Tyske eventyr og segner
| 13 › 1 › 12 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Kannitverstan
EIN FARANDE tysk handverksvein frå Tuttlingen kom til Amsterdam. Ein solblank morgon vandra han inn gjennom byen, og der såg han praktfulle bygningar på begge sider av alle gater. Men det var særleg eitt hus som var gildare enn alt hadde sett før. Mannen frå Tutlingen stansa midt i gata og ensa ikkje det travle livet omkring seg, for slike søyler og karnapp og gesimsar og vindauge hadde han aldri drømt om. Og taket var så blankt at ein kunne tru det var kvitt og ikkje svart, og inngangsdøra var større enn låvedøra heime.
Til sist kunne han ikkje halde seg, og spurde ein som kom forbi: "Gode venn, kan De seie meg kva den herren heiter som eig dette gilde huset med alle søylene på veggene og blomane i vindauga?" Men mannen skjøna ikkje tysk betre enn sveinen skjøna hollandsk, og derfor svara han berre bryskt, "Kannitverstan", og skunda seg vidare. Kannitverstan er hollandsk for "Kan ikkje forstå". Men handverksveinen trudde det var namnet på den han spurde etter. "Det må vere ein grunnrik mann, denne Kannitverstan," tenkte han og gjekk vidare.
Gate etter gate gjekk Tuttlingen-mannen, og så kom han ned til hamnabukta, Het Ey. Der låg skipa mast ved mast, og han visste ikkje kor han skulle begynne å sjå for å finne ut av alt det nye han såg. Til slutt fekk han auge på eit skip som var større enn dei andre og som heldt på å bli lossa. Svære ballar, kassar og sekker blei firte ned på bryggja, og utafor og inne i lagerskura var det bygt opp veldige stablar med fat og ballar og sekker med sukker og kaffi, ris og pepar, frukt og nøtter, vin og olje. Handverksveinen tenkte at det måtte vere ein mektig mann som åtte slike mengder med alle slags kostbare varer, og han spurde ein sjauar som kom forbi med ei kasse på ryggen: "Kunne De seie meg kven det er som eig dette gilde skipet og alle desse fine varene?"
Sjauaren var ikkje god i tysk han heller, sa "Kannitverstan" og lét berre Tuttlingen-mannen bli ståande. Og sveinen sa til seg sjølv at ein mann som åtte ei slik skute og slike rikdommar og eit så stort og vakkert hus, han måtte vere den lykkelegaste mannen i verda.
Og mens han gjekk vidare langs bryggjene, samanlikna han dei fattige kåra sine med det livet dei rike førde, og han kjende seg som ein pjusk i forhold til dei store herrane som åtte alt eit menneske berre kunne ønskje seg.
"Tenk om eg ein gong kunne få det så godt som Kannitverstan," tenkte han idet han runda eit gatehjørne. Men då fekk han sjå eit langt likfølgje kome mot seg. Fire svarte hestar under svarte dekken med sølvfrynser på trekte ei svart likvogn med sølvbeslag. Hestane skritta langsamt av stad framfor den store vogna, som om dei visste at dei førde ein død til den siste kvilestaden hans. Eit langt tog av slektningar, venner og kjende følgde etter vogna, to og to, svartkledde og stumme, og i det fjerne lydde ei kyrkjeklokke.
Handverksveinen blei gripen av sorga og stilla, og blei ståande med hua i handa til alle var komne forbi. Då spurde han lågmælt den siste i følgjet: "Kva heiter denne gode vennen de sørgjer så over, og som kyrkjeklokka ringjer til kvile?" Den svartkledde gjekk i tankar om handelen sin, og svara berre: "Kannitverstan".
Då fall to store tårer ned på vadmålstrøya til sveinen, og hjertet hans blei på same tid både tungt og lett. "Stakkars Kannitverstan!" ropte han ut. "Kva har du no att av rikdommane dine? Seks fot jord og nokre blomster på kista. Det same får også eg, fattig som eg er!"
Han følgde med i gravferda som om han hørte til den, og likpreika på hollandsk gjorde større inntrykk på han enn mangt han hadde hørt på sitt eige morsmål. Etterpå gjekk han bort med lysare sinn, og gjekk inn på eit vertshus der han åt eit stykke Limburgar-ost med god appetitt. Og når han seinare kjende seg nedstemt av si eiga armod og såg alle rikdommane andre åtte, tenkte han på herr Kannitverstan i Amsterdam, det store huset, skipet, og den tronge grava hans.
Frå det lengre "Kannitverstan" av Johann Peter Hebel (1760-1826)
Den sterkaste brua
EIN GONG låg det to statelege borger på kvar si side av den smale, djupe Ahrdalen. Den eine heitte Nuwenahr, den andre Landskron. Djupt under dei bruste elva Ahr.
På den eine borga budde greven av Nuwenahr, på den andre herren til Landskron. Dei var hjertevennar. Så syntest dei det tok for lang tid når dei skulle ned av det eine fjellet, over elva og opp på det andre fjellet for å gjeste kvarandre. Derfor fekk dei tak i ein vismann som hjelpte dei å byggje bru over Ahrdalen, frå den eine borga til den andre. Brua blei laga med sikker kløkt og kunnigskap, slik at den sveva over stupet utan andre støttepunkt enn ved kvar ende. Vismannen var stolt og sa at dei to vennene no hadde fått den sterkaste og raraste brua i landet.
Det gjekk gjetord om brua over Ahrdalen. Greven av Nuwenahr og herren til Landskron hadde gjort mange storverk, men det var ikkje noko folk snakka så mykje om som brua. Då mente greven at han hadde største delen av æra for den, for han hadde fått tak i vismannen og gitt han fleire pengar enn vennen. Herren til Landskron sa han måtte ha den største æra, for det var arbeidsfolka hans som hadde bygd den, og han hadde lagt til meir trevirke enn greven. Dette kunne dei ikkje bli samde om, og til slutt ville dei verken snakke saman eller gjeste kvarandre.
Brua stod der utan å bli brukt, og når noko treverk tok til å ròtne, blei det ikkje skifta ut. Til slutt syntest begge borgherrane det var utrygt å ha ei slik bru frå si eiga borg til borga til ein uvenn. Vind og vêr fekk herje med den, folka frå begge borger hjelpte godt til, og ei stormnatt knakk brua saman. Tida gjekk og til slutt viste berre nokre rotne pelar ved kvar borg at brua hadde vore der.
Når folk frå Nuwenahr trefte på folk frå Landskron nedi dalen, blei det ofte slagsmål. Elles var ingen på den eine borga saman med nokon frå den andre.
Så trefte det seg slik at den unge riddaren på Landskron - det var sonesonen til slottsherren - ein dag fekk sjå den unge grevinna på Nuwenahr, sonedotter av den gamle greven. Dei to unge blei glade i kvarandre, men det var vanskelig for dei å få veksla ord og helsingar, for det gjekk ikkje bod frå den eine borga til den andre, og bestefedrane passa på at dei aldri trefte kvarandre.
Då tok den unge grevinna noko garn og nøsta det ganske laust. I skumringa om kvelden fann ho fram ein låsboge og ei pil, knytte garnenden på nøstet til pila og skaut den over til granneborga. Den unge riddarsonen stod og såg over til henne som han alltid gjorde på den tida av dagen, han tok tråden og nøstet til seg, så han fekk nok til å skyte over til henne att. Og så gjekk det igjen ei bru frå den eine borga til den andre, og om den var tynn, var den likevel sterk og mektig, for på den kunne kjærastefolka sende kvarandre brev og gode ord. Dei veksla gåver og ringar, dei lovde kvarandre å vere trugne og aldri gifte seg med nokon annan, og då dei fortalde det til dei gamle slottsherrane og bad så inderleg vent om å få kome saman, sa greven av Nuwenahr.
"Den brua de har fått i stand ser kanskje tynn og skrøpeleg ut, men likevel er den nok sterkare enn den eg og vennen min bygde, for de bygde av kjærleik, men vi som trudde vi bygde av vennskap, eigentleg bygde av stoltskap og hovmod.
Då desse orda kom herren til Landskron for øyre, sa han, "Eg har ikkje hatt ein glad dag sia eg miste vennen min, og eg er glad fordi de unge har fått bru over Ahrdalen att!"
Så blei det feira bryllaup med stas og prakt, og sia bygde dei to unge opp den gamle brua att, for sjølv om deira eigen var vel så sterk, var den ikkje like brukeleg for alt folk.
Ein stokk full av gullpengar
I byen Salzwedel var det ein gong ein mann som hadde lånt hundre dukatar av ein annan, men han hadde ikkje lyst til å betale pengane tilbake. Kvar gong han blei kravd, sa han at han alt hadde betalt, og så kom han til sist for retten.
Då brukte han list. Han fekk hòla ut ein spaserstokk og gøymde ein lang rull med hundre dukatar i den, og dei låg så tett at gullstykka ikkje kunne rasle. Med denne stokken kom mannen til rådhuset, der dommaren og mannen han skulda pengane, venta på han. Han fortalde dommaren at han hadde betalt, og den andre fortalde at han ikkje hadde fått nokon pengar, og dommaren sa:
"Tør du sverje på at du har betalt?"
Ja, det torde mannen, han var førebudd på det.
"Ver så snill og hald stokken min, så eg får svore," sa han til den andre, som tok den. Så lyfta luringen høgre hand og la den venstre på eit krusifiks over ei evangeliebok og svor frekk og sikkert på det som no også var sant: at han hadde gitt den han skulda, hundre dukatar, nøyaktig opptelt, rett i neven!
Dermed var saka avgjord. Mannen som ikkje hadde fått pengane sine, laut gå heim, trist og skamfull, mens den andre drog sin veg og triumferte. Men heim kom han ikkje, for på vegen møtte han ei møllarvogn nett då det kom eit par kvepsar og sette seg på halsen av hestane framfor vogna. Hestane blei ville og sprang ut, rett på mannen som fall og mista stokken. To av hjula rulla over han så han mista livet. Hjula på den tunge vogna køyrde også over stokken slik at den knakk i to. Dermed rulla hundre dukatar ut, og folk som stod rundt, skjønte snart korleis tinga hang saman.
Slik kom løgna og bedraget opp i dagen, og sia kom heile historia med på eit bilete i kyrkja der i byen også.
[Etter Bechstein]
 |
 |
 |
 |
 |
BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
© 1999–2009, Tormod Kinnes. [E-POST] — Ansvarsfråskriving: [LENKJE]