Tyske eventyr og segner
| 13 › 1 › 11 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Dei tre gåvene
DET VAR ein gong ein fattig linvevar. Til han kom tre rike studentar, og då
dei såg kor lite han hadde å leve av, gav dei han hundre dalar så han
kunne få seg ei skikkelig vevstue. Linvevaren blei storglad over gåva og ville
bruke den på fornuftig vis, men ei stund ville han glede seg ved å ha dei blanke
dalarane å sjå på. Derfor sa han ingenting til kona som ikkje var heime
då studentane kom, han gjømte berre pengane der ingen kan finne på
å leite etter pengar, og det var i fillehaugen.Men ein gong han var ute, kom ein klutesamlar, og kona selde alle fillene i huset for noen skillingar. Så blei det hjertesorg då linvevaren kom heim og kona viste han skillingane.
Eitt år etter kom dei tre studentane att og håpte å treffe linvevaren i gode kår, men dei såg at han var enda fattigare no enn før. Han fortalde dei det som hadde hendt og klaga seg. Studentane formana han til å vere meir varsam og gav han nye hundre dalar.
No skulle han stelle seg fornuftig, han sa ikkje noe til kona denne gongen heller, men stakk pengane i oskekrukka. Så gjekk det som førre gongen, kona selde oska til ein oskehandlar for eit par såpestykke ein gong mannen var ute for å levere lerret til ein kunde.
Om eit år kom studentane for tredje gong, men no var linvevaren nesten brakt til tiggarstaven. Då sa studentane:
"Kva nytte er det i å gi kua muskat? Å gi deg pengar er dummare enn du sjølv er. Til deg kjem vi aldri att. Og så kasta dei eit stykke bly bort til han og gjekk ergerlige sin veg. Men linvevaren løfta blystykket opp frå golvet og la det i vindaugskarmen.
Litt etter kom grannen inn. Han var fiskar, ønskte god dag og sa: "Kjære granne, du har ikkje eit stykke bly eller noe anna tungt eg kunne bruke til søkke? Eg har ikkje meir av slikt."
Då gav linvevaren han blystykket, og fiskaren takka og sa: "Den første store fisken eg får, skal du få i byte."
"Det klarar seg, det var ikkje derfor," sa linvevaren.
Det varte ikkje lenge, så kom grannen verkelig med ein vakker fisk på to eller tre kilogram, og linvevaren måtte ta imot. Han reinsa fisken og fann ein stor stein i magen på den. Steinen la linvevaren i vindaugskarmen. Om kvelden, då det blei mørkt, tok steinen til å glitre, og dess mørkare det blei, dess sterkare lyste steinen.
"Det var billig lampe," sa vevaren til kona og la steinen slik at den lyste opp heile stua.
Neste kveld reid ein fin herre forbi huset, fekk auge på den glitrande steinen i vindauget, steig av hesten, kom inn i stua, såg på steinen og baud ti dalar for den.
"Steinen er ikkje til sals," sa vevaren.
"Ikkje for tjue dalar heller?" spurde herren.
"Ikkje for det heller," svara linvevaren.
Men fremmendkaren blei ved med å by, og til slutt baud han tusen dalar, for steinen var ein kostelig diamant og enda meir verdt. No slo vevaren til, og slik blei han den rikaste mannen i landsbyen.
Men kona fekk siste ordet, ho sa: "Der kan du sjå, hadde eg ikkje gitt bort pengane to gonger, hadde du aldri blitt så rik! Det kan du takke meg for!" [Eto 125-28]
Full sekk!
DET VAR ein gong ein rik konge som hadde ei ven dotter. Då ho skulle gifte
seg, måtte alle friarane som kom, ut på ei grøn eng. Der kasta
kongsdottera gulleplet sitt opp i lufta mange gonger. Den som fekk tak i det og klarte
å løyse tre oppgåver ho gav han, skulle få henne til
brur.No hadde mange fått tak i gulleplet, til slutt også ein glad og fager gjetargut. Men ingen klarte å løyse dei tre oppgåvene. Så kom turen til gjetarguten som var den siste og ringaste av friarane.
Den første oppgåva var slik: Kongen hadde hundre harar i eit fjøs, og den som klarte å drive dei ut på enga, gjete dei heile dagen og kome attende med dei om kvelden, han hadde klart den første oppgåva.
Då gjetarguten hørte det, sa han at han ville ha ein dag til å tenkje på om han torde ta på seg dette. Så gjekk han opp i fjellet og var tung til sinns, for han meinte han aldri ville klare noe slikt. Då møtte han ei gammal kone som spurde korfor han var så trist. Han sa, "Lyt eg ikkje vere trist når det ikkje er noen til å hjelpe meg til å få det eg helst vil ha!"
Då sa den gamle og grå kona: "Ver ikkje viss på det, du, sei kva det gjeld, kanskje kan eg hjelpe deg."
Så fortalde han henne om oppgåva. Kona gav han ei fløyte og sa: "Pass godt på den, for den kan kome til nytte." Og før guten fekk takka, var kona vekk.
No gjekk han glad til kongen og sa: "Eg skal gjete harane! Og så blei dei sleppt ut av fjøset. Men då den siste var ute, var den første alt over alle berg. Guten gjekk ut i marka, sette seg i ein grøn bakke og tenkte: "Kva skal eg no gjøre?"
Så kom han på fløyta. Fort fann han den fram og tok til å blåse. Då kom alle dei hundre harane hoppande og beita i lag med han på den grøne bakken.
Men det passa ikkje kongen og kongsdottera at gjetaren skulle klare oppgåva og få kongsdottera, for han var ein vanlig fyr og frå adelen. Og så planla dei kva dei skulle gjøre for at ikkje haregjetaren skulle kome heim med heile flokken.
Kongsdottera gjekk ut til han i den grøne bakken. Ho hadde kledd seg ut og endra andletet sitt så gjetaren ikkje skulle kjenne henne att, men det gjorde han likevel. Ho såg på alle harane og spurde:
"Kan eg få kjøpe ein hare?"
Guten sa: "Dei er ikkje til sals, men du kan tene ein!"
Kongsdottera spurde: "Korleis då?"
Guten sa: "Vil du vere kjærasten min ei stund her i den grøne bakken, skal du få ein hare."
Det ville ho ikkje. Men då det ikkje var noen annen måte å få ein hare på, gav ho seg til slutt, og då han hadde kysst og klemt henne alt han ville, fekk ho ein hare, stakk den i ei lita korg og gjekk ifrå han. Då ho hadde komme eit stykke vekk, bles han i fløyta, og dermed skauv haren lokket opp, hoppa ut av korga og rende attende til gjetarguten.
Så varte det ikkje lenge før kongen sjølv kom ut til den grøne bakken. Han hadde også kledd seg ut, men guten kjente han likevel. Kongen kom ridande på eit esel, og her og der hadde han ei korg hengande på eselet. Kongen spurde: "Er det harar til sals her?"
"Nei, ikkje til sals, men du kan tene ein," sa guten.
"Korleis då? spurde kongen.
"Kysser du eselet under halen her," sa guten, så skal du få ein!"
Men det ville ikkje kongen! Han baud mange pengar om guten ville selje, men like lite hjelpte det. Då kongen skjøna at han ikkje fekk kjøpe noen hare for pengar, gav han seg til slutt, og så fekk eselet ein ordentlig smask under svansen. Då fanga guten ein hare som blei stukke ned i ein korg på eselet, og kongen drog sin veg. Men han hadde ikkje komme langt før guten bles i fløyta, og haren hoppa ut av korga og sette av garde.
Kongen kom heim og sa: "Fy for ein lur kar, eg klarte ikkje å få noen hare!" Men han sa ikkje noe om det han hadde gjort.
"Ikkje eg heller," svara kongsdottera. Ho sa heller ikkje noe om kva ho hadde drive med.
Då kvelden kom, var guten der med harane sine og telte dei alle hundre for kongen før han sleppte dei inn i fjøset igjen.
No tok kongen fatt: "Den første oppgåva klarte du, og så var det den andre! Hør no! Hundre skjepper erter og hundre skjepper linser ligg på kjellargolvet. Eg har fått folk til å helle dei ut og blande dei godt med kvarandre. Om du klarer å plukke dei frå kvarandre på ei natt - utan lys - så har du klart den andre oppgåva.
"Ikkje anna!" sa guten.
Så måtte han ned i kjellaren, og døra blei skikkelig låst. Men då alt var stilt oppe i slottet, bles han på fløyta. Så kom mange tusen maur krypande, og dei kravla og vrimla til dei hadde alle ertene i ein haug, og alle linsene i ein annen.
Då kongen kom ned tidlig om morgonen for å sjå etter, var oppgåva løyst. Maurene så han ikkje, for dei var vekke. Kongen undra seg og skjøna ikkje korleis guten hadde klart dette. Så sa han: "No vil eg fortelje deg om den tredje oppgåva. Om du klarer å ete deg gjennom eit stort kammers fullt av brød på ei natt, har du løyst den tredje oppgåva, og så skal du ha kongsdottera."
Då det blei mørkt, sette dei guten inn i eit rom som var så fullt av brød at det så vidt var plass nok til han. Han venta til alt var stilt oppe i slottet, så bles han i fløyta att. Då kom det så mange mus laupande at han nesten syntest det var nifst. Og då det lysnet, var alt brødet ete opp - ikkje så mye som ein smule låg att! Guten banka på døra og ropte: "Lat opp for meg! No er eg svolten!" Han hadde klart den tredje oppgåva.
Men kongen sa: "No får du lyge ein sekk full for oss også, så skal du få dottera mi!"
Guten tok fatt og skrøna halve dagen, men sekken blei aldri full. Då fortalde han: "Den edle kongsdottera, den vene brura eg kan få, har alt vore kjærasten min ute i bakkane!"
Då kongsdottera hørte det, blei ho raud som blod. Kongen såg på henne, og om det var kalla løgn, kunne han likevel tenkje seg kor og korleis det hadde gått til.
"Sekken er ikkje full enno! ropa han. "La oss høre meir."
"Ja," sa guten, "kongen tok ein gong eit esel og . . ."
"Full sekk! Sekken er full! Bitt den og slepp den, så den ikkje renn over!" ropa kongen, for han ville ikkje at heile hoffet skulle høre kva ein kongelig munn hadde vore ute for.
Så blei det feira bryllaup for gjetarguten og kongsdottera. Det varte i fjorten dagar, og der gjekk det så lystig til at jenta som fortalde denne historia gjerne skulle vore med sjølv! [Eto 5-10].
Litteratur
 |
 |
 |
 |
BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
ANSVAR UT (ansvarsfråskriving) til gagn for oss: [LENKJE]
© 1999–2007, Tormod Kinnes. [E-POST]