Norsk del, Gullvekta
Till Uglespegel  ❀ Innleiing
Seksjon › 38 Sett Søk Førre Neste

Finn ordbøker

Reservasjonar Innhald  


Innleiing

Var Till til?

Till er kanskje oppdikta. Dei blei laga ei bok om Till Uglespegel så tidleg som rundt 1500 e.Kr. Boka heitte Ein kurzweiliges Buch von Till Eulenspiegel aus dem Lande Braunschweig (Ei kort bok om Till Uglespegel frå Braunschweig-landet). Boka blir tilskriven Hermann Bote (ca. 1467 - ca. 1520). Det er ei av dei mest populære bøkene som nokon gong er skriven på tysk, og ho har blitt omsett til mange språk. Boka består av farseforteljingar, og Till er ein slags landstrykar, ein omreisande lømmel og lurendreiar.

Etter tradisjonen blei han født rundt 1300 i Kneitlingen nær Braunschweig (Brunswick) i det som no er den tyske delstaten Niedersachsen, og somme vil også ha det til at han døydde i byen Mölln i Schleswig-Holstein. Men dei fleste forskarane i dag vil vel halde Till for å vere ein oppdikta person. Han er gjennomgangsfigur i ein syklus forteljingar som var mykje omtykte i mellomalderen.

Pointillisme - Till Uglespegel.

Namnet 'Uglespegel' verkar litt snodig?

Somme trur at namnet kjem frå lågtysk, og blei gjort mindre krenkande då det blei omsett til høgtysk som "Uglespegel". Ei ugle og ein spegel har dermed vore kjennemerke til figuren i gamle tresnitt-illustrasjonar.

Kor gamle er Till-sogene, og kva stadar er dei lagt til?

Desse lågtyske episodane kom på trykk rundt 1500. I sogene utfaldar Till seg i hovudsak på reiser gjennom det store tysk-romerske keisarriket som var då, særleg Nord-Tyskland, Benelux-landa, Bøhmen, og Italia. På 1800-talet kom den første engelske omsettinga om han, og der fekk han namnet Till Owlglass.

Kva slags sjanger er dette, og kva for røter har sjangeren?

'Grovkorna eller laussleppt situasjonskomikk' - farse - dekker det meste. "Morosam historie" kan også gå. Denne eldre forma for tysk farse med "lystige innfall" har sitt eige namn: Schwank. Det er ei folkeleg forteljingsform med kort tekst , og der det er motstrid, eller ein tvist mellom to partar i motstrid til kvarandre, som mellom adelen og bønder. Ramma er gjerne at personar i farsen styrer og steller med daglegdagse eller "lystige" saker. Handlingsgangen er likefram, og grove ord og uttrykk er ikkje sjeldne. Og som fabelen har Schwank'en (farsen) eit vendepunkt i forteljinga.

På 1200-talet blei Schwank'en ein sjølvstendig, sjanger med korte historier. Han har røtene i blant anna latinske lygehistorier frå 1000-talet og der omkring, i mellomalderske, folkeleg populariserte preiker og fransk fablar.

[Wikipedia, s.v. "Schwank"]

Kva spelar dei gamle skjemtesogene på?

Grove spøkar går ofte hardt ut over autoritetar. Ofte er det gode borgarar som blir offer for fantestykka hans. Humoren kan vere ganske møkkete, slik bønder i gamle tider også kunne vere når dei var ute på jordet og på sitt beste. Sogene syner fram griskleik, dumskap, hykling, og har også med misforståingar, blant anna mistydingar av figurativt språk. Handverkarar, adel og paven er offer for skjemtet.

Forfattaren fortel at det einaste han vil med boka er å skape "ei glad kjensle i harde tider, så lesarane og lyttarane mine kan oppleve god, behageleg underhaldning og moro."

Sjølv om dette er sant, er det også slik at humoren var mykje villare og meir grovkorna før i Europa, slik det er synt hos Bremmer og Roodenburg (1997). Det er også slik at verk som før i tida var for vaksne og både vaksne og barn, har blitt barnelitteratur i vår tid. Gulliver's reiser kan stå som døme på ei bok som opphavleg var for vaksne, men som i dag er lesen av ungdom og barn. [Roodenburg-bidrag, op.cit]

Omsettingar i dag

Boka om Till Uglespegel er omsett til mange språk.

Innhald


Till Uglespegel, Till Uglespeil, Tyll Owlglass, Till Eulenspiegel, litteratur  

Till Eulenspiegel in German Bote, Hermann. Till Eulenspiegel (På tysk her på nettstaden)

Bote, Hermann. Till Eulenspiegel: Ein kurzweiliges Buch von Till Eulenspiegel aus dem Lande Braunschweig.. Auflage 16. Berlin: Insel Verlag, 1978.

Bremmer, Jan, og Herman Roodenburg, redr. A Cultural History of Humour: From Antiquity to the Present Day. Oxford: Polity Press, 1997.

Oppenheimer, Paul, oms. Till Eulenspiegel: His Adventures. London: Routledge, 2001. ⍽▢⍽ Fin bok.

Roodenburg, Herman, artikkel i A Cultural History of Humour: From Antiquity to the Present Day, redigert av Jan Bremmer og Herman Roodenburg. Oxford: Polity Press, 199:112, 119.

Mackenzie, Kenneth R. H., coll. The Marvellous Adventures and Rare Conceits of Master Tyll Owlglass, Newly Collected, Chronicled and Set forth, in our English Tongue. London: Trübner, 1860.

Till Uglespegel, Till Uglespeil, Tyll Owlglass, Till Eulenspiegel, opp Seksjon Sett Neste

Till Uglespegel, Till Uglespeil, Tyll Owlglass, Till Eulenspiegel BRUKARGAID: [Lenke]
© 2010–2017, Tormod Kinnes, cand.philol. [E-post]  ᴥ  Ansvarsfråskriving: [Lenke]