Norske eventyr og segner
| 13 › 1 › 9 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|
"Universet har mange historier, og kvar av dei blir bestemt av ei knøttlita
nøtt." - Stephen Hawking. [Un 67] |
Å spørje bergbassen
DET VAR ei lita kone som gjekk til bergveggen og gaula til bergbassen: "Skal eg leve lenge, eller skal eg snart døy?""Snart døy," var svaret.
Då skunda kona seg heim. Der fann ho fram all maten sin og sette seg til å ete den opp, for ho ville ikkje at nokon annan skulle få den. Ho la i seg, det blei ikkje smitt eller smule att.
Men så fann ho på at ho skulle spørje berget ein gong til. "Skal eg snart døy, eller leve lenge?" jodla ho mot bergveggen.
"Leve lenge," svara det frå berget.
Då sette kona seg på ein stein og gret for di ho hadde ete opp maten sin.
♦ Som ein roper mot bergveggen kan ein få svar.
 |
 |
Over utrygg is
DET VAR i den tida mannen både las og skreiv eigenhendig. Sørdals-Ola sende kona Kari til kjøpmann Drage for å kjøpe skrå. Det var i dagane før jul, og Kari hadde med lapp. Der kunne Drage lese:"Gi meg ein dalar i skrå. Eg sender ikkje med Kari pengar, på grunn av utrygg is på vatnet.
Vennligst vørdsamt, Ole Sørdal."
|
|
Tre kongssøner som fekk kvart sitt ønske
DET VAR ein gong ein konge som hadde tre søner, og dei skulle ut og sjå seg rundt i verda. Før dei drog, skulle dei få kvart sitt ønske, for det hadde kongen makt å gi dei. Men då laut dei ønskje forstandig, for det var ikkje sikkert det blei noko meir til dei, unnateke den eldste, for han skulle arve riket.Dei to eldste brørne ønskte seg slik rikdom at det var grovt, men den yngste, Oskeladden, ville berre ønskje at alle kvinnfolk skulle synast godt om han.
"Du er same tosken som du har vore," sa dei to brørne, dei hadde aldri sett anna enn at det lønte seg nokså lite å stå høgt hos kvinnfolka. Når han var slik ein tull, fekk han klare seg sjølv. Men han skulle få sitje på vogna med dei når dei køyrde av stad.
Så køyrde dei, dei to eldste oppi og Oskeladden bakpå. Ein kveld kom dei til ein kongsgard og skulle bli der om natta. Dei to eldste gjekk inn, men Oskeladden gjekk til drengestova og ville leggje seg der. Men då fekk jentene på garden sjå han, og så ville dei han skulle inn han også. "Du er no visst i slekt med desse to prinsane, for du er så lik dei."
"Å, eg er då fattig, og høver såleis i drengestova," sa han. Men så kom dronninga og fekk sjå han, og då laut han vere med inn. Det var ikkje lov å seie nei til henne om slikt. Og då dei reiste vidare om morgonen, gav ho Oskeladden ein duk som var slik at når han breidde den ut, så duka den opp med den finaste maten han ville.
Så køyrde dei langt og lenge, og ein kveld kom dei til ein kongsgard att. Mens dei andre to gjekk inn til kongen, gjekk guten til drengestova. Men så fekk jentene sjå han og ville han skulle bli med inn. Han svara som før at han skulle til drengestova, og så gjekk dei inn til dronninga og talte om det var slik ein ven gut ute i drengestova. Han var så lik dei to prinsane, så han måtte vere i slekt med dei.
No gjekk dronninga sjølv, og då ho fekk sjå han, var det ikkje bøn for det, han laut vere med inn, og han fekk det finaste rommet og den finaste senga til natta.
Då dei no skulle reise att om morgonen, fekk Oskeladden ei flaske av dronninga, og denne flaska var slik at ein kunne tappe den finaste vinen av henne så lenge ein ville; ho blei aldri tom.
Så køyrde dei vidare langt og lenge, og ein kveld kom dei til den tredje kongsgarden. Dei to eldste gjekk inn til kongen, og Oskeladden gjekk til drengestova. Og så gjekk det likeins der. Jentene fekk sjå han og tykte så godt om han at dei gjekk til dronninga, og så laut han vere med inn anten han ville eller ikkje. Det finaste rommet og den finaste senga på heile kongsgarden fekk han. Då dei skulle reise att, fekk han ei gullsaks av dronninga, og denne saksa var slik han berre kunne klippe ut i lause lufta, så klipte ho ferdige klede slik han ønskte dei.
Så køyrde dei langt og lenger, for dei hadde høyrt om eit fjerde kongerike. Kongen der skulle ha ei fager dottar, og ho skulle få riket etter faren sin, sia ho var einaste barnet. No kom dei til at dei skulle prøve å fri til henne. Det var då ikkje noko verre enn nei å få meinte dei, og så drog dei dit.
Men no var det slik i det landet at ein måtte betale ein stor skatt for å kome inn. Dei som ikkje kunne betale skatten, blei sett ut på ein karrig holme uti sjøen eit stykke frå kongsgarden.
Då dei no kom til vakta, hadde Oskeladden ingen ting å betale med, og brørne hans ville ikkje betale for han. Dei hadde blitt misunnelege på han etter at dei hadde blitt teke dårlegare hand om på dei tre førre kongsgardane. Det var inga råd med det, det bar ut på holmen med Oskeladden, og dei to eldste køyrde like til kongsgarden. Dei var der natta over, og så bar dei fram ærendet sitt. Fyrst fridde den eldste og fekk tvert nei, og så hende det same med den andre. Det var berre å reise att, og Oskeladden kunne gjerne vere ute på holmen, meinte brørne. Så reiste dei.
Men Oskeladden sat ikkje aleine på holmen. Han hadde ikkje før blitt sett i land der ute, før det kom ein hop svoltne stakkarar og tigga og bad. Det kunne nok bli råd med mat, sa han, berre han fekk kome seg inn på holmen. Der breidde han ut duken, og der blei det duka opp med mat av alle slag, alt dei ville ha. Dei åt og åt til dei ikkje orka meir. Så la dei seg til å sove.
Frå kongsgarden fekk dei sjå det ikkje var motgang for dei ute på holmen, og så sende dei ein vaktmann for å sjå etter. Han kom att og talte om det hadde kome ein ny mann på holmen, og denne mannen hadde ein duk som var slik han berre breidde ut han, så blei det sett fram mat av alle slag, alt ein berre ville ha.
"Den duken skulle eg hatt," meinte dronninga, "her som det reker så mange friarar og anna folk." Så fekk ho ein til å ro seg ut til holmen. Der ropte ho Oskeladden bort til seg og spurde kva han ville ha for duken.
"Den kan eg ikkje selje," sa guten. "Men vil du love å tale saka mi for kongen i det fyrste eg ber han om, så skal du få duken."
Ja, det ville ho, for ho var viss på han ville be om å få sleppe frå holmen, og dessutan ville ho veldig gjerne hjelpe den vene guten med noko. Så fekk ho duken og drog heim att.
Neste morgon var fangane på holmen like svoltne, og kom til Oskeladden og ville få mat. Men no hadde han ikkje meir mat. Men han hadde noko anna, sa han, og så tok han fram flaska og skjenkte alt dei ville ha. Dei drakk og dansa og lo så det høyrdest heilt oppe på kongsgarden. Då sende kongen ein vaktmann ut på holmen for å sjå kva som var på ferde der. Vakta kom att og sa at guten som hadde hatt duken, også hadde ei flaske, og den flaska var slik han kunne tappe så mykje vin ifrå den som han berre ville, og enda blei ho ikkje tom.
"Den flaska skulle vere bra å ha," tenkte kongen, "det kjem så mykje folk hit." Og så fekk han ein mann til å ro seg ut til holmen. Der ropte han guten til seg og ville kjøpe flaska hans.
"Flaska kan eg ikkje selje," sa guten. "Men dersom eg får det fyrste eg ber deg om, skal du få flaska," sa han.
Det kunne han alltids, tenkte kongen, for han ville vel be om å få sleppe frå holmen, og det kunne han gjerne. Så lovde han guten dette, og drog til kongsgarden med flaska.
Om morgonen var dei fattige på holmen både svoltne og tørste, så kom dei til guten og ville ha meir.
"Vel, no har eg ikkje meir av det slaget, men eg tenkjer det snart skal bli råd for båe slaga," sa han. Så tok han fram gullsaksa si og til å klippe klede til dei og seg sjølv, og snart gjekk dei så fine at det skein av dei.
Dette fekk kongsdottera sjå frå kongsgarden, og så sende ho ein vaktmann dit for å sjå etter. Han kom att og sa at guten som hadde hatt duken og flaska, også åtte ei gullsaks. Den var slik han kunne klippe kva slags klede han ville ut av lause lufta.
"Den saksa skulle eg ha lyst til å ha," tenkte kongsdottera, og så fekk ho ein mann til å ro seg ut på holmen. Der ropte ho guten til seg, og han kom så vakker og så fin, ho kunne mest ikkje få auga ifrå han.
"Kva skal du ha for saksa?" spurde ho.
"Den kan eg nok ikkje selje. Men vil du bli kona mi, så skal du få henne," sa han. Dette tykte ho var reint bort i natta og ville til å svare brent nei og. Men då ho såg på han, var ho ikkje god til det.
"Eg likar deg så godt," sa ho, "hadde du berre vore av bra folk."
Så nemnde han at han var kongsson som ikkje hadde noko rike. Dess meir dei no talte saman, dess meir tykte ho om han, og så blei det til det ho tok han med seg opp på kongsgarden til dronninga. Då ho fekk vite han var kongsson, tykte ho det ikkje var så tullete å ha guten til svigerson, og så bar det til kongen. Han tykte han burde tenkje på det fyrst. Men så hadde han no lovt guten han skulle få det fyrste han bad om, og dronninga hekk i ein arm og kongsdottera i den andre, og så sa han ja, han også.
Så tok dei gullsaksa og skar fine klede til alle på kongsgarden, og så laga dei til bryllaup og brukte både duken og flaska, og alle fangane på holmen sleppte dei fri, og dei fekk også vere med i bryllaupet.
♦ Forelska kvinner gir, somtid.
|
|
Litteratur
Un: Hawking, Stephen: Universet i et nøtteskall. Cappelen. Oslo, 2001.
 |
 |
 |
 |
BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
ANSVAR UT (ansvarsfråskriving) til gagn for oss: [LENKJE]
© 2001–2007, Tormod Kinnes. [E-POST]