	Buddhistiske fablar. Innleiing
13 › 1 › 52

Innleiing

Fablar kan glede og formidle lærdom samtidig.

Det finst ei samling med 547 buddhistiske forteljingar frå oldtida. Jataka er namnet på ei slik forteljing. Den femner gjerne over både vers og prosatekst. Moralen i forteljinga er knytt til dyrefabelen eller eventyret i den.

Somme jataka-forteljingar stammar venteleg frå hinduismen, skriv Francis og Thomas i innleiinga si (s.2), og viser til dyrefabelsamlinga Panchatantra frå 200-talet eller der omkring. Panchatantra kviler på eldre, munnlege tradisjonar, og er eitt av dei mest omsette litterære verket frå India.

Indiske dyrefablar og andre soger blei truleg tekne inn i buddhismen og tilpassa den. Den eldste samlinga med jataka-forteljingar står i Sutta Pitaka, nærare bestemt i Khuddaka Nikaya der, i pali-kanonen, og den har ord for å femne over dei mest opphavlege buddistiske tekstane. Alle jatakaforteljingane derifrå er omsette til engelsk ved Edward B. Cowell (1826-1903) i seks nokså tunge band. Dei ligg no føre på Internett.

Utvalde fablar frå jataka-forteljingane finst også som eigne bøker på engelsk. I forordet til Ellen Babbitts første bok av utvalde, tilpassa fablar, skriv Felix Adler at det er mykje djupt å fatte ifrå innhaldet av desse fablane etter kvart. Boka til Ellen Babbitt blei godt motteken, og det kom ein oppfølgjar. I den kan ein lese at fablane er frå "den eldste fabelsamlinga i verda". Eg ville sagt ei av dei eldste. - Samlinga kjem til dels frå 200-talet før vår tidsrekning.

Buddhistiske fablar, jataka-forteljingar, fronta med måleri av Franz Marc. Elefant, Pferd, Rind, Winter.
Her er god litteratur som har dyr i mange av hovudrollene.

Eg har nytta mange av omsetjingane og tillempingane til Ellen Babbitt. Ho fortel ut frå omsetjingane i serien under professor E. Cowell. Ei anna bok på lett tilgjengeleg engelsk er den av Marie Shedloch. Ho har attfortalt ifrå fablar hos Viggo Fausboll, i Rhys-Davis' si omsetjing. Alle jatakasogene finn ein utan avkortingar i den akademiske seksband-serien som Edward Cowell er redaktør for. Det finst også andre gode omsetjingar til engelsk. Den som Viggo Fausboll er redaktør før, rommar mykje, og den av Francis og Thomas like eins.
Alle bøkene nedafor finst venteleg på nettet:
—————
Babbitt, Ellen C. Jataka Tales. Animal Stories Re-told . Illustrations by Ellsworth Young. New York: The Century Co, 1912 and New York: Appleton-Century-Crofts, 1912, 1940.
Babbitt, Ellen C. More Jataka Tales Re-Told. School Ed. London: Appleton-Century, 1922.
Cowell, Edward B. ed. The Jataka: Stories of the Buddha's Former Births. Vol 1. Tr. Robert Chalmers. Cambridge: Cambridge University Press. 1895. Online.
Cowell, Edward B. ed. The Jataka: Stories of the Buddha's Former Births. Vol 2. Tr. W. H. D. Rouse. Cambridge: Cambridge University Press, 1895. Online.
Cowell, Edward B. ed. The Jataka: Stories of the Buddha's Former Births. Vol 3. Tr. H. T. Francis and R. A. Neil. Cambridge: Cambridge University Press, 1895. London: Luzac and Company, 1897. Online.
Cowell, Edward B. ed. The Jataka: Stories of the Buddha's Former Births. Vol 4. Tr. W. H. D. Rouse. Cambridge: Cambridge University Press, 1901. Online.
Cowell, Edward B. ed. The Jataka: Stories of the Buddha's Former Births. Vol 5. Tr. H. T. Francis. Cambridge: Cambridge University Press, 1905. Online.
Cowell, Edward B. ed. The Jataka: Stories of the Buddha's Former Births. Vol 6. Trs. E. B. Cowell and W. H. D. Rouse. Cambridge: Cambridge University Press., 1907. Online.
Dahlke, Paul. Buddhist Stories. Translated by the Bhikkhu Silacara. London: Kegan Paul, Trench, Trubner and Co.
Francis, Henry Thomas, and Edward Joseph Thomas, eds. Jataka Tales. Cambridge: Cambridge University Press, 1916. Online.
Fausboll, Viggo, ed. Buddhist Birth Stories; or, Jataka Tales. The Oldest Collection of Folk-Lore Extant: Being the Jatakatthavajstnana, for the First Time Edited in the Original Pali. Tr. T. W. Rhys Davids. Vol 1. London: Trubner, 1880.
Piyatissa, Kurunegoda, interpreter. Jataka Tales, Vol 1: Buddha's Tales for Young and Old: Prince Godspeaker. Told by Todd Anderson. New York. Buddhist Literature Society, 1994. (and Tullera, Australia: Buddha Dharma Education Association.
Piyatissa, Kurunegoda, interpreter. Jataka Tales, Vol 2: Buddha's Tales for Young and Old: Prince Godspeaker.Told by Todd Anderson. Tullera, Australia: Buddha Dharma Education Association.
Shedlock, Marie L. Eastern Stories and Legends. New York: E. P. Dutton, 1920.

BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, tilvisingar og meir. [LENKJE]
© 2010–2011, Tormod Kinnes [E-POST]. — Ansvarsfråskriving: [LENKJE]

Buddhistiske fablar. Innleiing

Innleiing