Nordaustgreina

15 › 2 › 24

Tre jomfruer gjorde like eins
Haugen etter kong Himann
Balder-fingrane
Potelshaugen
Beowulf

Tre jomfruer gjorde like eins

Grev Ling hadde tre herlige døtrer om det ikkje var fleire, og tre av dei var trulova med kvar sin kongsson. Mens desse tre kongssønene drog over havet på vikingtokt, kom det tre mektige kjemper og fridde til kongsdøtrene og lova dei gull og sølv og kostbare ringar. Men kongsdøtrene var trufaste mot dei tre dei var trulova med. Det blei dei tre kjempene så forarga over at dei skunda seg av stad, men sa at at dei snart ville kome att for å fri igjen.
Grev Ling elska døtrene sine over alt anna, så han grov ei hole i ein haug til dei, og innretta ein bustad for dei der. Dei fekk mat og drikke, og så let Grev Ling att haugen og dekte staden med gras og busker.
Då no kjempene kom tilbake, var ikkje den gamle kongen i stand til å ta opp kampen mot dei, og han fall for sverda deira. Etter det fór kjempene omkring i landet og leita overalt etter dei løynde kongsdøtre. Dei kom også over haugen som kongsdøtrene sat i, men merka ingenting før ei lita bikkje, som kongsdøtrene hadde hos seg, røpa dei. Då kjempene hørte hunden og tok til å grave i jorda for å få dei ut, tok den yngste kongsdattera kniven sin og stakk den rett i hjertet, og dei to andre gjorde like eins.
Enno fer kjempene støyande over haugen ved nattetid rett som det er, og då hører folk hornet gjalle og hunden som gøyr frå haugen.

Haugen etter kong Himann

Mellom aust og vest nær Blåbærheia i Vest-Agder ligg det ein gravhaug som no blir kalla ingenting. Om denne haugen veit ein at kong Himann ligg daud i lag med kona si. Ho tok seg så nær av at mannen henner var død at ho strauk med av sorg kort etter og følgde han i grava.

Balder-fingrane

På garden Mudderud ligg ein kampestein, og i den kan ein sjå avtrykk av fem fingrar. Det blir fortalt at gode, milde Balder ein gong budde der, men fekk ikkje eit augeblikks fred for kona. Då slo han i steinen så hardt at dei fem fingrane hans skapte varige merke. Enno syng barna når dei leikar:

Balder og den arrige kona
kom i krangel.
Der slo Balder kona.
Ni slag vil vi slå i stein og gå heim.
Eitt, to, tre, fire, fem, seks, sju, åtte og ni -
Dermed går ryggen fri.

I Prestekrøniker frå 1765 heiter det: "På Mudderud finst ein stein, og i den kan ein liksom sjå eit grep av ti fingrar." Under steinen skal den kjende kjempa Steinhard (Steinar) liggje daud. Juleleiken blant barna der kan ha opphav i ein strid der Balder slår i hel ein geistlig ute etter kiv.

Potelshaugen

I den gode delen av Ryfylke finst det ei djup grøft, og den går nesten ein kilometer frå nord til sør. Det blir fortalt om denne grøfta at den blei greve opp mot potelmenn som gjorde landgang der under kong Potel. Folk i Ryfylke brukte då list: Dei trekte seg attende og lokka dermed potelmennene lenger inn i landet, og dernest slo dei dei ved ei myr ute på heia - å ja. Myra blei lenge kalla Potelmyra. Kongen fall i slaget og blei lagt i ein haug som ein ikkje kan sjå frå vegen. Rundt omkring i Ryfylke ligg dessutan mange haugar med kvar sitt namn!

Det fanst vel ei kjempevise som tok til slik: "Kongssonen frå Potelland."

Beowulf

BEOWULF var ein helt som nedkjempa drakar - var dei sjøormar, kan hende?
Etter særmerkte bragder kunne Beowulf herske i femti år. [jfr. Baff]

Figurativt språk kan fakke og nærme seg det fryktelige.
Mange husdrager lager huskestue.
One must seek to recapture and esteem the deep pondering. - J. Tolkien [Tbpc 13]
Vi har vel alle del i en livsferd varer livet ut -

I boka The Beowulf Poet har Donald Fry samla essays over "the best surviving poem" fra "a master craftsman in the techniques available to every poet in any era" Han viser "mastery of texture and structure, mostly in the handling of digressions". [Tbpc 1, 4]
Merk vel: Ikkje alle klarer å avvike frå hovudsaka og hyllast for det.

Thomas Bulfich fortel tinga kort i kapittel 42 i mytologi-verket Bulfinch's Mythology: The Age of Fable, or Stories of Gods and Heroes. Kapittel 42 der er om Beowulf.

Litteratur
Finnar

Baff: Klaeber, Friedrich, ed. Beowulf and the Fight at Finnsburg. 3rd ed. Lexington, Mass: Heath & Co, 1950.
Bead: Alexander, Michael, trans. Beowulf and Grendel. London: Penguin, 1995.
Bosf: Rytter, Henrik. Beowulf og Striden um Finnsburg. Oslo: Det Norske Samlaget, 1921.
Df: Thiele, Just Mathias. Danmarks folkesagn, 3 band. (red., Per Skar). Copenhagen: Rosenkilde og Bagger, 1968.
Ng: Munch, P. A. Norrøne gude- og heltesagn. Rev. ed. Oslo: Universitetsforlaget, 1981.
Tbpc: Fry, Donald. The Beowulf Poet. A Collection of Critical Essays. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, 1968.

   BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
   ANSVAR UT (ansvarsfråskriving) til gagn for oss: [LENKJE]
   © 1999–2007, Tormod Kinnes. [E-POST]