Tyske eventyr og segner

• Eventyr frå tysk

Eventyr frå tysk

TYSK er det offisielle språket i kjerneland i Europa - Tyskland, Austerrike, Liechtenstein - og dessutan eitt av dei tre offisielle språka i Sveits. I Luxembourg snakkar folk ei tysk dialekt. Det finst mange fine eventyr på tysk. Märchen er det tyske ordet for eventyr, og Sagen for segner. Volksmärchen er folkeeventyr, og Zaubermärchen er "trylleeventyr" eller undereventyr.

Tyske eventyr og segner har ein heil del til felles med skandinavisk av di begge har røter i germansk tru frå lang tid tilbake. Nokre påverknader kjem frå restar av norrøn mytologi. Vi finn att så som kjemper, dvergar, alvar og andre underjordiske. Spilloppmakaren heiter Till Uglefjes; det er ein motsats til norske Peik, og Till er frå mellomalderen. Bytingar finst også her, bymusikantane ifrå Bremen har norske motsvar, og så bortetter. Dessutan er ein heil del i språka felles frå gammalt - dei er germanske.

Tyske eventyr og segner har blitt samla av kjente personar som Johann Musäus (1735-87) og brørne Jacob Grimm (1785-1863) og Wilhelm Grimm (1786-1859). Brørne inspirerte mange andre, mellom dei Asbjørnsen og Moe. Så har vi Ludwig Bechstein (1801-60) og mange fleire. Det finst fine samlingar frå mange tysktalande regionar. Dessutan fanst det tyskarar som skreiv kunsteventyr. Det første eventyret i samlinga, "Kannitverstan", er eit slikt, av diktaren Johann Peter Hebel. H. C. Andersen frå Odense blei påverka av tyske kunsteventyr.

Andre slags kulturelle bidrag har kome i stand ut frå og attåt den germanske folkloren, som har kjelder i norrøn dikting frå sagaøya Island. Richard Wagners operaer Lohengrin og Nibelungen er greie døme. Amerikanaren Washington Irving (1783-1859) brukte tyske segner som grunnlag for dei kjente forteljingane "Rip van Winkle" og "Legenda om Sleepy Hollow", som begge kan finnast på universitetspensum i engelsk, til dømes, og Grimm-eventyra fortrengde til dels tilsvarande engelske eventyr i Amerika og England etter å ha blitt omsette til engelsk. "Legenda om Sleepy Hollow" har nyss blitt til film, og det same har mange Grimm-eventyr. Disney-versjonar har kome i fleng.

• Musäus si samling kom i 1782-87. [Lenkjer til ulike samlingar, også denne, står under]
• Grimm-brørne tok til å samle eventyr rundt 1807. Svært mange av informantane deira var mellomklassemenneske og aristokratar som gjengav soger dei hadde høyrt av tenarane sine, som til dels var franske hugenottar. Eventyra blei gitt ut i 1814 (86 eventyr) og 1816 (70 eventyr) Alle Grimm-eventyra finst også på engelsk her. I "Tyske soger (Deutche Sagen)" hadde dei med 585 tyske segner. Segnene blei gitt ut i 1816 og 1818. Segnene blei ikkje så omtykte som eventyrsamlingane deira. Eit godt utval av dei ligg føre her på nettstaden.
• Ludwig Bechstein (1801-1860) var ifrå Weimar i midt-Tyskland. Han blei diktar, samlar av eventyr og segner, professor og meir. I 1845 gav han ut ei eventyrsamling som heitte "Tysk eventyrbok" (Deutsches Märchenbuch). I andre halvdel av 1800-talet var eventyrboka hans meir populær i Tyskland enn verket til Grimm-brørne. I 1853 gav han dessutan ut den innhaldsrike segnboka Deutsche Sagen. [Bechstein-eventyr]

Gode forteljingar er langt meir enn eventyr og segner, men dei siste er ein viktig del av tyskspråkleg kultur, og har gitt opphav til "Europäische Märchengesellschaft" (Europeisk eventyrsamfunn) som blei skipa i 1956, og har noko rundt 2700 medlemmar i dag.

På dei komande sidene er det flest Bechstein-eventyr. Eg har omsett dei frå bokmål. Og for å minne om det: ei samling Bechstein-eventyr på tysk finst her: [LENKJE]

Litteratur  

Bechstein, Ludwig. Der Sagenschatz des Frankenlandes. On-line: [Lenkje]

—— Deutsche Sagen. Buchverlag der Morgen. Berlin, 1987. On-line. [Lenkje]

—— Deutsches Märchenbuch. On-line. [Lenkje]

—— Die Volkssagen, Mährchen und Legenden des Kaiserstaates Oesterreich. Erster Band. Leipzig: Verlag von C. B. Polet. 1840.

—— Neues Deutsches Märchenbuch. Wien: A Hartleben, 1856.

—— Eventyr. Kristiania (Oslo): Damm, 1913. [Same boka i modernisert språk: (Oslo: Damm, 1942)

—— Eventyr og sagn. Oslo: Damm, 1973.

—— Sämtliche Märchen. Düsseldorf: Patmos/Albatross Verlag, 1999.

Bote, Hermann, attr. Ein kurzweiliges Buch von Till Eulenspiegelaus dem Lande Braunschweig: Wie er sein Leben vollbracht hat. On-line 1994-2007: [Lenkje]

—— Till Eulenspiegel: His Adventures. Omsett av Paul Oppenheimer. London: Routledge, 2001.

Bürger, Gottfried August. Wunderbare Reisen zu Wasser und zu Lande Feldzüge und lustige Abenteuer des Freiherrn von Münchhausen, wie er dieselben bei der Flasche im Zirkel seiner Freunde selbst zu erzählen pflegt. Berlin: Spiegel, 1994-2007. [Lenkje]

Grimm, Jacob L. K. Deutsche Sagen. Berlin: Neues Leben, 1986.

—— The German Legends of the Brothers Grimm. Bd 1 og 2. Red. og oms. Donald Ward. Philadelphia: The Institute for the Study of Human Issues, 1981. - Same verket i engelsk omsetjing.

Musäus, Johann, K. A. Volksmärchen der Deutschen. On-line, 1994-2007. [Lenkje]

Müller, Karl A. Rübezahl, der Herr des Riesengebirges.. Leipzig: Ambr. Abel, 1880]

Raspe, Rudolf. The Surprising Adventures of Baron Munchausen. On-line at Gutenberg EBooks. Champaign, 2006. [Lenkje]

Vernaleken, Theodor. Kinder- und Hausmärchen in den Alpenländern. Wien: T. Vernaleken, 1863. On-line.[Lenkje]

Zingerle, Ignaz and Joseph. Kinder- und Hausmärchen aus Süddeutschland Regensburg: Verlag von Friedrich Pustet, 1854. On-line. [Lenkje]



   BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
   © 1999–2009, Tormod Kinnes. [E-POST]  —  Ansvarsfråskriving: [LENKJE]