• Tre jomfruer gjorde like eins
• Haugen etter kong Himann
• Balder-fingrane
• Potelshaugen
• Beowulf kjempa mot både troll og drake

"Ein haug blir kalla ingenting, og somme får avvike frå hovudsaka - å du!"

Tre jomfruer gjorde like eins

Grev Ling hadde tre herlege døtrer om det ikkje var fleire, og tre av dei var trulova med kvar sin kongsson. Mens desse tre kongssønene drog over havet på vikingtokt, kom det tre mektige kjemper og fridde til kongsdøtrene og lovde dei gull og sølv og kostbare ringar. Men kongsdøtrene var trufaste mot dei tre dei var trulova med. Det blei dei tre kjempene så forarga over at dei skunda seg av stad, men sa at at dei snart ville kome att for å fri igjen.

Grev Ling elska døtrene sine over alt anna, så han grov ei hole i ein haug til dei, og innretta ein bustad for dei der. Dei fekk mat og drikke, og så lét Grev Ling att haugen og dekte staden med gras og busker.

Då no kjempene kom tilbake, var ikkje den gamle kongen i stand til å ta opp kampen mot dei, og han fall for sverda deira. Etter det fór kjempene omkring i landet og leita overalt etter dei løynde kongsdøtre. Dei kom også over haugen som kongsdøtrene sat i, men merka ingenting før ei lita bikkje, som kongsdøtrene hadde hos seg, røpa dei. Då kjempene høyrde hunden og tok til å grave i jorda for å få dei ut, tok den yngste kongsdattera kniven sin og stakk den rett i hjertet, og dei to andre gjorde like eins.

Enno fer kjempene støyande over haugen ved nattetid rett som det er, og då høyrer folk hornet gjalle og hunden som gøyr frå haugen.

Haugen etter kong Himann

Mellom aust og vest nær Blåbærheia i Vest-Agder ligg det ein gravhaug som no blir kalla ingenting. Om denne haugen veit ein at kong Himann ligg daud i lag med kona si. Ho tok seg så nær av at mannen henner var død at ho strauk med av sorg kort etter og følgde han i grava.

Balder-fingrane

På garden Mudderud ligg ein kampestein, og i den kan ein sjå avtrykk av fem fingrar. Det blir fortalt at gode, milde Balder ein gong budde der, men fekk ikkje eit augeblikks fred for kona. Då slo han i steinen så hardt at dei fem fingrane hans skapte varige merke. Enno syng barna når dei leikar:

Balder og den arrige kona
kom i krangel.
Der slo Balder kona.
Ni slag vil vi slå i stein og gå heim.
Eitt, to, tre, fire, fem, seks, sju, åtte og ni -
Dermed går ryggen fri.

I Prestekrøniker frå 1765 heiter det: "På Mudderud finst ein stein, og i den kan ein liksom sjå eit grep av ti fingrar." Under steinen skal den kjende kjempa Steinhard (Steinar) liggje daud. Juleleiken blant barna der kan ha opphav i ein strid der Balder slår i hel ein geistleg ute etter kiv.

Potelshaugen

I den gode delen av Ryfylke finst det ei djup grøft, og den går nesten ein kilometer frå nord til sør. Det blir fortalt om denne grøfta at den blei greve opp mot potelmenn som gjorde landgang der under kong Potel. Folk i Ryfylke brukte då list: Dei trekte seg attende og lokka dermed potelmennene lenger inn i landet, og dernest slo dei dei ved ei myr ute på heia - å ja. Myra blei lenge kalla Potelmyra. Kongen fall i slaget og blei lagt i ein haug som ein ikkje kan sjå frå vegen. Rundt omkring i Ryfylke ligg dessutan mange haugar med kvar sitt namn!

Det fanst vel ei kjempevise som tok til slik: "Kongssonen frå Potelland."

Beowulf kjempa mot både troll og drake

BEOWULF er eit gammalt dikt om helten Beowulf som hadde eit fælt troll, Grendel, imot seg, og dessutan mora til trollet og ein drake. Etter å ha vunne over dei to første, kunne Beowulf herske i Götaland i femti år, heilt til han døydde av såra sine etter ein kamp mot ein ekkel drake, som han drap. Så blei Beowulf hauglagt, står det. [Baff]

Beowulf tyder 'bie-ulv' eller 'bijeger', og diktet kjem frå 700-1000 i vår tidsrekning. Handlinga er lagt til Danmark og Götaland (Geatland), der helten voks opp og seinare herska. Det omtvista verket er eit "forteljande heltedikt" med bokstavrim, i angelsaksisk litteratur. [Sjå svensk Wikipedia, s.v. "Beowulf"]

I boka The Beowulf Poet har Donald Fry samla essays over "det beste diktet som har overlevd etter ein meisterleg handverkar i teknikkane som kvar diktar i einkvar tidbolk har for handa." Det dreier seg om det som blir kalla "meistring av struktur of veving av stoff, for det meste i å handtere avvvik frå emnet - mastery of texture and structure, mostly in the handling of digressions". [Tbpc 1, 4]

Ikkje alle klarer å avvike frå hovudsaka og likefram hyllast for det. Det er sikkert og visst. Thomas Bulfich fortel elles historia om Beowulf kort i kapittel 42 i mytologi-verket Bulfinch's Mythology: The Age of Fable, or Stories of Gods and Heroes.

I dette gamle diktet finn vi element som også er i eventyra: Troll og drakar, og kamp mot dei. Troll og drakar . . .

• Figurativt språk kan fakke og nærme seg det fryktelege.
• Mange husdrakar lager huskestue.
• Ein må freiste å fange inn att og verdsetje den djupe grundinga. One must seek to recapture and esteem the deep pondering.", skriv J. Tolkien, som blei inspirert av trollet Grendel mellom anna. [Tbpc 13]

Heile Beowulf i engelsk prosaversjon: [Lenkje]