Norske ordspråk etter Ivar Aasen
| 13 › 2 › 4 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Sake — Saker, tøler — Saknad — Salve — Samhald — Samvit — Sann — Sanning — Sau — Saur, skit — Segl — Segn — Seie — Sein — Sekk — Selje — Seng — Søt — Side — Sigle — Silke — Sin, sitt — Sinne — Sist — Sitje — Sjeldan — Sjuk — Sjø — Sjølv — Sjå — Skade — Skam — Skarv — Skei — Skifte — Skilje — Skilling — Skin — Skinn — Skip — Skive — Skjelle — Skjemme — Skjemt — Skjer — Skjere — Skjorte — Sko og skomakar — Skog — Skort — Skrap — Skravle — Skremme — Skryte — Skugge — Skuld — Skulder, herd — Skute — Skvett — Sky — Skjøn — Skyte — Slarv — Sleppe — Slå — Smake — Smed — Smiske, gjøle (rose) — Smør — Små — Snake (leite, snuse) — Snar — Snike — Snill — Snu — Snyte — Snø — Snøgg — Soge — Sokk — Sol — Sope — Sorg — Sove — Spak — Spare — Spe — Spele — Spenne — Spille — Spinne — Sporv — Springe — Spurnad — Spørje — Spå — Stabbur — Stad — Stakkar — Stav — Sted — Steg, fet — Stein — Stele — Stemne, styre, halde kurs, — Stemor — Sterk — Stige — Stille — Stokk — Stor — Storm — Stove — Straum — Streng — Strid — Strå — Stund — Stut — Stutt, kort — Stykke — Styre — Stå — Sup — Svar — Svart — Sverje — Svie — Svik — Svin — Syde, koke — Sykje — Symje — Syn — Synd — Syngje — Sørgje — Syte — Sålde — Søkje — Sølv — Søvn — Så — Sår
Sake, skulde, kaste kort
Saka mann er god å gjeste [124].
Saka mann får teie [124].
Saker, tøler (jf. tools)
Kvar er sine saker [tøler] lik [Den som held orden i sakene, viser helst han tel for seg sjølv] [163].Merkelig eigar, merkelig orden.
Som eigaren er, held han orden.
Saknad, sakn, lengt
Det er alltid saknad i god manns død [124].
Kvar kjenner sin saknad best [124].
Salve
Same salven høver ikkje til alle sår [124].Samhald
Med godt samhald kan dei veikaste vinne [124].Samvit
Godt samvit er godt å sove med [124].Sann
Det sanne er ofte seinaste trutt [124].
Sant er sant, om enda ingen trur det [124].
Sanning
Når sanninga søv, så vaker løgna [125].Sanninga er ofte hard å høre [125].
Sanninga kan lenge løyne seg [124].
Sanninga vil alltid smette fram (den som vil lyge, kan lett mista seg) [125].
Sau
Den som gjør seg til sau, får ulven på nakken [125].Der den eine sauen spring føre, spring dei andre etter [125].
Ein skabbete sau skjemmer heile hopen [125].
Saur, skit, søle
Den som kastar saur [skit] på andre, blir saurete sjølv [125].
Sauren er inga pryda [125].
Segl
Same segl høver ikkje til alle båtar [126].
Segl er ein god ting; men årar lyt ein først ha [126].
Segn
Segner veks når dei kjem på vidda [126].Seie
Den som seier det han ikkje skulle, får høre det han ikkje ville [126].Det blir mangt sagt som kunne vere tagt [126].
Det er mangt sagt, som ikkje er sanna [126].
Kvar seier som kvar har erfart [126].
Ein får ikkje seie meir enn ein kan sanne [126].
Ein lyt noe seie når ein ikkje får teie [126].
Mange snakkar om Jesus, og har ikkje sett han [her stod: han Sante-Olav] [jf. 126].
Sein
Det er betre seint enn aldri [126].Sekk
Alle vil vere herre, ingen vil bere sekken [127].Den som stel og den som stappar i sekken er begge like gode [127].
Det kjem ikkje anna ut av sekken enn det som i var [127].
Det lønner seg sjeldan å kjøpe grisen i sekken. [127].
Ein fyller ingen sekk med fagre ord [127].
Ein får stille munnen etter matsekken [127].
Ein rister ikkje meir ut av sekken enn det som er i [127].
Ein rister ikkje mye ut av ein tom sekk [127].
Ein skal ikkje kjøpe grisen i sekken [127].
Ein skal knyte band for sekken om han ikkje er full [127].
Ein skal knyte bandet for ein halv sekk også [127].
Fellessekken blir alltid for liten [127].
Når du løyser bandet av sekken, ser du det som er i han [127].
Når ein let opp sekken, ser ein kva som er i den [127].
Store ord fyller ingen sekk [127].
Tom sekk vil ikkje stå rett [127].
Ønske fyller ingen sekk [127].
Selje
Den som har noe å selje, får noe å telje [127].Den som kjøper skrap, får selje med.
Ein kan ikkje både selje og ha det same sidan [127].
Ein kan ikkje selje fisken før han er fanga.
Ein skal ikkje selje fuglen før den er fanga.
Gode varer sel seg sjølv.
Når kua er seld, følgjer mjølka med [127].
Seng
Som ein lagar senga, så ligg ein til [127].Søt
Ein skjønar det søte når ein har kjent det sure [151].Side
Alle vil snu venaste sida fram [127].Sigle
Der ein ikkje får sigle, lyt ein ro [127].
Ein får sigle så ein ikkje kollsiglar [128].
Silke
Ein lyt somtid slite silke for armod (må somtid bruke ein kostbar ting for di ein ikkje har noe simplare for handa - IA) [128].Sin, sitt
La kvar sjå først på seg og sitt, og sia på meg og mitt [128].
La kvar skøyte sitt først [128].
Sinne
Når sinnet går av, kjem angeren etter [128].
Sinne gir vonde minne [128].
Sist
Den som sist kjem, får drikke grugget [128].Sitje
Det er betre å sitje i ro enn å reise seg og falle [128].
Han sit ille, som ikkje kan stå opp [128].
Sjeldan
Det som kjem sjeldan, verkar fort friskt og nytt [129].Sjuk
Den som sjølv er sjuk, han kjenner sykja best [Likevel: Ein treng ikkje vere sjuk for å vere lege][129].
Ingen sit den sjuke så nær at han veit kva han lir [129].
Sjø
Sjøen gir mye, og tar mye også [129].Sjølv
Det ein sjølv gjør, får ein sjølv ha [129].Seg sjølv skal ein verken ovrose eller ovklandre [jf. 130].
Sjølv er beste tenaren [129].
Sjå
Den skal sjå mye som skal leve lenge [128].Det ein sjølv får sjå, det slepp ein å tvile på [128].
Det er mangt ein skal sjå og ikkje ta på [129].
Det som ein ser, det lyt ein tru [129].
Ein ser ikkje lenger inn i mannen enn til tennene (ser ikkje kva han tenkjer) [129].
Han skal sjå vel, som vil seie sant [128].
Skade
Annan manns skade er lettast å lære av [130].Av skade blir ein vis (og ikkje rik) [130].
Det er betre ha skade enn skammelig bate [bate: fordel, gagn] [130].
Det er liten skade, som ikkje syner seg [130].
Ein manns skade er somtid annan manns bate [130].
Halv skade er betre ein heil [130].
Heldig er den som aldri blir skadd [55].
Skade og skam lærer folk å fare visare fram [130].
Skaden er aldri så vel gjort at han ikkje var betre ugjort [130].
Skam
Det er betre å sitja med ei lita skam enn kome heim att med ei stor [131].Det er inga skam å få skade saklaus [131].
Det er inga skam å vike for ei kjempe [130].
Skam og skade følgjast åt [131].
Skamflekken er vond å vaske [131].
Skarv
Den eine skarven veit kva den andre vil [131].
Skarven skjemmer alle skjer som han sit på [131].
Skei
Skei og fat hjelper ikkje utan mat [131].Skifte
Det er alltid skifte på; den unge skal til, og den gamle frå [131].Skilje
Det er lett å skilje det som aldri vil henge i hop [131].Skilling
Det er ein god skilling som sparer ein dalar [131].Ein kan ikkje spare både skillingen og skinnet (Anten må du betale for arbeid eller arbeide sjølv) [131].
Skillingen er alle stader velkomen [131].
Skin
Der det ikkje er skin, er ingen skugge [132].
Skinet dårar mange [132].
Skinn
Gamle skinn treng mye smurning [132].Skip
Ros ikkje skipet før det kjem i storsjøen [132].Skive
Det er lett å skjere store skiver av annan manns skinke [132].Skjelle
Skjelling bit ikkje på skinnet [132].
Skjellsord duger ikkje; der dei høver best, der bit dei minst [132].
Skjemme
Den som skjemmest vil skjule seg [132].
Det er ille å skjemmast av velgjort [132].
Skjemt
Det er forskjell [hs skil] på skjemt og alvor [132].
Det er mangt som yppast [startar] med skjemt og endar med alvor [132].
Skjer
Eit lite skjer kan bryte store skip [132].Skjere
Det ein ikkje kan skjere, lyt ein hogge [132].Skjorte
Det er vondt å rive skjorta; det er verre å rive skinnet [135].
Skjorta er alltid nærare enn kufta [135].
Sko og skomakar
Alle skor blir ikkje sauma på same leisten [133].Ein får skape skoen etter foten, og ikkje foten etter skoen. (P. Syv).
Ingen veit kva skoen trykkjer, utan den som har han på seg [133].
Sko og kvern og hest skal ingen låne ut [133].
Skomakar, sit med din leist! (ikkje døm om ting du ikkje forstår) [133].
Skomakarbarna ha somtid verste skorne [133].
Skog
Han kjem seint til skogen som er redd kvar buske [133].Skogen er snart rydda; han er ikkje snart opp att runnen [133].
Skogen har mange auga [133].
Skort
Når ein kjem i skort [mangel], blir det vesle stort [134].Skrap
Den som kjøper skrap, får selje med tap [134].Skravle (drøsor: sladder, skrøner, prat)
Færre ville skravle laus om færre ville høre på [jf. 21].Skremme
Ein får ikkje skremme den fuglen ein vil fange [134].Ein skremmer snarare dei gode enn dei vonde [134].
Var det ikkje skremsel, kom somme før i fengsel.
Skryte
Ein skal ikkje rose det som urøynt er [134].Han skal ikkje rose seg sjølv, som god ros vil ha [jf. 134].
Han skal ikkje skryte sjølv, som skryt vil ha [134].
Ein skal ikkje rose ølet udrukke [134].
Ros deg sjølv, så slepp ein annan [134].
Han lyt skreppe sjølv, som har låke grannar [134].
Skugge
Den som er redd for kvar ein skugge, kjem aldri til skogs [134].
Det er leitt å vere redd sin eigen skugge [134].
Skuld
Bunden mann er sorgbunden [134].Den som ordnar skulda si, han bøter buet sitt [134].
Når skulda er borte, er mannen fri.
Skulder, herd
Det skal sterke [skuldrer] herder til tunge byrder [58].Skute
Ein skal ikkje skryte av skuta før ho har vore ute i sjøen [135].
Når skuta kjem i skodda, får ho gå spakt [135].
Skvett
Ein liten skvett er betre enn ingenting vått [135].Sky
Lita sky kan skugge for både sol og måne [135].Skjøn
Det hører skjøn til skjemting [135].Skyte
Det er fåfengt å skyte og ikkje råke [133].Slarv
Slarv og løgn held godt i hop [135].Sleppe
Ein skal heller sleppe ni som er saka [skuldige] enn refse ein som er saklaus [*136].
Ein skal ikkje la folk trakke på seg [IA] [136].
Slå
Det er forbode å slå, men ikkje å slå igjen (tysk: Schlagen ist verboten, widerschlagen nicht) [135].
Det er uvandt [enkelt] å slå der ingen slår imot [135].
Smake
Den som vil smake på alt, han får både surt og salt [136].
Det smakar godt, som sjeldan bydast [136].
Smed
Ingen smed kvekk for ein gneiste [137].Smiske, gjøle (rose)
Det er ille å smiske for den ein hatar.
Smiger let seg vel høre, men er lite verd å akte.
Smør
Det blir ikkje smør av oppeten rømme [137].Det brånar mye smør i ein heit omn [137].
Skite smør er godt nok for sjuke hundar [137].
Små
Dei små når somtid like langt som dei store [136].Det er godt for småfuglen at katten ikkje kan fly [136].
Det små kan smette der det store står fast [136].
Småfuglane syng best [136].
Småpengar fyller mest i pungen [136].
Snake (leite, snuse)
Den som vil leite alle stader, får mangt å tenkje på.Snar
Det er best når det går både snart og vel [137].
Ein lyt vere både snar og var (forsiktig) [137].
Snike (tigge, prøve å få ein godbit
Den som skal snike til seg ein godbit, får ikkje furte og bli arg [jf. 137].Snill
Snille folk kan bli mest plaga (med bøn og krav om hjelp og tenester) [*138].Snu
Ein kan snu seg kor ein vil, ryggen vender aktertil [137].Snyte
Det er seint å snyte seg når nasen er av [138].Snø
Der ein kastar ein snøball, skal ein vente ein tilbake [138].Snøgg
Ein får vere både snøgg og gløgg [138].
Ein skal vere snøgg i kjellaren og lenge i fjøset [138].
Soge
Gamle soger får mange tillegg [138].Sokk
Det er betre ha bøtte sokkar enn berre føter [138].
Når sokken er lappa tre gonger, får det vere nok [*138].
Sol
Låg sol gjør lange skuggar [138].Når sola skin, passer ingen på månen [139].
Sola har sitt gamle lag: Kor ho kjem, så gjør ho dag [139].
Sola lyser likt for fattig folk og rikt [138].
Sope
La kvar sope frå si eiga dør [139].
Nye soplimar sopar best [139].
Sorg
Inga borg er fri for sorg [139].Løynlig sorg er sårast [139].
Små sorger taler; dei store teier [151].
Sorga sig av smått om senn [139].
Sove
Det er godt å sove på heilt skinn [139].Ein kan vel sove om ein ikkje snorkar (hs: ryt) [139].
Han søv godt, som ikkje kjenner kor hardt han ligg [140].
Det søv ikkje alt som blundar [140].
Spak
Ein kan vel vere spak, om ein ikkje er lat [140].Spare
Den som sparer til i morgon, sparer til musene [140].Det som er spart, er vunne [140].
Sanka og spara kan lenge vare [140].
Spar ifrå loket; det er seint å spare på berre botnen (jf. eng. It is too late to spare when the bottom is bare) [samansett, jf. 140].
Spe
Det ein seier på spe, kan og bli sant [140].
Spe og spott gjør ingen godt [*140].
Spele
Det er dårlig spelar som ikkje kan meir enn ein slått [141].Det er leitt å spele der ingen vil danse [141].
Han spelar best, som ikkje taper [141].
Spelmann utan strenger er som fugl utan vengjer [141].
Spenne
Det er hardt å spenne mot brodden [141].
Ein spenner ikkje lenger enn foten rekk [141].
Spille
Det er ikkje spilt, det som er spart [141].Spinne
Ille spunne blir ille strikka [141].Når ein ikkje spinn, har ein stryet sitt urørt [stry: dott] [141].
Som det er spunne, så blir strikkinga [141].
Sporv
Sporven har hus i kvar gard [141].Springe
Det er tungt å springa med ei byrd på ryggen [141].Det hjelper ikkje sprang når vegen er lang [141].
Han får ikkje springa, som har langt å gå [141].
Han spring langt, som spring ifrå rova si [141].
Spurnad
Det er er ikkje all spurnad ein skal svare på [141].
Spotteleg spørsmål får spottelige svar [141].
Spørje
Den som ikkje spør, blir ikkje visare enn før [jf. 142].Det er betre spørje to gonger enn fare éin gong vill [142].
Det er lett å spørje; kanskje verre å svare [jf. 141].
Det står fritt å spørje, og fritt å svare nei [141].
Han lyt spørje, som ingenting veit [141].
Han spør, som ikkje veit, og trivlar, som ikkje ser [141].
Han spør, som ingenting veit: Har høna spenar? [141].
Spå
Ein kan spå sannare enn ein sjølv trur [140].
Mannen spår og Gud rår [140].
Stabbur
Eit fullt stabbur gjør ei god matmor [142].Stad
Dess større stad, dess mindre husrom [142].Det er mange stader å leite på, og få til å finne på [142].
Når alt er på sin rette stad, så er det godt å finne [142].
Stakkar
Når den eine stakkaren hjelper den andre, så ler englane [142].Stav
Ein broten stav er vond å stø seg på [143].Sted
Det er dårlig sted som støkk for hammaren (det er dårlig ambolt som knekk (o.a.) under hammaren) [143].
Mellom sted og hammar er det hardt å ligge [143].
Steg, fet
Dess høgre steg, dess større fall [144].
Han er heldig som aldri går eit steg fåfengd [30].
Stein
Den stein ein ikkje kan bere, lyt ein velta [143].Den stein ein ikkje kan løfte, får ein la ligge [143].
Det er seint å sjå på steinen når ein har støytt seg på han [143].
Det ligg ein stein framfor kvar manns dør [*143].
Ein liten stein gjør også ein støyt [143].
Ein skal ikkje leggje stein på børa (Ikkje plage den som er nok plaga frå før) [143].
Når steinen er kasta, er det vanskelig å ta den att[143].
Stele
Den som stel og den som stappar i sekken er både like gode [143].
Det er ikkje greitt å stele frå ein tjuv [143].
Stemne, styre, halde kurs,
Stemne i aust og hamne i vest er ei vanheppe [f. eks. Styre mot aust og hamne i vest er eit uhell] [144].Stemor
Stemor kjem som salt i sårt auge [147].Sterk
Ingen er så sterk at han ikkje kan bli trøytt [144].
Ingen er så sterk at han ikkje somtid treng hjelp [144].
Stige
Den som ikkje stig opp, han slepp å stige nedetter [144].Stille
Dei bli ein gong stille, dei som no er ville [144].Stokk
Det vil meir ein éin stokk til ein vegg [144].Stor
Alle vil store vere; ingen vil sekken bere [145].Det er leitt å ta til stort og ende med skort [*145].
Det er vondt å ha to store i ein sekk [145].
Ingen er for stor til å låre [145].
Når dei store slåst, få dei små kjenne såra [jf. soldatane] [145].
Storm
Stor storm gir store bårer [bølgjer] [145].Stove
Ei stor stove vil ha stort stabbur (stor huslyd treng mye forsyning) [145].Straum
Den store straumen vil dei fleste følgje [145].
Det er stridt å symje imot straumen [145].
Streng
Ein får slita noen strengar før ein blir meister [146].Strid
Der dei store strir, få mange svi [146].
Utan strid kjem ingen siger [146].
Strå
Det er fåfengt å dra strå framfor gamle kattar [146].Det går mange strå i eit lass (og mange lass i ei løa) [145].
Små strå toler stormen best [145].
Stund
Gode stunder gå jammen fort [*146].Stut
Stuten kan vel stange om ein ikkje erter han [146].Stutt, kort
Stutt må tøye seg; langt må bøye seg [146].Stykke
Ikkje alle kan få største stykket [146].Styre
Den som vil styre, skal først låre å lyde [146].Der alle vil styre, kan ingen sigle [146].
Det er vanskelig å styre dit ein ikkje veit vegen.
Stå
Det står ikkje i åtte år som i åtte dagar [143].
Ein står best på sin eigen fot [142].
Sup
Den eine supen dreg gjerne den andre etter seg [jf. 148].Svar
Det er ikkje alltid verdt å svare før ein er spurd [jf. 148].
Ikkje svar er også eit svar [148].
Svart
Det svarte svir ikkje [148].Svart hund har kvita tenner [148].
Svarte høner verper kvite egg [148].
Sverje
Den som ofte sver, er lite truande [149].
Ein skal ingen ting forsverje (Det hender så mangt uventa) [149].
Svie
Det kjem svie etter kløe [149].Svik
Svik blir ein gong røynt, om det er lenge løynt [149].Svin
Det hører svinet til at det skal rote [149].
Svin tar aldri tukt [149].
Syde, koke
Det ein sjølv koker, må ein sjølv kunne ete [129].Sykje
Ukjend sykje er låk å låkje [150].Symje
Det er lett å symje når ein annan held under haka [150].
Ein god symjar kan også søkke ein gong [150].
Syn
Det er betre å gå etter syn enn etter segn (segn = det hørte) [150].
Syn går over segn [150].
Synd
Den eine synda drar fort den andre med seg [jf. 150].Synd og skam vil følgjast åt [150].
Synda skal ein hate, men ikkje dumme menneske [jf. 150].
Syngje
Ein får ikkje syngjr høgre enn halsen toler [151].Ein kan ikkje syngje og supe i senn [ikkje syngje og drikke samtidig] [151].
Kvar fugl syng med sitt nebb [*151].
Kvar syng som kvar har mål til [151].
Sørgje
Ikkje alle som ber svarte klede, sørgjer [151].Syte
Den som gjerne vil syte, får alltid noe å syte for (IA) [151].
Syt ikkje for kven som skal grave ned den som dør sist [syte for: sørgje for - syte: klage][151].
Sålde
Det er seint å sålde når kornsåene står fast i halsen (kverken) [sålde: reinse med såld] [151].Søkje
Det er søknaden som gjør selnaden [etterspørsel driv sal] [151].Sølv
Det er ikkje sølv alt som singlar (og ikkje gull alt som glimar) [150].
Sølv i pungen gir mat i munnen [150].
Søvn
Søvnen er ingen stortjuv, men bror til døden [samansett] [*149].Så
Bonden kan så, men ikkje setje akset på [jf. 125].Dei som sår noe, dei får noe [125].
Det hjelper ikkje kor ein sår når ein ikkje får [godt] år [125].
Som ein sår, får ein hausta [tilmed i hundrefold!] [125].
Vi veit kva vi sår, men ikkje kva vi får [125].
Sår
Groande sår skal ein ikkje rive [125].Lite sår kan skjemme både legg og lår [125].
Sår er sjeldan så vel grodd at ikkje arret synest [125].
Litteratur
 |
 |
 |
 |
BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]ANSVAR UT (ansvarsfråskriving) til gagn for oss: [LENKJE]
© 1999–2007, Tormod Kinnes. [E-POST]