

Då dei hadde rodd litt ut frå holmen, såg Simon ein tom båt som kom gjennom sundet og styrte beint mot båten hans. Han kunne ikkje sleppe unna den, for den andre båten var nærast land. Simon la derfor til den andre båten, og så var det nokon i den likevel. Det var huldremannen. Han sprang over i Kyrkjebøbåten og greip tak i oksen for å få den over i sin eigen båt.

No sprang Simon opp frå tofta, og dei byrja å brytast. Simon fekk huldremannen under seg ned i båten og bad mennene sine, "Gi meg den som står der borte."

"Kva?" spurde dei.

Hissig svarde han, "Øksa."

Straks han sa det, tok huldremannen til å bryte att og få makt over Simon. Både Simon og oksen blei bundne og lagt over i båten til huldremannen. Båten til Kyrkjebøfolket blei knust og folka omkom, alle så når som ein. Han kom drivande på nokre stumpar av Kyrkjebøbåten, og han fortalde korleis det hadde gått bonden og dei andre.

Huldremannen seglde no søretter med Simon, langs med Skuvøy. Jon Isaksson var i marka der dei seglde forbi, og kjende dei att. Han gjekk ut på berget og såg godt på dei. Så kasta han eit muslingskal i sjøen, og gjekk heim og sa: "I kveld ar Kyrkjebø hovudlaust."

I heile tre døgn låg huldrebåten fast ved bergsida utafor øya, for den kunne ikkje ro forbi muslingen som Jon hadde kasta ned framfor båten.

Om morgonen den fjerde dagen sende Jon sonen sin ut på bergkanten med ei knivslire og bad han kaste den ut frå berget så den fall ned i sjøen. Då slapp båten fri. Huldremannen tok no Simon med seg til Frodebøberget der han budde.

Ein gong kom eit skip til Torshavn. Skipperen trefte kona til Simon og spurde henne om ho gjerne ville ha mannen sin att, dersom det var mogeleg. Men ho meinte at sia han hadde vore fæl mot henne før, kom han ikkje til å bli betre no, og derfor var det best at det var som det var.

Huldremannen var ikkje vond mot Simon etter at han hadde fått makta over han. Derimot plaga dei andre huldrefolka han mykje når huldremannen ikkje var nær den staden der Simon heldt til om nettene. Der hengde dei drivvåte klede over han, og anna for å plage og hundse han.

Kvar kveld gjekk Simon ut aleine, og då pla han kaste seg ned på kne og sjå på månen. Ein kveld såg huldremannen at han låg på kne og gret slik,. Han trøysta han med at dei andre ikkje skulle plage han meir, men det hjelpte berre lite.

Ein dag var Frodebøfolk i fjella og sanka sauer til haustslaktinga. Då slaktesauene hadde blitt bundne og borne heim til husa, blei ein av mennene att der ved saueflokken. Han såg då ein mann som kom beint mot han. Han trudde at mannen ville tale med han, og kjende att den førre bonden i Kyrkjebø. Simon helste på han og spurde korleis det stod til på Kyrkjebøgarden, om enka var gift på ny og anna slikt. Frodebømannen fortalde, og spurde Simon om han ikkje gjerne ville kome att om det var mogeleg, og korleis han hadde det.

Simon svarde at han verken ville eller kunne sleppe vekk frå dei han var hos no, men han sa også at han hadde det vondt hos dei, og bad derfor Frodebømannen gi eit godt råd om kva han skulle gjere så ikkje huldrefolket blei ved å plage han så forferdeleg.

Mannen svarde at det var berre lite han kunne gjere for å hjelpe han, men gav Simon ein liten kniv som han støtt skulle ha hos seg og bruke når det trengtest.

Som dei no stod og snakka saman, såg dei to menn kome etter Simon. Men Simon var ikkje lenger redd dei. Han sprang beint mot dei og såra den eine i panna med den vesle kniven, så huldremannen fall død til marka. Den andre flydde.

Seinare trefte Frodebømannen Simon to gonger i marka og snakka med han. Simon sa han no hadde han det mykje betre, for no hadde han makt over huldrefolket, slik at han hadde lært dei å oppføre seg. No torde dei ikkje gjere han vondt.

Ein annan gong gjekk mannen frå Frodebø øvst oppi fjellet, då han fekk sjå einkvan. Han skjøna kva folk mannen var av, og ville ikkje tale med han, og gjekk derfor av vegen for å sleppe å møte han. Men huldremannen stansa han og sa at den andre skulle få skam for den vesle kniven han hadde gitt Simon, for no var Simon overmannen hans. Og det skulle huldremannen og folket hans gjengjelde dyrt. Men mannen svarde at hadde han gitt Simon ein liten kniv, så hadde han behalde den store kniven sjølv, og meinte han nok kunne hjelpe seg med den. Han var ikkje redd for å prøve ein kamp med dei.

Frå Simon spurdest det ikkje noko meir sia.

[Antiquarisk Tidsskrift, s. 337-40, og Jakobsen, s. 89-95]