Norsk del, Gullvekta
Makrobiotikk
Seksjon › 8 Sett Søk Førre Neste

Finn ordbøker

Reservasjonar Innhald  

Makrobiotikk

George Ohsawa, makrobiotikkens opphav
George Ohsawa (opphavleg Yukizaku Sakurazawa), makrobiotikk-formidlaren, blei fengsla for oppvigleri og dømt til å døy for forsøk på statskupp.

Ein bør ikkje bli for streng mot seg sjølv. Det er ein om ein blir firkanta kosthaldsfanatikar. Det finst mange retningar. Somt kan vere givande og somt kan vere gale i dei, og nokon er meir gagnlege enn andre. Det kan ein gjerne ha som ein nyttig tips. Eit anna punkt skal også med: Somt er individuelt.

Makrobiotikk, frå makro, stor(t), og bio, liv, er ein taoisme-påverka livsstil og ei tilsvarande kosthaldslære. Han krinsar mykje om utsyn over yin (mørkt, kaldt, vått, o.a.) og yang (lyst, varmt, intenst, fast, o.a.) er kjerneomgrep i taoismen og i denne utleiinga frå den. Tao (Vegen) vil tone fram ifrå yin-yang-balanse, og noko vil ein kunne oppnå i matvegen også, heiter det.

Denne matlæra, som blei gjort kjent vidt og breitt av den japanske tenkaren George Ohsawa (1893-1966), kom i vinden i Europa etter 1950-talet. Eigentleg ligg læra til den japanske naturlegen Sagen Ishizuka bakom. Han er den eigentlege grunnleggaren av det sentrale i makrobiotikken, og tilrådde enkel mat av upolert ris, grønsaker, salt og olje. Ishizuka studerte eldgamle kinesiske verk som "Den Gule Keisars Klassikar i Indremedisin". Boka finst i engelsk (Veith), tysk (Schnorrenberger og Chien-Lien) og dansk (Karlsen) omsetting. Det verket frå 500 eller 300 før vår tidsrekning (fvt.) legg grunnen for akupunktur og også den seinare japanske bruken av yin-yang-trua i kosthaldet. Boka er ein dialog der ein legendarisk keisar spør ministeren sin, Ch'i-Po (Qi Bo) om helse og lækjekunst.

Ohsawa kom etter kvart til og omformulerte mykje av teorien til Sagen Ishizukas foreining for sunn mat og fekk knytt namnet makrobiotikk til den. Frå starten var Ohsawas makrobiotikk ei urimeleg streng diettlære med altfor mykje salt mat i, tilmed farlege saltkurar. Når ein snakkar om strengt: Mora lærte han å svømme ved å kaste han i isvatn frå ei bru - og han laut ofte klare seg gjennom vinteren utan sko og sokkar. Ein gong han brast i gråt i fortviling, irettesette mora han for å syne kjensler og kalla han ein svak mygg.

Men seinare på ferda vekte Ohsawa oppstuss då han føresa at Marilyn Monroe, John F. Kennedy og broren Robert kom til å døy, og bak føreseiinga låg orientalsk fysiognomisk diagnose. Dei tre synte teikn på ekstrem utmatting, sa han. Sjølv blei Ohsawa syttitre og nådde å skrive over 300 bøker og halde over fem tusen foredrag, og dessutan å bli fengsla og torturert for oppvigleri og forsøk på statskupp, med meir. Men før han blei avretta tok amerikanarane over Japan, og dei oppheva dødsdommen hans.

Michio Kushi, elev av Ohsawa, har ført makrobiotikken vidare og gjort den meir variert og mindre streng, slik at vi i dag seier "det finst verkeleg ikkje nokon "makrobiotisk kosthald". Makrobiotikk er prinsipp som formar kva vi et og korleis maten blir laga til. Maten bør hjelpe til å balansere yin og yang i forhold til klima og personar og vidare, og treng ikkje vere absolutt vegetarisk heller, heiter det. Vidare tar makrobiotisk kosthald individuelle omsyn til klima, aktivitet, alder, kjønn, årstid og helsetilstand. [Varona, 14]

Men når dette overordna no er framheve, høyrer det med å gå ganske vanlege oppfatningar på klinga. Somme trur at kvart måltid må ha "rette mengder" proteinar, feitt og karbohydrat, men kor mykje som er rett, skil seg mellom folk. Til dømes krev alderdommen venteleg ein heil del meir proteinrik mat og mindre karbohydrat, mellom anna fordi aktiviteten går ned. Og så skal det helst bli balanse mellom varmande (yang) og kjølande (yin) mat og utlikning i forhold til korleis helsa til personen er, klimaet, og så bortetter. Kulde (yin), krev meir varmande mat for at vi skal halde oss nokolunde opplagte; det er fast del av trua. Mykje yang etter vinteren kan ein truleg få av seg med sydfrukter som appelsiner i påska (yin-mat som balanserer yang-klima). Det er mange andre intrikate sider ved læra i tillegg.

Det blir tradisjonelt fokusert på vegetariske produkt som korn, bønner, grønsaker, tang, nøtter og frø, frukt - og eventuelt fisk. Det blir lagt særskild vekt på å ete ubehandla korn og frø. Det finst også særleg mat, så som det mjølkesyregjæra soyaproduktet miso. Det er salt, og det er del av føremålet med det. Døme på yin-mat er havre, soyabønner, poteter, kamille. Men når ein tørkar, saltar, tromlar og varmar opp slik mat, yangar (yangiserer) ein den eit stykke.

Døme på yang-mat er bygg, linser, kål, gulrot, timian. Yangmat blir truleg mindre yang om den blir utvatna og gjort kald.

Dette illustrerer at somme matvarer blir klassifiserte som meir yin enn yang - men det er noko avhengig av vekstforholda med meir - og er altså noko relativt. Omvendt kan ein gjere yangmat mindre yang ved å utvatne den så den blir mindre salt, til dømes. Ein skal såleis kunne endre ein del av yin- og yangheita ved korleis ein arbeider maten.

Her er døme på enkle makrobiotisk-inspirerte oppskrifter:

  • Makaronigrateng med bechamelsaus
  • Grønsaksuppe med maisflak
  • Bygg-graut-dessert
  • Kveitemjølspudding (halava)
Mange tillagingsmåtar er godtatt: rått - lettkokt - langtidskokt - trykkokt - steikt - frityrsteikt - bakt - salta - sylta - tørka, og meir til.

Og det er slikt som dette dei tar for god fisk i rørsla, der dei heilt eller delvis unngår kjøt, egg, mjølkeprodukt, tropiske frukter, rå frukt, grønsaksjuice, sterke krydder, raffinert mjøl, konserveringsmiddel og alle slags tilsettingsstoff, enda om somme tilsettingsstoff i seg sjølve kan vere heilt fine, som litt irsk mose. Raffinert sukker, brunt sukker, honning og sjokolade er også ute der, trass i at det er mykje godt å seie om kakao (sjokolade) også. Alkohol, te, kaffi, vin, fruktjuice, sterke urtetear og kullsyrehaldige drikkar er heller ikkje skatta i rørsla.

Utøvarane av denne læra trur dei kan gå imot kreft og bote andre sjukdommar også, ved slik yin-yang-balansering, fortel NOU 1998:21.

Makrobiotisk levevis

Slike utsyn og perspektiv på livet som ein finn i gammal taoisme, er det som gjer makrobiotikken filosofisk fundert. Eitt av måla er å løfte medvettet ved å innsjå ting, til dels intuitivt, og gå inn for byggande og likande metodar. Det store målet er å gjere det verdslege storarta.

Det er mangt som påverkar helsa, og at kjenslestress gjer det, er godt dokumentert: Ein held for sant innan medisin at over halvparten av alle vanlege sjukdommar heng saman med slikt stress (Smith 505). Også haldningane våre spelar inn, måtane vi hanskast med påverknadar på, livsfilosofien vi har, fæle naboar og klossete familiemedlemmar kan føre til kritiske høve.

Makrobiotikk omfattar såleis:

  1. Å nære kroppen omfattar så som aerobisk trening, mosjon, djupe pusteøvingar og kvalitetssøvn. Det er altså ikkje berre tale om høveleg mat.

  2. Å nære hugen (sinnet) omfattar å utvikle intellekt og dugleik i å skilje mellom somt, og vurdere godt; å identifisere og artikulere kjenslene ein har; endre utenlege åtferdsbitar; nå eiga, moden livsoppfatning, moral, haldningar og åtferdsnormer; og sette mål for forhold, kreativitet, skapeleg utdanning, finansar, helse og meir.

  3. Å nære ånda vil seie å opne seg for vidare meiningar; bli meir sensitiv; meditere, og gå inn for intuitive sannkjenningar, mellom anna.

[Kjelde: Varona, 1-14]

Innhald


Makrobiotikk, makrobiotisk kosthald, litteratur  

Det finst ein artikkel om Ohsawa på bokmål av Christian Paaske: George Oshawa - makrobiotikkens ånd. (Stavanger: Yogasenteret, 2002).
http://www.yogasenteret.no/Artikler/artikkel.php?article_id=119.

Av alle bøkene som finst om makrobiotikk og hovudboka bakom den, har eg valt ut mange som ein kan lese i hos Google Books eller bestille hos Amazon.com, for eksempel. Somme av bøkene er berre om makrobiotikk, andre spanderer eit kapittel om det, og somme ei side eller fleire og ser den frå litt ulike ståstader:

Twig

Aihara, Cornellia, Herman Aihara, with Carl Ferré. Natural Healing from Head to Toe: Traditional Macrobiotic Remedies. Garden City Park, NY: Avery Books, 1994.

Cousens, Gabriel. Conscious Eating. 2nd ill ed. Berkeley: North Atlantic Books, 2000:482-85.

Ferré Julia. Basic Macrobiotic Cooking: Procedures of Grain and Vegetable Cookery. Ed. Carl Ferré. 20th anniversary ed. Chico, CA: George Ohsawa Macrobiotic Foundation, 2007.

Fieldhouse, Paul. Food and Nutrition: Customs and Culture. London: Taylor and Francis, 1986:143-44.

Haas, Elson M., and Buck Levin. Staying Healthy With Nutrition: The Complete Guide To Diet and Nutritional Medicine. 21st ill ed. Berkeley: Celestial Arts, 2006:361-62.

Karlsen, Hugo H., overs. Den Gule Kejsers Klassiker Om Indre Medicin (Huang Di Nei Jing) og Klassikeren Om De Vanskelige Områder (Nan Jing). København: Sphinx, 1997.

Kushi, Michio. The Teachings of Michio Kushi.. Becket, MA: One Peaceful World Press, 1993.

Kushi, Michio, and Marc Van Cauwenberghe. Macrobiotic Home Remedies. New York: Japan Publications, 1985.

Kushi, Michio, with Stephen Blauer. The Macrobiotic Way: The Complete Macrobiotic Lifestyle Book 3rd ed. New York: Avery Books, 2004.

Kushi, Michio, and Alex Jack. The Book of Macrobiotics: The Universal Way of Health, Happiness, and Peace.Rev, enl. ill. ed. New York: Oxford University Press US, 1987.

Kushi, Michio, Stephen Blauer, Wendy Esko. The Macrobiotic Way: The Complete Macrobiotic Lifestyle Book. 3rd ill. ed. New York: Penguin/Avery, 2004.

Lerner, Michael. Choices in Healing: Integrating the Best of Conventional and Complementary Approaches to Cancer. Paperback. Cambridge, MASS: MIT Press, 1996: Chap 15.

Mason, Roger. Macrobiotics for Everyone. Garden City Park, NY: Square One Publishers, 2013.

NOU 1998:21. Alternativ medisin.
www.regjeringen.no/nb/dep/hod/dok/nouer/1998/nou-1998-21.html? id=141407

Pirello, Christina. Cooking the Whole Foods Way: Your Complete, Everyday Guide to Healthy, Delicious Eating with 500 Recipes, Menus, Techniques, Meal Planning, Buying Tips, Wit and Wisdom. Ill ed. New York: Penguin/HPBooks, 1997:2-19.

Porter, Jessica. The Hip Chick's Guide To Macrobiotics: A Philosophy for Achieving a Radiant Mind and Fabulous Body. New York: Penguin/Avery, 2004.

Schnorrenberger, Claus, und Kiang Chien-Lien, oms. Klassische Akupunktur Chinas, LING KÜ KING. Des gelben Kaisers Lehrbuch der inneren Medizin, 2. Teil. Stuttgart: Hippocrates Verlag, 1974 (og seinare utgåver).

Smith, Carolyn D., ed, et al. Hilgard's Introduction to Psychology. 14th ed. Belmont: Thomson Wadsworth, 2003.

Varona, Verne. Macrobiotics for Dummies. Ill ed. Indianapolis: For Dummies, 2009.

Veith, Ilza, tr. The Yellow Emperor's Classic of Internal Medicine. Ill ed. Berkeley: University of California Press, 2002.

Makrobiotikk, makrobiotisk kosthald, opp Seksjon Sett Neste

Makrobiotikk, makrobiotisk kosthald BRUKARGAID: [Lenke]
© 2009–2017, Tormod Kinnes, cand.philol. [E-post]  ᴥ  Ansvarsfråskriving: [Lenke]