Franske eventyr

• Musa og pølsa
• Kvinnene som betalte tiend
• Smeden i Liège

Musa og pølsa

Det var ein gong ei lita mus og ei lita pølse som var så glade i kvarandre som to systrer. Derfor bestemte dei seg for å bu saman, og gjorde det slik at kvar dag gjekk den eine i marka eller til byen for å få mat, mens den andre var heime for å stelle huset.

Ein dag då pølsa hadde laga til kål til middag, likte den vesle musa kålen så godt at den utbraut, "Kor herleg kålen er i dag, kjære deg!"

"Å," svara den vesle pølsa, "det er fordi eg hoppa opp i gryta med kålen mens den kokte."

Neste dag var det musa som skulle lage mat, og musa sa til seg sjølv, "No vil eg gjere det same for vennen min som ho gjorde for meg. Vi skal ha linser til middag, og eg vil hoppe opp i gryta mens den kokar." Ho lét handling følgje ord, utan å tenkje over at ei enkel pølse kan gjere visse ting langt betre enn det den klokaste musa kan få til.

Då pølsa kom heim, fann ho huset tomt og stille. Ho ropa om og om att, "Veslemus, hjertevenn!" men ingen svara henne. Så gjekk ho bort til linsene som stod og kokte på omnen, og fann godvennen daud i gryta. Den stakkars musa hadde halde seg så lenge i gryta at ho ikkje hadde krefter til å klatre ut av den då det var tid til det.

Ingen kunne trøyste veslepølsa etter dette. Derfor er det du kan høre den gråte og sukke når du legg den på panna eller grillen, "St-st-akkars m-mus! å, st-stakkars v-vesle m-musa mi!"

Kvinnene som betalte tiend

TIL BYEN Hostelleria i Catalonia kom det nokre munkar vandrande ifrå Spania. Dei snakka seg inn hos den gamle adelsmannen som rådde over byen, fekk mark av han, og han bygde dessutan ei bra kyrkje og eit stort kloster for dei og sytte for at alt blei halde i god stand så lenge han levde.

Etter han kom den eldste sonen hans, og han gjorde også mykje for munkane. Dei treivst godt, og hadde så å seie alt som omvandrande munkar kunne ønskje. Dei blei rikare og rikare på gods og gull. Dei preika for folk i byen og landsbyane nær ved, og vann seg godt rykte for å peike på feila til hine.

Det var kvinnene som akta munkane mest, og kom til dei med mange slags gode gåver. Då fortalde munkane at tida var komen då dei skulle betale tiend til dei etter kor mange gonger dei hadde sove i lag med mennene sine.

Dei einfaldige kvinnene trudde munkane var mest for englar å rekne, og nekta ikkje å betale tienda heller. Sjølv ikkje kona til adelsmannen lét vere. Etter kvart kom det minst femten seksten kvinner dagstøtt for kvar munk og betalte, og dette heldt munkane gåande i lange tider før det kom for dagen.

Det var ein ung mann som nettopp hadde gifta seg. Han og kona blei bedne til kveldsmat heime hos ein av slektningane sine. Då dei på heimvegen kom forbi kyrkja til munkane, klemta med eitt klokka, og den unge mannen bøygde hovudet for å seie nokre "Ave Maria".

Kona sa til han, "Eg vil gjerne gå inn i kyrkja litt."

"Kva skal du der inne no så seint?" spurde mannen. "Du kan lett kome att når det blir dagslys i morgon, eller ein annan gong."

"Å kjære," sa ho, "la meg få gå inn. Eg kjem snart att."

"Nei," sa han.

"Jo, eg skal," sa ho, "det er noko alle skal."

Dette blei dei ikkje samde om, og til sist sa han beint ut: "Kanskje du vil sove med ein av munkebrørne, er det det det er?" Han stamma ikkje!

"Nei, eg vil berre betale," sa ho truskyldig.

"Betale kva?" spurde han.

"Det veit du vel," sa ho. "Korfor spør du? Dei veit godt at eg lyt betale tienda vår. Til hell for deg har eg punga ut for oss begge til no."

"Kva for tiend?"

"Den ein alltid skal betale for netter i lag."

"Og kven betaler du til?"

"Bror Mustasj," svara ho. "Berre dra heim og la meg få betale det vi skuldar. Det er ei svær synd å ikkje betale, og eg har aldri fred i sinnet når eg skuldar han noko."

"Det er for seint i kveld likevel," sa mannen, som kjende klosterreglane. "Munkane køya inn for ein time sia."

"Nei, eg har vore hos han seinare enn dette. Den som vil betale, kan kome når som helst."

"Kom no då," sa mannen berre, "ein kveld gjer ikkje nokon forskjell å snake om."

Og dermed drog dei heim, men både mannen og kona var lei seg. Kona var sur for ho ikkje fekk betale tienda, og mannen fordi han hadde fått vite at han hadde blitt frålurt mange pengar. Men han torde ikkje å syne harmen sin. I staden spurde han henne i senga om dei andre kvinnene i byen også betalte slik tiend.

"Ja så menn, "sa ho. "Alle må. Det er femten-seksten av oss som betaler til bror Mustasj. Han er så from. Bror Bartolomeus har like mange, og til han kjem også adelsdama. Det er ikkje éin munk som ikkje har ein flokk som betaler tiend til seg.

"Du store," sa mannen til henne. "No skjønar eg at dei munkane er enda meir heilage enn eg trudde. Eg skal by dei heim til oss på eit måltid mat. Og sia brur Mustasj får vår tiend, skal eg ta til med han. Sjå til at vi har ein god middag i morgon, for då kjem eg med han."

"Gjerne," sa ho, "for då treng eg ikkje gå til ei klostercelle og betale, men kan gjere det når han kjem hit."

"Ja, gi den til han her," sa mannen, for han hadde lagt ein plan, han.

Middag blei det, og bror Mustasj forsynte seg dyktig. Då han var mett, rulla han med auga og såg sterkt på vertinna, og kvidde seg heller ikkje for å presse foten sin mot hennar under bordet. Mannen i huset såg det, men lét som ingenting.

Etter måltidet tok mannen munken med seg inn på kammerset sitt, for han hadde eit bilete av mor-jomfrua Maria som han ville syne munken, sa han. Då dei var komne inn dit, låste mannen døra og tok fram ei stor øks, og sa til munken, ""No kjem du ikkje levande herifrå før du seier sanninga."

"Nåde! Kva er det du vil vite?" sa munken med falda hender.

Ja, det var dette med tiend for å sove samen. Munken skjøna det gjaldt livet, så han kom ut med heile historia. "Ja, det er sant at alle kvinnene her i byen betaler oss tiend for å sove med mennene sine. Dei har slik tiltru til oss, og alle betaler, både unge og gamle koner, og utan unntak."

"Jaså," sa mannen med øksa i neven. "Når alle betaler, er eg iallfall ikkje den einaste som blir utsett for slikt. Men eg liker det ikkje. Du får gå herifrå, men berre på vilkår av at du aldri krev inn eller tek imot tiend frå kona mi meir."

Det lovde munken, og var både letta og glad over å kome levande ut av huset. Han sa til seg sjølv at han aldri ville be om noko som helst frå den fyren att, og det gjorde han heller ikkje.

No gjekk ektemannen til adelsmannen og fortalde han om saka. "For nokre kjeltringar!" brast det ut av adelsmannen. "Far skulle aldri ha teke imot desse munkane. No har dei forsynt seg av det som var vårt og vanærar oss attpå. Kva skal vi gjere?"

"Vel, dersom det verkar greitt for Dykk," sa den andre, "så samlar De alle folka i byen, for saka gjeld dei også, og like mykje som Dykk. Spør dei til råds der."

Adelsmannen var einig, og gav ordre om at alle undersåttane skulle kome til borga hans, og der fortalde han dei utførleg om korfor dei var samla. Dei blei overlag forfærde, og somme tok til å rope høgt at dei burde hengje desse munkane, mens andre ville drukne dei. Andre kunne ikkje tru det heile, for munkane var då så fromme og heilage -

"No hentar vi konene dykkar hit," sa adelsmannen, "og lét gamle Meister Jon eller nokon annan halde ei lita preike for oss, og då skal han seie eitkvart omkring tiend også, og spørje kvinnene om dei betaler skulda si. Så får vi høre kva dei seier og sjå kva som skjer."

Som sagt så gjort. Då dei var samla, sa Meister Jon: "Lat meg fortelje korfor vi er samla i dag. De veit at det har ikkje vore krig i vår tid. Og jamvel om grannane våre har blitt plaga av både pest og hungersnød, har vi hatt gode tider. For å behalde all denne nåden, burde vi ikkje forsøme å takke for den. Det er ikkje på grunn av dydane våre vi har det så godt. Bøner frå munkane her kan vere svaret. No ønskjer vi å vite om de kvinner også har gjort det som gjerast skulle og gjort som de har plikta overfor kyrkja. De skulder kanskje klosteret tiend -"

Meister Jon rakk ikkje å bli ferdig før over tjue kvinner sette i å gråte. "Eg har betalt!", "eg har betalt", "eg skuldar ikkje noko!". Hundre kvinnerøystar blanda seg inn, og gamle kvinner sa, "Vi har betalt i lintøy, puter og anna, slik dei har fortalt oss vi skulle."

Meister Jon runda det heile av med, "Lat dette vere ei påminning om ikkje å gløyme å betale tiend." Så gjekk kvinnene, mens mennene blei att og glodde hardt på kvarandre.

"Vel," sa adelsmannen. "No veit vi kva desse grove munkane har gjort."

Mennene i byen blei samde om å setje fyr på klosteret og kyrkja, og la munkane brenne inne. Men først samla mennene relikviane og sende dei til soknekyrkja si. Så sette dei fyr på klosteret på fleire stader samstundes, og gjekk ikkje frå staden før alt var nedbrent. Munkane laut betale dyrt for alt dei hadde lurt til seg.

[Etter Monseigneur de Villiers]

Smeden i Liège

Ein gong i mellomalderen hadde Liège berre éin smed; det var Jacques Perron. Ein morgon mens smeden stod kika oppetter lia, fekk han auge på ein mann. Det var som om mannen voks opp av jorda - iallfall kom han til syne bak ein stein og ein busk der oppe. Mannen kom ruslande ned til smeden, smilte til helsing og sa, "Står du her og driv dank, då?"

"Eg er ikkje meir ledig enn du er vakker, men eg har ikkje kol til smia" sa Jacques. "Det er derfor det hopar seg opp for meg, men eg kan ingenting gjere til kolbrennaren kjem med ei forsyning kol."

"Vin gjer godt i vintervêr. Det gjer det," ymta den fremmende.

"Vil du ha eit beger?" spurde smeden. "Eg skulle gjerne tene til eit beger vin for oss begge, men har ikkje varme til smia."

Mannen sa, "Hør no på meg: Dra opp i lia der oppe," sa han og peikte med ein gul finger. Så tok mannen om att: "Vin gjer godt i vintervêr. Dra opp i åsen til du kjem dit lyngen veks. Der kan du samle svart jord til smia. Dra dit opp no, og gløym ikkje eit beger vin til meg etterpå."

Mannen slutta å peike, og sette seg på ambolten for å klø seg i hovudet. Jacques gjekk av stad straks, for han trengte avveksling.

Då han kom attende, fekk den unge kona hans auge på han mens han kom og bar småsteinar i forkleet sitt. Først smilte ho av synet, men då han hadde kasta steinane på elden og dei tok til å brenne, blei ho glad. For no kunne mannen hennar arbeide att, og snart hørte ein klangen av hammaren hans i smia.

Om kvelden hadde Jacques tent meir enn nok til to beger vin, og sette dei på ambolten. "Eg lurer på om den gamle mannen kjem," sa han til seg sjølv. Då kom den gamle mannen inn, nikka og humra, og han og Jacques kom godt ut av det med kvarandre mens dei sat der i lag. På eldstaden låg svarte steinar og flamma mens den fremmende song dei beste songane han hugsa og fortalde dei beste sogene sine. Og då vinen hadde bløyta sjela hans litt, fortalde mannen om kona og barna sine. Jacques lo av vitsane og smilte av songane.

Då dagen grydde, drog den gamle mannen sin veg, og Jacques såg han aldri igjen, enda om han ofte drog opp til bakken for å hente meir drivstoff og såg etter han. Det var kol han hadde kome over. Frå den dagen voks Liège opp med industri, rikdommar og kraft, og Jacques blei halden for helt i byen.

Litteratur  



   BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
   Omsetjing og design, © 2007–2009, Tormod Kinnes. [E-POST]  —  Ansvarsfråskriving: [LENKJE]