Norsk del, Gullvekta
Gud og gjengjeld
Seksjon › 6 Sett Søk Førre Neste

Ordliste

Reservasjonar Innhald  

Dogg på blomster.
Buddha vandra omkring i førti år etter å ha vakna, etter å ha vunne nirvana. Han var såleis ikkje heilt utsløkt.

Roper du det store spørsmålet i mørket: "Er det nokon der?" og du får svaret, "Her er ingen", får du velje klokt kva du vil tru.

Nirvana, det store målet, blir skildra av Buddha som verdt å oppleve, og det er ikkje å drepe eller sløkke seg. For å oppleve nirvana lyt ein vere til. Den som ikkje finst, verken opplever eller fortel om det opplevde. Og Buddha vandra rundt rundt i førti år etter å ha vakna, blitt opplyst, erfart nirvana, for å kunngjere litt av kvart.

På den eine sida sa han at det ikkje fanst noko sjølv. Det går fram av fleire Buddha-samtalar, der han liksom analyserer seg sjølv også ut og vekk - kastar ut barnet med vaskevatnet, som ein seier. Men han seier anna også. Han godkjente sjelevandringslæra og karmalæra som taler om gjengjeld over fleire liv - og talte om moralsk ansvar som svært viktig. Alt dette kan verke absurd om det "ikkje er nokon der inne", om det ikkje finst nokon som vandrar frå liv til liv med karma, for eksempel. I fleire samtalar sa han dessutan somt som kunne tyde på eit varig sjølv, som gir eit liv god meining og gjer god moral føter under seg. (Ames, Dissanayake og Kasulis, 1994:283-91, passim)

I lys av dette kan ein forstå at opptil ein tredel av alle buddhistane i India i ei tid fokuserte på at det finst ein pudgala, ein 'varig person' djupt innvortes i kvar enkelt, og med støtte i at Buddha ein stad seier at det finst einkvan som "ber børa (bunten)". Slik pudgala-buddhisme var utbreidd omkring Ganges og aust til Vietnam, og varte fram til 1100-talet, i rundt 1400 år. Noka døgnfluge var det ikkje. (Sjå førre sida).

Mange buddhistar opp gjennom hundreåra har altså site med oppfatninga av at det finst nokon, eit vesen, ein person, ein som "ber bunten [dvs. "aggregata" i sinn og kropp] og så vidare. Børa det er snakk om her, er ymse indre "aggregat" ["ting" som heng saman] etter gjengs forståing av det ordet. Denne "nokon" innom hjartet gjer teoriar om karma ("gjengjeld"), gjenfødsel og nirvana meir skjønelege, for korleis kan ein bli født i nye liv om ein ikkje er nokon, til dømes? Korfor nemne karma frå tidlegare liv og inn i framtidige liv, om det ikkje er nokon til å bere og klare karmaen (den utliknande gjengjelda)?

Og korleis kan nokon som ikkje er til, vandre og snakke om nirvana i rundt førti år? Er du nokon sjølv? Om ikkje, har ikkje argumenta dine om kjernelæra verdi heller, sidan "det kjem ingenting ut av ingenting", som det heiter. Noko av det same gjeld for snurrepiperier med unødvendig fiksfakseri og resonnement-krumspring ut frå eit nedarva dogme om at ein sjølv ikkje finst. Ingentingar kan ein då ikkje få noko godt frå? Svarte hol er det like eins med, så vidt ein veit.

Buddha blir ofte framstilt som lærar for gudar på høgare tilværenivå, men i buddhismen trur ein også at det finst opplyste gudar, devaar "englar". [WP sv. "God in Buddhism"]

Haldninga til Buddha i tidlege skrifter er imot spekulasjonar. Han verkar først og fremst skeptisk til prov frå andre lærarer om at dei kan leie disiplane sine til det høgste godet. Han freister ikkje å motbevise at Gud finst, er vurderinga til Richard P. Hayes ut frå Devadaha Sutta (1991).

I palikanonen fortel Buddha Vasettha at Tathagataen (den vakna, Buddhaen) var Dharmakaya sjølv, var Sanningskroppen eller kroppsleggjeringa av sanningsanden, så vel som "blitt Sanning", "Ein som har blitt Sanning". Buddha seier såleis: Kvar den som ser Dharma ser meg; kvar den som ser meg ser Dharma." [Vakkali Sutta, i Samyutta Nikaya (SN 22.87)]

Det liknar umiskjenneleg lære frå Mundaka Upanishad (III. 2.9) om at den som har sanna Brahman (Gud), blir Brahman. (Digha Nikaya 27:9; Walsh 1995:409]

Noko kjem an på korleis ein forstår orda. Men at hinduistisk Vedanta og Buddhisme liknar kvarandre og har ein heil del grunnidear til felles, er eit faktum, fortel Dr. Helmuth von Glasenapp (1958 og 2006)

Buddha vandra omkring i førti år etter nirvana var nådd, så "utsløkking" høver ikkje for nirvana: Han fanst etterpå. Og viss han ikkje fanst, er ikkje læra hans verdt noko heller, ut fra: "Av ingenting kjem ingenting av verdi".

Nirvana med Gud

Han vakna ved daggry. Skapargud, Brahma, er med i paliskrifter. Sant å seie står det i den vørde Benarespreika at det var Skapargud som bad Buddha spreie læra (!). Gudar og Gud Skapar blir ikkje utelatne frå fleire av samtalane til Buddha heller. Ein gammal tekst fortel:

Mens han sat under eit tre, glei den kommande Buddhaen inn i stadig djupare meditasjonstilstandar, før han Vakna. Ved daggry hadde han Vakna fullt ut, og frå no av blir han kalla Buddha, som tyder "vakna", også omsett til "opplyst".

Buddha forstod at sannkjenninga hans var for djup til å fattast av dei fleste andre vesen. Men Brahma (Skapar-Gud) kom til han og bad han om å lære ut det han hadde innsett, for å gagne dei få som kunne fatte og få nytte av visdommen hans. Av medkjensle gjekk Buddha med på det. Kort etter heldt han den første talen sin. Det var i Hjorteparken ved Varanasi (Banaras). Kjerna i læra hans er å gå ein velbalansert middelveg bort ifrå og opp ifrå lidingar.

[Soga er korta ned frå kapittelet om pálikánonen i boka Anthology of Scriptures of World Religions av John Powers and James Fieser (McGraw-Hill Publications, 1997) Ho finst ukorta i Bhikkhu Bodhis omsetting, The Connected Discourses (2000, s. 231-33), også.

Gud Skapar fekk fart på Buddha

Skapargud er årsaka til buddhismen står det i ein av dei aller eldste buddhistiske tekstane. Teksten heiter Brahmasamyutta.

Det var ein gong: Kort etter Opplysninga si heldt Buddha til ved breidda av ei elv ved sida av eit fikentre og kom til å tenke: "Den underliggande Røyndommen eg har sanna, er djup, vanskelig å fatte, fredeleg og opphøgd. Han er ikkje innanfor resonneringsriket, men meir subtil, og kan opplevast av dei vise. Men denne generasjonen gler seg over fastklistring og frydar seg over fastklistring. For ein slik generasjon er Sanningsande-tilstanden vanskelig å sjå, det vil seie det er hardt for vilkårsbundne og avhengige å stille tankeflaumen, å roe ned kvar ting som blir forma i hugen, øydelegge eigedom, bli ganske likeglade, avslutte, og vinne nirvana. Skulle eg lære andre om den underliggande Røyndommen og andre ikkje forstod meg, ville det vere slitsamt for meg, og gi meg plager."

Så kvad han:

No er det nok av å prøve å lære andre.
Det eg fann etter så mange harde tak,
denne Røyndommen er ikkje lett å få tak på
av dei som er undertrykt av sanselege, slibrige lyster og hat.

Dei som er oppelda av sanselege, slibrige begjær og mørke i hugen,
dei får ikkje sjå den dunkle Røynda
som er djup, vanskeleg å forstå -
og vinn ikkje til gå imot straumen.

Slik tenkte Buddha. Han fekk hang til å leve eit behageleg liv og ikkje lære til andre om Røyndommen og korleis Han fungerer.

Då merka den aller eldste Gud Skapar kva Buddha tenkte og sa, "Å nei, verda er fortapt! Akk og ve! Verda kjem til å gå under fordi Buddha har meir behag i å leve godt og behageleg enn i å undervise om Røyndommen."

Gud Skaper forsvann med det frå riket sitt og kom til syne framfor Buddha. Det gjekk så fort som når ein faldar eller rettar ut handa. Brahma ordna til overdelen av drakta si, helste på Buddha med handflatene saman, og sa: "Undervis gjerne i Rett Ferd (Dharma) og Røyndommen under. For det finst vesen med lite støv i auga sine og som fell ifrå fordi dei ikkje får sjansen til å høyre Røyndomslæra. Det vil dessutan finnast dei som fattar læra og Røyndommen."

Det sa Skapar-Anden og la til: "Sleng opp døra til Den Udøyande. La dei høyre kva du har funne inn til! For slik som ein som står på ein fjelltopp kan sjå folka under seg, vidt omkring, slik kan Det Vise Auget gå opp igjennom Røyndoms-nivåa. Sidan du sjølv er fri for sorg, sjå korleis folk er dukka ned i sorg og trykt ned av fødsel og forfall.

Reis deg, lær ut om Røyndommen,
Det vil finnast dei som fattar betre etter kvart.

Buddha forstod kva Gud Skapar ville ha han til, og dermed såg han miskunnsamt inn og ut i verda med Buddhas Auge. Han såg nokre med berre litt støv i auga sine, og nokre med mykje støv i auge, så mykje oppvakte og sløve, såg somme som var enkle å undervise og andre som var vanskelege å undervise. Han såg også nokre få som levde i skuld og frykt på hi sida.

Det var som i ein dam med blå eller raude eller kvite lotusblomster. Somme blomar kom over vasskorpa på stilkane sine, andre låg om lag i vasskorpa, og andre kom ikkje heilt opp over vatnet. Men lotusblomstane heldt seg reine, alle saman, for vatn prella av på dei. Buddha såg inn i, over og gjennom verda med Buddha-Auget og såg folk med lite støv i auga og med mykje støv i auga, oppvakte og sløve, somme med gode eigenskapar og andre med dårlege eigenskapar, somme som var enkle å undervise og andre som ikkje var det, og nokre få som leve-såg skuld og frykt på hi sida.

Då han hadde fatta dette, svarte han Skapar-Gud:

Døra til Den Udøyande er open.
La dei som har øyre sleppe tru laus.
Det var fordi eg føresåg trøbbel
at eg ikkje fortalte blant menneska om
den forfina, opphøgde Røyndommen.

Gud Skapar tenkte så: "Buddha har gått med på det eg bad han om, om å lære ut om Røyndommen og korleis Han fungerer." Så helste Gud høvisk på Buddha og forsvann på eit blunk.

[Attfortalt frå Bhikkhu Bodhis omsetting, The Connected Discourses (2000, s. 231-33)]

Kommentar: Gud Skapar heiter Brahma i Veda-skriftene. Kulturen som Buddha voks opp i og var tilpassa var vedisk. Buddhismen har også Brahma, men har fått fleire Brahmaar i tekstane sine og læra si. I denne teksten er det det den aller eldste Brahma som taler, står det. [Jf. Wikipedia, s.v. "Brahma (Buddhism)"]

Ei Gud-soge til

Skapar-Gud finn ein i ein annan eldgammal tekst i Buddhismen, Digh Nikaya 13 Tevijja Sutta (Kunnskap om Vedaane)

Tevijja Sutta - Den tredelte Kunnskapen - Vegen til Brahma i attfortelling

Det var ein gong for lenge, lenge sidan at Buddha kom til landsbyen Manasakata, og slo seg til til nord for landsbyen i ein mangolund ved ein elvebredd.

Mens han heldt til der, hende det at fleire kjente og rike braminar tok ein spasertur i lag. Då kom to av dei opp i krangel, fordi ein ung bramin i følget sa at læra til Pokkarasati var den einaste rette vegen. Men ein annan bramin heldt på at den rette vegen låg i læra til Tarukkha."

Mens dei gjekk og diskuterte dette, foreslo den første at dei skulle oppsøke Gautama Buddha som heldt til nord for landsbyen då. "La oss gå og spørje han."

Så gjekk dei dit og sa: "Det er så mange slags lærarar som fortel om ulike vegar til Gud. Fører alle vegane til Gud? Leier alle vegane til at ein blir eitt med Gud i himmerike?"

Buddha spurde den yngste braminen: "Kva trur du: verkar det ikkje dårleg fundert, det som forskjellige lærarar fortel?"

"Tja, joo."

Buddha heldt fram: "Braminar som er lærde i dei tre Vedaskriftene, men som stadig vekk forsømmer det ein bramin bør gjere, og som er trælar av lystene og ikkje veit nokon utveg, kan slike ritualslavar komme høgt og langt innetter på hi sida når dei døyr? Nei, desse braminane blir fanga inn, stengt inne på ei vis, hindra, vikla inn og hengande fast, ufrie. For dei forsømde stadig vekk det ein bramin bør gjere her.

Er Brahma brydd og plaga med koner og rikdom, eller fri og utan plager?

Nei, braminar som er lærde i dei tre Vedaskriftene og brydd og plaga med både koner og rikdom, dei søkk med tida nedetter i fortviling for dei har levd utan tiltrengt disiplin som tel."

No sa den yngste braminen som gjesta Buddha, "Eg har høyrt folk fortelje at du veit vegen til å bli eitt med Gud."

Gautama sa: "Den Opplyste blir ikkje forvirra og tvilrådig om han blir spurt om Guds Rike og vegen dit. For eg kjenner Gud og Guds Rike, og kan vegen."

Den unge braminen sa til dette: "Det har eg allereie høyrt. Folk fortel at du lærer ut vegen til å bli eitt med Gud. Ver god og lær oss vegen til å bli sameina med Herren."

"Lytt merksamt, så skal eg seie det."

"Kjempefint", sa braminen.

Buddha sa: "Ein som har funne Sanningsriket (ein Opplyst), framtonar i verda med visdom og ferder. Han fortel om en Veg som er herleg i starten, herleg i midtpartiet og herleg der vegen endar. Han syner både ånd og bokstavar, og syner i tillegg eit reinsa liv. Etterfølgarane til slik ein Opplyst ein følger viktige moralske levereglar og tar til å meditere (dhyana).

Langs den vegen finn ein tilstandar utan bry og plager, og er ikkje lenger ufri."

Dei to unge braminane samstemte: "Framifrå, framifrå! Beinvegen inn i Andeland er blitt fortalt for oss."

Hm

Dei fleste buddhistar i dag meiner trass i dette at det ikkje finst nokon Gud. Det får dei til ved å bortforklare alt som ikkje høver med den trua, stort sett. Men bra buddhisme er likevel at ein ikkje treng å tru noko om det, treng ikkje bry seg slik [Kalama Sutta]. Buddhistar flest er nøgde med å gå inn for visdom, meditasjon, og eit moralsk liv – utan omsyn til at Skaparen er med i fleire Buddhasamtalar, og gudar også. Dei om det. Buddhismen er i hovudsak ein veg fram til individuell Opplysning. Og så kjem dette med på tampen: Ingen stadar i pali-kanonen seier Buddha utvitydig at det ikkje finst nokon God. Slik summerer John Bullit det i "Frequently Asked Questions About Buddhism" i ◦Access to Insight. (30 Mars 2011)

Det er meir: Dr Richard Gombrich (1937-), ein av dei fremste fagfolka på buddhismen som fagfelt, skriv i boka What Buddha Thought (2009) at det kjem an på kva Buddha eigentleg sa for 2600 år sidan. Gombrich finn at den vidareførte læra om ikkje-Sjølvet, Anatman (anatta) i buddhismen, kom til ved ei mistyding etter Buddha hadde døydd:

Verda av framtoningar er ikkje Atman (Ande), heiter det i buddhismen. Lang tid etter Buddha tok buddhistar til å tolke "er ikkje atman" til "er utan sjølv (utan eit slikt inste)". Men den opphavlege meininga er "er ikkje atman", fortel Gombrich, og stør seg på at både pali-grammatikk og samanlikning med indisk Vedanta-filosofi syner at ordet som blir brukt i gamle tekstar tyder "er ikkje Atman" heller enn "har ikkje Atman", og at vidare jamføring med Vedanta syner at omsetting til "sjølv" er høveleg. (s. 69-70). Utgreiinga er: Gombrich fann altså Sjølvet i gammal Buddhisme etter lange tiders skriftgranskingar, og jamfører med Veda-lære frå den tida og Vedanta-overlevering. Ei anna sak er korleis den gamle buddhismelæra om at "Den skiftande framtoningsverda er ikkje det djupe sjølvet" blir å forstå. Den viktigaste skilnaden på eldre hinduisme og buddhisme er gøymd i det. Hinduisme verda over kokast her ned til at Atman finst, og den vanlegaste forma buddhismen seier no for tida at Atman ikkje finst, men med svære modifikasjonar: I Mahayana-buddhismen har ein utsyn som er nært i slekt med den gamle Atman-læra frå veda-tida. Buddhismeformer som Nyingma i tibetansk buddhisme tar det vidare til å seie at verda (samsara) og nirvana (stor lykke) er eigentleg "same greia". No vel, det har vore rom for Atman (og Gud) i buddhismen. Ei hovudretning i gammal, indisk buddhisme har også hatt rom for Atman. (Jf. Wikipedia, "Nyingma"; "Padmasambhava"; "Pudgalavadins")

Finst ein sjølv eller finst ein ikkje? Den og det som ikkje fanst, finst eller kjem til å finnast, har ikkje noko å seie, ikkje noko skulle sagt - det verkar overlag logisk og nyttig.

Det kan gagne å gå inn for glupe og gode ting Buddha sa, utan å miste grepet. Men av og til får ein leite lenge for å finne ut kva han sa og meinte.

Sjølv og Sanningsland er med

Buddha lanserte omgrep som liknar på Sjølvet (Atman). Til dømes fortel han at Nirvana er djup glede, det er noko, ikkje ingenting, det forfell ikkje, og verdt å gå inn for i djup meditasjon. Nirvana er "ingen plass" [Milinda, ii. 182] (232]; det er snarare ein storarta sinnstilstand. Nirvana er det same som oppleving av glad, vaken sanningsande. Buddha liknar Nirvana med ein grenseby, og syner ved det at det er fleire vegar enn éin til sanning og innsikt.

Byen er denne kroppen; portane er sansane, portvakta er samvit; sendebod er sinnsro og innsikt; hugen er herren; sanningsbod; Herren er hugen (osv). [Samyutta-Nikaya, iv. 195] Dette er den høgaste noble innsikta, det er kunnskap om korleis ein øydelegg alle dukkhaer (lidingar osv). Fridom som er tufta på sanning, er fast og viss. Det som er ekte er sant, endatil nirvana (høgast oppe, inst). [Majjhima-Nikaya, iii, 245]

Sanningsanden, Sanninga, er det same som nirvana i mange ord av Buddha, og nirvana finst, fortel han også. Sanning og glede er med i gjengse førestillingar om ånda i fleire religionar. Nirvana tilsvarer såleis dei viktige kjenneteikna på Atman-Brahman og Sjølvet i gamle hinduskrifter (upanishadar), men debattering og resonnement er ikkje avgjerande, men å praktisere god buddhisme skikkeleg og forsvarleg, det er bra.

Omgrep som Tathagata, Dharmakaya som transcenderer tid-rommet, Tathagatagarbha, Buddhavesenet (Buddha) Slikleik og Såleisleik – fortel om høgaste tilstanden også.

Målet med forsvarleg buddhistisk trening omfattar djup mentale frigjering og å sjå fenomen - ting og hendingar som dukkar fram - "i kvitauget", som dei verkeleg er. Det omfattar også frigjering av hjartet eller hugen ved kjærleik, både ved kjærleik og høgare stemningar. [224, 229]

Buddhaar har nådd heilt inn i Sanningsandeland, og kallast for "Slik-komne", Tathagathaar.

Zen er ei mahayana-utforming

Mahayana, som tyder storvegen, er den største buddhismegreina. Somme reknar Vajrayana (diamantvegen, tantrisk buddhisme, tibetansk buddhisme) inn under Mahayana. Kjernelæra derifrå, om storsymbolet, Mahamudra, er ekte Zen, fortel ein som kjente begge, omsettar og professor [Garma] Chen-Chi Chang, også skrive Chenji Zhang med nyare skrivemåte, pinyin. (1920-88). Han blei lært opp i kinesiske kloster og innvigd i tibetansk buddhisme, før han gifta seg og blei professor ved Pennsylvania State University. Professor Chen har skrive den framifrå boka The Practice of Zen - ei fin innføring i kinesisk zen. Zen fann vegen til Japan frå 1100-talet. Chen skriv i

Buddhism is essentially a basis and support for the realization of . . . the Ultimate Reality. Tathana ("Thatness") is the Buddhist term to connote this indescribable supramundane attainment [Tiy xxxiv]. . . .

A study of [Milarepa's] Biography and Songs shows that he did not practise this Yoga of the Path of Form only, but previously and primarily had practised the Mahamudra [Tiy xxxv].

The essentialities of the practical teaching of Buddhism . . . can be found only in Zen and such Tantric yoga as is taught by the Mahamudra. . . . These Tantric Schools . . . produced great numbers of enlightened beings [Tiy xxxv].

From my own personal experiences in the study and practice of both Zen and Tantricism, I have discovered that the teachings of Zen and the advanced Tantricism of the Mahamudra are identical. Any difference discernible is merely the superficial and external one of diversity of style and methods of presentation. The essence is wholly the same [Tiy xxxv-xxxvi].

Zen-lærarar fortel at når ein oppfattar Gud som den endelege verkelegheita, den Eine, finst Gud i buddhismen også, for i buddhismen er målet å finne inn dit, vakne i nirvana. [Meir]

Kvar og ein kan freiste å ha spørsmålet om Gud er i buddhismen svevande, in suspensio, som det heiter. Spør like gjerne: "Finst eg?" Om ikkje, har nokon narra deg. Når du til dømes snakkar om Gud eller gudar i Buddhismen, gjeld det å fatta kva meining orda har i buddhisme-samanheng, og kva "finnast" er å forstå som. Det er ikkje heilt enkelt - ikkje å vere såpekokar heller.

Tru er farleg i den grad det bind hugen og gjer ein fastlåst i forhold til forsvarleg gerning og blindar ein for fakta, eller fører til rare spaltingar i hugen, for eksempel om ein trur i kyrka at Gud skapte verda for nokre tusen år sidan, men resten av dagen tenker at menneska har utvikla seg på jorda kanskje tusen gongar lenger.

Ein kan jo slutte å tru på tullball. Ved ikkje å gi etter for tru som blir dosert av andre (som kan tene på ho eller slavar under ho), blir ein ikkje så omfattande træltatt ved tru, og held seg friaretil sinns om ikkje anna.

Ein treng neppe å slutte å tru på ein fair Gud fordi Buddhismen fortel at berre å tru ikkje er godt nok. Men å praktisere metodane og prinsippa og etterleve moralen og hauste fordelar av buddhismen, det gjeld heilt fram, fortel Buddha, og det er kjernen i det meste av det som kjem.

Ein gjer vel i å leve vel gjennom hagleg utøving framfor dum tru makan til mange hine si.

Gud og Buddha fremma buddhismen - noko attåt

Kven seier det ikkje finst nokon Gud, og kor er beviset?

Ein fer vel fram med seg sjølv om ein hugsar å gå etter bevis før ein trur noko som helst. "Kor er bevisa?" Av og til får ein ikkje mykje betre enn nokre logiske resonnement med eller utan analogiar. Dei kan vere misvisande.

Til nokon som ein gong sa: "Det finst ingen Gud", svarte eg om lag slik: "Enn om han sit i ei underjordisk grotta på ein av månane til Jupiter. Det er teoretisk mogeleg – akkurat som det er mogeleg at det finst liv andre stadar i dette store universet. Korleis kan du vrake at det er mogeleg berre fordi du ikkje har "vore der" og inspisert som det sømmer seg?" Kortforma: Korfor rar og dum (fanatisk forgjort)?

Buddha var ikkje villig til å snakke om guddommen og liknande, men sa aldri uttrykkeleg at det ikkje finst noko Sjølv (Gud), fortel John Bullit som driv nettstaden Access to Insight.

Eit anna godt poeng er at i den første eldgamle teksten ovanfor, Brahmasamyutta, står det at det var Skapar-Gud Senior som bad Buddha gjere kjent læra si. Dessutan står det i Tevijja Sutta (attfortalt ovanfor) at Buddha seier: "Eg kjenner Gud (Brahma) og Guds Rike (Brahmaloka), og veien til Guds Rike, og praksisvegen som ein kan vinne [nå inn til] Guds Rike ved." [DN 13 ◦Tevijja Sutta (On Knowledge of The Vedas); Ebd 160; Ld 193]. Det går også fram av oldtidsteksten at når ein har fått "sameint seg med Brahma", kan ein enno utvikle så som glede og likevekt. [Ebd 151, 160-63; cf. Ib 177-78 (MN Subha Sutta 2 206-8)]

Professor Richard Gombrich seier Buddha fortel med dette at foreining med Brahma (Gud) er det same som Nirvana. [Wikipedia, s.v. "Digha Nikaya", 2. merknad]

Bein veg til Guds Rike med Buddhas hjelp finn ein gilde sider ved i Tevijja Sutta.

Dagleg levevis som konkret avspeglar Guds ande står sterkt

Det gjeld å ikkje strekke seg lenger enn skinnfellen rekk. Ein lyt forstå kor begrensa kvardagssjølvet er, både i djupn og erfaringar. Dei fleste har berre konforme erfaringar, dessutan.

Ei anna interessant side ved dette er: Enn om du har treft Gud ute på vandring, utan å skjøne kven du møtte? "It takes one to know one". Kanskje du enno ikkje har det som skal til for å sanse slikt høveleg? Sanseregisteret er ganske smalt, i grunnen.

Den beste tanken i dette kan vere om lag som Zen-meisteren Dogen viser: Det gjeld å finne kvardagsutfaldingar som harmonerer med det høgaste – som har slik samklang. Har ein forstått kva som kjennermerker Gud ut frå høge skildringar som ikkje gir gale inntrykk (det er fare for det), kan ein avstemme seg godt til Guds vesen ved å prioritere desse: Halde seg til sanninga, verne gleda si, ikkje gå inn for alt rart og overflatisk berre – motar og diller og anna rart – og ved å leve i samklang med det høgste eller beste, blir ein vel også meir fornøgd med livet, tru eller ikkje tru.

No kan ein gå vidare og spørje om Gud er i og bak buddhismen, og svaret er ja og tja, berre ein ikkje overfører Jahve-idear til omgrepet 'Gud', og det er det ingen grunn til. Her får ein også legge til at kona til Jahve mellom israelittane i oldtida, den storbrysta kanaanittiske morgudinna og himmeldronninga ◦Asjera, kona til Jehova, ikkje vedkjem buddhistar flest noko særleg heller. Eller gjer ho?

Blind tru gjer ofte rar og fordumma; det skulle det ikkje vere mykje tvil om.

Bli alliert med det gode utan noka tru

Du kan tru du ikkje treng å tru . . .

Det er ikkje framandord med lange og vanskelege ord frå oldtidsspråka sanskrit og pali som gjer buddhismen. Over og framfor dogmatisme står krevjande undersøkingar på eiga hand. Og ein får dra nytte av både moralske normer og gode metodar utan å bry seg om tru. Buddhismen er open for det. Du får la vere å ta stilling til ting du ikkje kjenner til, til ting som er utanfor det du har god kjennskap til. "Tru minst mogeleg", om du har det slik. For i buddhismen treng ein ikkje tru. Ein får handsame overleverte læresetningar som arbeidshypoteser å gå ut frå og jamføre med til dømes vellykka. Tru på læresetningar er ikkje tiltrengt for å studere og praktisere det gode i buddhismen. Jamfør gjerne Kalama Sutta om det.

Ein treng heller ikkje kalle seg noko som helst for å ta i bruk dei gagnlege praksisane og anna vedunderleg nyttig og beint i buddhismen. Buddhismen frå Gautama Buddha er i botnen vel regulert levevis og livsferd og ymse metodar som kan fremme helse, bra forhold og utvikling, helst ved sjølvhjelp. Slik står det.

Ingen skulle trenge å gå inn i ei sekt for å ha framgang ved buddhismen si lære og metodar, for Buddha si lære er framgang og vinst ved eige arbeid og eiga handtering av forholda – og helpst også godt samkvem og hjelpande utsyn – Mot noko meir innsnevra sekt-verdiar som fort kan gjerde oss inne, seier Buddha at han ikkje fer med hemmeleg lære; at du har rett til å tvile og prøve ut (gjer det klokt og forsvarleg for din eigen del), og arbeide deg opp på eiga hand. Så mykje står klart fram i palikanonen mange stadar.

Gagnleg praksis for utvikling krev verken øl eller hard tru. Det er hovudsaka.

Verdifulle lidingar kan fremme innsikter som tel

Somme lidingar tener venteleg innsikt og endra hjartelag. Men mange stressande hendingar i livet er neppe tiltrengte, og kan til overmål få oss til å miste høve til vekst og framgang. så det høver jamt over å førebygge lidingar, å lære av feila frå andre, og å vere på veg. Du kan vinne innsikter utan lidingar også. Det er ikkje berre eigen, dyrkjøpt motgang som gjer visare.

Det er heller ikkje nødvendig å leve gledelaus. Tvert imot. Vern og bevar lykka di godt, seier Buddha. Det er ein hovudting. I kunsten å leve så ein blir lykkeleg og gammal, gagnar det i det heile å fjerne eller minske farar og skader, og auke fordelar og gode sider ved alt mogeleg, rundt sagt. Ved sånt som "safety first" maktar vi noko av dette. Det heile kan kallas livets filtrering. Ein skal ha i bakhovudet at å ha bolverk mot sørgelege og fæle hendingar kan la seg gjere i mange tilfelle, og venteleg verkar langt betre enn førebygging i seinaste laget, og forsøk på kur etterpå, om det er råd. Dess meir føre var, dess meir privilegert kan ein ende opp. Det er ofte eit gode å vere ute i god tid med oppdemmingar og vekksjaltingar av uheldige drag, kanskje i så god tid at ingen andre merkar noko av det. Vismannen Lao-Tzu seier i den gata at den kloke ikkje løyser store problem, fordi han tok seg av dei mens dei var små. (Tao Te Ching)

Same kor godt du gjer dette, kan stress, liding og ubehag – dukkha – komme i vegen din likevel. Dukkha er eit gammalt sanskritord. På pali heiter det dukka. Det dekker spenningar, smerter, vonde, ubehag og å bli ulykkeleg. For å leve best råd, gjeld det å maksimere gode ting og minimere ting som aukar mistrivsel og så bortetter. Det er iallfall prinsippet, og det framstår nok som rimeleg, sidan det fremmer overleving statistisk sett, ved betring av oddsa. Men ein treng ikkje gå til ytterlegheiter her heller. [157]

Buddha seier:

Ved å unngå . . . ytterlegheiter har denne Tathagataen [åndsvekte] vunne innsikt i midtvegen som gir visjonar, kunnskap, ro, innsikt, opplysning, Nirvana. [Samyutta-Nikaya, v. 420 L {178]

Spekulasjonar om kva som kjem etter dauden kan ein unnvere og la vere å bry seg med, mens ein stødig fokuserer om sitt verkelege Eg i her-og-no i staden for. Blir det gjort høveleg, kan det kanskje gagne.

Korfor har ikkje den Velsigna [Bhagavan, dvs. Buddha] gjort kjent om Tathagataen finst etter dauden? Fordi det ikkje fremmer slikt som er tiltrengt for frelse eller som vedkjem det heilage livet eller sinnsro, innsikt, opplysning eller nirvana.

Kva har så den opphøga gjort kjent?

Vegen som leier til at det blir slutt på dukkha! [Samyutta-Nikaya, ii. 223, og mange liknande avsnitt] {179]

Det er godt å ha det i minnet, og sette eit slikt "spinn" på kjerneomgrep i buddhismen også.

Heller førebygge liding enn li. Dukkha er ikkje målet. Elles hjelper det å meistre det ein har - forhold, plager, anna - så det kan vendast til gagn.

Nokre ord om levevilkår og rake tilpassingar

Grunnleggande buddhisme blei modifisert og utpensla alt i antikken. Somme tilpassingar er tillate, fortel Buddha [jfr. Vilama Sutta]. Ikkje alle sider ved buddhismen ifrå oldtida høver i vår tid så godt som då, blant anna fordi levevilkåra i det store og heile er blitt annleis. Buddhistmunkar som i gamle skrifter blir instruert i å dra til villskogar under regntida og klare seg der på eiga hand utan materiell hjelp eller framifrå verktøy, finn ikkje alltid regntida, jungelen, eller grunn til å leve akkurat slik no til dags. Det er berre slik det er.

Tidene endrar seg, og buddhismen er neppe på sitt beste om den fortel folk nær Sahara (Tibet, Mongolia, Svalbard, osv) å gå til og frå villskogen to gongar årleg. Alt i oldtida slutta munkar flest å leve slik, enda det står i gamle skrifter at slik skulle munkar gjere det. I staden slutta fleire seg saman i kloster og liknande. Tilpasningar frå farne tider er ikkje alltid heilt perfekte, det er nå så. Buddhismen har dessutan tilpassa seg kulturane i land der den har fått vekse i ro. Gode og behagelege lokale tilpasningar kan fungere, men hovudkjernene i buddhismen får normalt ikkje endrast ved slikt.

Buddha gav ut verktøy for sjølvhjelp til eigenutvikling og sjølvhjelp på mange måtar. Ikkje berre for munkar og nonnen, men for vanleg folk også.

OPP

Karma og bibelsk gjengjeld

Bibellæra "Som du sår skal du hauste" – tjaaa

Omgrepet "karma" (pali: kamma) femner vidt. Det er eit ord som blir brukt i verdsreligionar. I blant anna buddhismen og hinduismen og jainismen reknar ein med karma og gjenfødsel som viktige sider ved tilværet. Buddha fortel om sider ved karma: [Lenke]

Jammerlege bibelord

Jammerlege ord kan vi kalle ord som ikkje har noko å seie meir, enda dei gjer krav på å vere gyldige og varige.

Heilt på sida av dette: "I valet mellom likande lege og jammerlege, føretrekk det første, søster."

Det står så mangt i Bibelen, men ikkje sitatet ovanfor. Litt av kvart i Bibelen verkar som det er gjort ugyldig i dag, til dømes krav om den varige ordninga med misbruk av to geitebukkar for årleg syndsforlating for eit heilt folk [3 Mosebok 16], krav om geiteskinnstelt til dei varige seremoniane omkring for paktarka [2 Mos 27:21] – den blei elles borte – løfte om kongar av Davids ætt over folket for framtida, og så bortetter. "Huset ditt og kongariket ditt vil vare for alltid føre meg; trona di vil bli etablert for alltid." [2 Sam 7:16]. Klare og sterke ord å sjå til, men altså ikkje oppfylte.

I tillegg finst godt over hundre sjølvmotseiingar i Bibelen. Berre tel: [Dit]

Fleire av versa taler imot andre vers, eller gir andre hovudbodskap. På ei engelsk side finn ein opplista over 120 nokså einfelte sjølvmotseiingar i Bibelen, til dømes. Det finst fleire også.

I Bibelen taler ein hyppig om gjengjeld og Guds straffedom og nåde i eit konglomerat utan mange avvegingar.

1. Straff for hor? Kor? Det står at kong David dreiv hor med ein annan manns kone og sette mannen i fremste rekke i hæren sin for å få mannen drepen i strid. David svor etterpå til ein profet som gjesta han, at ein som stal ein sau frå ein fattigmann skulle drepast. Då den gamle gjetaren David så fekk høyre at det var han sjølv som var skurken, berre figurativt omskrive med ei gjetarforteljing, så fekk han ikkje den kjeltringen avliva likevel, for det var han sjølv. I staden tigga han Gud om tilgiving. Tolv av sønene til patriarken Jakob braut seg inn i haremet til gamlefar sin og låg med konene til far - det var før Moselova kom i stad og forbaud slik framferd - og dei fekk sidan æra av å få dei tolv stammane i Israel oppkalla etter seg. [2 Sam 12:1-13 ff].

2. Fæle og harde krav blankt ignorert. Her skal ein vel ha i minne at Moselova krev avliving også av folk som sankar ved på laurdagar [4. Mos 15:32-36], ikkje berre horkarar og snik-drapsmenn (kongar som gir sjølviske, feige ordrar som blir kamuflerte mord på eigne soldatar).

Bibelen snakkar nokså mykje om lønn, straff, og gjengjeld, men ikkje synderleg konsekvent.

Men kva er gjengjeld?

  1. Eit ord frå Det Gamle Testamente, "Auge for auge, tann for tann" vil seie "Gi likt igjen". Men "Gi likt att, gi dobbelt opp", står i Openberringa 18:6. "Likt att fører med seg ein auke på 100 prosent for kristne, slik at unngjeldinga blir dobbelt så stor som misgjerninga. Men det er ikkje alt; det kan bli meir, det kan komme mykje meir gjengjeld enn dobbelt opp:
  2. Prestar som forsyndar seg, krevst det meir straff for enn om folk frå lågare sjikt gjer same brottet, står i Nytestamentet. Her hjelper det ikkje å jamre: "Er ikkje det å vere medlem av prestestanden fæl straff nok?" Ein variant: "Brautande prestar vil bli straffa mest." [Mark 12:40]. Det er med andre ikkje likt for lova i den kristne verda. Der er det også slik at ein er skuldig om ein ikkje har gjort noko gale, berre tenkt syndig, fortel Jesus. Ein som ser syndig, blir beordra å ta ut auga, til dømes [Mark 9:46]. Det er harde bod. Så nær som ingen følger dei, enda så intolerante dei kan vere elles.

    Rettsvesenet fungerer annleis enn "Gi likt att mange gonger." Og det er berre utførte og avslørte misgjerningar som blir straffa, ikkje tankar om dei. Ei kone blir dermed ikkje straffa for sterke ønske om å skubbe mannen sin utfor ein klippe, midt imot Jesusord. Ein er ikkje skuldig i ei misgjerning med mindre einn har konspirert for å gjere noko gale, eller gjort det. Berre å tenke det inni seg, held ikkje i rettssalane for det aller meste.

  3. Har du sådd vind skal hauste virvelvind, står ein annan stad [Hoseas 8:7]. Det gjeld mang ein gong at kvervelvindar varierer i storleik. Dessutan flaug Elias opp til himmels i ein kvervelvind - står det. Då gjeld det vel å så rette vind på rette måten og så bortetter, så ein kjem til himmels lell - Men i likande Vedanta og buddhismen gjeld det å komme seg vidare enn til himmels. Det skulle ein ikkje skjule.
  4. "Som du sår, skal du hauste", er også gjentatt i Galatarbrevet 6:7-10 [jf. også 2 Korintarbrevet 9:6-7]. Men David hausta ikkje avretting for hor og organisert drap på mannen til kona han stal, til dømes. Det finst mange andre døme på Jehovas jammerleg låke inkonsekvensar og det som blir kalla nådefull inngriping, fortel Bibelen. Til dømes lova han å avrette heile Israel-folket og gjere Moses til eit folk, men Moses talte han frå det. Gud svor, men heldt han ord? Nei då! [4. Mos 14:11-16]
  5. I vår tid er det mange som nektar seg militærteneste fordi dei tar bodord mot å drepe bokstavleg. Det gjer ikkje jødane til denne dag. Dei ser ordet i den samanhengen det blei sagt – dei dreiv og invaderte Kanaan på den tida, og nytta folkemord organiserte av Herren og Josva til det. Folkemord, svik av og drap på ikkje-israelittar fekk gå for gjævt også. Ei svikarenke fekk heltestatus hos israelittane slik, til dømes. Og Guds utvalde konge over Israel, Saul, gjekk frå vettet og blei fjerna frå kongestillinga fordi han ikkje fekk drept unna slik Herren ville – står det. Det ser ut som Saul var eit lite framtenkt val. Var det? Ein får sanse seg og sjå vidare samanhengar, som til dømes 1. Samuelsbok, kap. 8. Der står at kongen er ein kuande, utbyttande fiende på toppen av folket sitt.

    I dei ti boda står mellom anna "Eg, Herren din Gud, er ein nidkjær Gud som straffer barna for fedrenes synder til tredje og fjerde generasjon for dei som hatar meg [2. Mos 20:5]." I neste kapittel, i 2 Mosebok 23, institusjonaliserer Gud slaveri som jødisk skikk. Ein annan stad står det dessutan: "Hald kanaanitten som slave for alltid." Litt vanskeleg å få til for den som har drepe han på Guds bod for å hærta landet hans. (Er slikt bibelsk tragikomikk eller er det ikkje?). Slaveri er imot FNs menneskerettar og tilsvarande menneskerettslover i mange land.

  6. Jesus snakkar om evig straffing for mange slags unnlatingar, dessutan. [Matteus 25:34-46]

Gjengjeld er ulik i ulike bibelord. Det skil seg frå vers til vers der. Oppfatningar om forholda mellom forsynding og straff varierer. Ikkje alle veit at å ete blodmat (blodpølse m.m.) verkar om lag like ille som å drive hor i Nytestamentet [Apostelgjerningane, kap. 15; og kap. 21, vers 25], og jødane skulle bøte med livet for å ete blodmat - står det. Å huse folk som åt blodmat skulle dei heller ikkje.

Sådd, hausta - eller?

Det bibelske "Som du sår, skal du hauste [Galatarbrevet 6:7]", fortel om hausting og såing. Frø veks fram til plantar i godt jordsmonn og med gode vekstforhold, men det stoggar neppe med det. Skulle bonden satse på at han fekk eitt havrekorn att for kvart havrekorn sådd, gjekk det sørgeleg for seg. Ein gjer venteleg best i å oppfatte ordet og såing og hausting biologisk nyttig. Det er sjeldan at ein plante ber berre eitt frø. Jamfør:

  1. 1 : 1 (Auge for auge, osv.)
  2. 1 : 1+ (Dess høgare opp, dess meir straff, men uspesifisert)
  3. 1 : 2 (Læra om at "likt att er dobbelt opp")
  4. 1 : mykje meir (store virvelvindar)
  5. 1 : opptil 3 000 000 per år (frø av "fløyelstre" (Miconia calvescens), viss planten er er blitt 3-4 meter høg og 4-5 år gammal. Etter eit par dusin år blir talet (3 000 000) i 24. potens. Det er eit astronomisk høgt tal. Eg trur ikkje eg treng å rekne det ut . . . Når det gjeld solsikke, er proporsjonen 1 : 1000-2000 i året. Den som sår synder som solsikkefrø, få altså bu seg på å hauste opptil 2000-fald i året . . . Og det er ikkje alt! om det er som er sådd, har hamna i god jord. På to dusin år blir talet inntil 2000 i 24. potens. Det er, 2 med 72 nullar bak. Det skulle vere naturfag-alliert utlegning så langt.

    Med andre ord: Det kan kalke på seg for syndande, ut frå Bibelstikka. Ein skulle rett opp gale ein har stelt i stand så fort og raust ein kan, venteleg.

  6. Nidkjær straffing av fleire slektledd kjem ikkje inn i noko fint forholdstal her. Heller ikkje inkonsekvensane omkring "ikkje å drepe" og "drepe på Guds befaling, elles . . ." – og den strålande sjølvmotseiinga mellom "sett slaver fri kvart sjuande år" [2. Mos 21] og "Hald kananaitten som slave for alltid" [3. Mos 25:46] – som altså begge står framme i Bibelen. Det siste kravet høyrer med til dei 613 tinga jødane kallar gode gjerningar . . . Det står heller ikkje klart kor mykje meir straffa ein diakon og andre i høgare stillingar i kyrkja skal ha for same brotsverket som "gjennomsnittet". Men la oss tenke oss at straffa veks heilt opp til Guds armar også. Her i verda gjeld somtid noko som liknar "Små tjuvar blir hengte, stortjuvar blir borgarmeistrar" (Ordtak). Eller kanskje dei slår seg opp innan finans og bank og slikt? Det finst brotne kar i alle land, seier eit norsk ord.
  7. Jesus snakkar også om evig straff for ymse, så som ikkje å kle dei trengande og syte for sjuke. Evig straff for ikkje å invitere framande, kle fattige eller syte for sjuke. [Matt 25:34-46] - Huffa! Slik er det heldigvis ikkje - verken i buddhismen eller hinduismen, og takk for det.

Men kva tyder bibellæra om "Som du sår skal du hauste"?

Det står så mangt i Bibelen, og kva det kan bety at ein haustar som ein sår, må vel kallast usikkert:

  • Eit anna ord kjem til: "Ein sår og ein annan haustar", til dømes [John 4:37-38].

  • Og enn om ein fiende kjem om mørke natta og øydelegg både jordet, frukttrea, bæra, all avlinga og alt anna for deg? Då haustar du sikkert ikkje. Eller kanskje det kjem ugras i åkeren? Jfr. Matteus 13:24-30.

  • Dessutan er det somme som ikkje sår, men nyt godt av grøde for det meste likevel. Fuglane, ramnane. [Matteus 6:26; Lukas 12:24]

  • Når vi les i Korintiarbrevet at "Kvar den som sår sparsamt vil også hauste sparsamt, og kvar den som sår gåvmildt vil også hauste gåvmildt", så høver det med både ei og to og tre klyper salt, må vel seiast.

    Og om ein sår og ein annan haustar kan det også tenkast å vere blotande som haustar. Jehova institusjonaliserte bloting i stor stil også, men blot er ikkje godt, for det er å la uskyldige eller uvedkommande lide og døy for misgjerningane til andre. Sjølve blotinga blir ikkje rekna med til misgjerningane, underleg nok. Men rettferd er ikkje slik.

    Om ein dommar i ein norsk rettssal skulle la ein uskyldig rammast for at den skyldige sonen til dommaren fekk lure seg unna straff, kallast det korrupt, og ikkje vedunderleg og rettvist. Men sjølve kristendommen er tufta på Jesusmordet "til ljuvleg gagn for syndarar" som ikkje vil straffast, men vri seg unna ved stand-in-Jesus eller ein geitebukk eller to kvart år. Ut frå ei tentativ og makeleg psykoanalytisk vurdering verkar forskrudd syndebukkgjering verre enn tilgjort, og kan utarte til sinnsjukdom ifrå nevrotisk tull. Det er ille om heile nasjonar lid under slikt, etter å ha falle ned under tull over alle grensen. [2 Cor 9:6]

Men det er meir i såing og hausting enn dette: Klima, jordsmonn, frøkvalitet, og frøslag, stell og andre åtgjerder og forhold. Det er mykje som treng å balanserast godt og skikkeleg før det veks flott, og enda meir som skal til før avlinga er i hus. Men eitt til må til for gartnaren. Det er høveleg lagring, og somtid distribusjon også. Når ein har sådd eller ikkje sådd, og så hausta, trengst til dels mykje lagringsplass, høvelege lagringsklima, høveleg vern mot skadedyr og muggsopp og slike som stel, og anna. Det er mykje å kunne. Ein skulle ikkje bli einfaldig ved bibelvers iallfall.

"Bli ikkje narra . . . Eit menneske haustar som det sår", står det i Galatarbrevet 6:7]. Somme blir kan hende innbilt at når ein sår eitkvart, får ein att i forholdet 1 : 1, men slik er det neppe å forstå i regelen. Ein skulle prøve å finne ut kva synd-løn-forholdet kan bli under dei og dei forholda, i den og den jorda, og så bortetter. Det blir noko a la det hageelskaren klarer som "den gode gartnar".

Ovanfor har vi elles sett korleis tre-fire bibelord denger laus på kvarandre og skamfèr kvarandre, om dei ikkje slår i hel.

Så solsikker, få det godt

Sår du solsikkefrø rett nok, haustar du solsikker mellom andre plantar som tar seg til enkelt og naturleg. Sår du dårleg karma ved synder, kjem gjengjeld og straff etter kvart, står det. Gjengjelda er neppe i forholdet 1 : 1, men ganske mykje fælare. Straffa har kanskje fælare ting å by på enn avgrensa livsrom og handlingsrom.

I lys av den eksponentiale veksten av fløyelstrefrø og solsikkefrø og andre frø, bør vi halde oss frå å lyge, stele, vitne falskt, myrde og hore - for alle tilfelles skuld – og vel også om Gud har lova direkte og personleg at vi ikkje skal gå fortapt, men har omsorg for oss – Somme seier dei er dynka i Jesu blod og held ved lag farleg fandenskap ved det. Slike er ikkje gode nok.

No over til frø som spirar og veks:

I hagebruk forstår ein at utbyttet ein får av å så og plante frø og stiklingar, kjem an på både kvaliteten og storleiken av frøa som blir planta og sådd; på kor høveleg jordsmonnet er; dessutan kor mykje og høveleg lys og varme og væte det blir. Vindforholda og fuglane som lever av frø, kjem også inn, blant anna.

Somme plantar ber frø same året dei blir sådde. Andre ber frø i toårige syklusar. Andre, tre og busker, kjem ikkje med frø før etter nokre år, men då kan dei produsere bra mange også. To døme: Solsikke ber 800-2000 frø i året, og Miconia calvescens ("fløyelstre") er i stand til å produsere fleire million frø per år per plante dersom treet har blitt 3-4 meter høgt og er minst 4-5 år gammalt.

Kan kanskje gjengjeld for synder bli fælare og desto meir massiv om utlikninga drøyer? Avhenger totalvurderingane av kva som fekk gro ut frå syndene som ein gjorde? Av kva jord dei fall i?

Einkvan har krenka og såra deg utan grunn

La oss tenke oss at einkvan har krenka deg – sådd slik sæd. Det er ikkje bibelsk lære at gjengjelda er nøydt til å følge "auge for auge, tann for tann" – altså 1 til 1 (sjå opplistinga ovanfor). Med omsyn til "Som du sår skal du hauste" – det stemmer berre til dels med gartnarerfaringar, for mykje anna kjem inn, så som kor fruktbart jordsmonnet er, og kva for ugras som kjem til. Men den som ikkje sår neper, får neppe neper å hauste. Kor mange, kor store, og kor gode dei blir på smak, kjem jo an på mykje anna.

Det er betre å passe seg enn å fare med sånt som slår hardare tilbake på ein sjølv enn gode gjerningar. Følgene av å lyge, stele, vitne falsk, drive hor og ruse seg og slikt kan bli fæle. Buddha setter opp fem moralske føresegner for alle, Pancha Shila. Dei er:

  • La vere å drepe, eller å skade noko levande vesen. (Men kva med å skade ein kommande drapsmann føre var, så han ikkje bringer seg sjølv i galgen? - korleis skal det reknast? Som ei tilskitna omtenksam handling, skulle eg meine. Å vere moralsk kreativ kan det vere gagn i, men jamt over kan det vere klokt berre å styre seg.)
  • Unngå å stele, la vere å ta det som ikkje er ditt. (Og jorda sjølv, er det du som eig ho, eller eig ho deg?)
  • La vere å handle ansvarslaust i den seksuelle gata.
  • Lyg ikkje, og ty ikkje til skadande tale (Prøv med finslege ord først, akkurat som gammal legeetikk seier "først milde middel, og så hardare" etter kvart, for eksempel. Av og til sårar sanninga enda så godt ho blir formulert. Det krevst med andre ord ein god balanseringskunst i livet.)
  • La bli å nytte alkohol og sløvande kjemikalier innvortes (om du tør).

Buddhistmunkar og -nonner får over to hundre fleire reglar og reguleringar å rette seg etter. Nokre av dei var det usemje om alt i oldtids-buddhismen. Det kan bli altfor mykje ytrestyring også etter kvart.

I buddhismen og Vedanta-hinduismen snakkar vi ikkje om evig straff, motsett Jesus. Likevel, i både buddhismen og hinduismen finst skrekkdøme på korleis menneske som ikkje utnyttar høva sine til moralsk ferd og til å utvikle sinnet (hugen), men i staden bryt normer som høver menneske, får det elendig på hi sida og kan bli gjenfødte under menneskenivå – for eksempel som hestar og sauar og kakerlakkar – for å ha brote for mange kloke kodar til å passe heilt godt til menneskestoda. Kor god dei "nedtrimma" hardt straffa kakerlakkane handlar som kakerlakkar, eller skil seg frå kakerlakkar flest, er vel ikkje hovudtemaet her.

Her er eit høgt vink: Det skadar då ikkje direkte å passe seg mot å komme til kort i menneskeverda. Så vidt det er mogeleg å la vere å bryte dei fem moralnormene som Buddha set fram, synest skikkeleg og klokt. Ein har også lov å utvikle seg godt. Det er å tilrå, det.

Hestar, sauar og andre dyr plar ikkje utvikle seg mykje, så ein skulle jobbe metodisk for å dra nytte av fødsel som menneske og ikkje berre bli konsument av tru og mykje anna som gjer furten og tverr etter kvart.

Konklusjon

Det finst ulike nivå i eit menneske si utvikling, fortel kjente folk som Abraham Maslow, og legg fram eit syn på det ved ei flott behovspyramide. Ei harmonisk utfalding her i livet går helst frå det mykje konkrete til det abstruse, som heng saman med sjølverkjenning hos han.

I god tid før Maslow fann gresk-armenske Georgij Ivanovitsj Gurdjieff (ca. 1872–1949) fram til noko liknande. Han klassifiserte menneske nedanfrå som:

  1. I KJELLAREN: Ritualbunden idioti - ganske i såkalla primitive instinkts vald med imitasjon og godt minne med i "pakken". Liker barnaktige sportsleikar. Noterer sportsresultat.
  2. I FØRSTE ETASJE: Seremoni-folk, også med moralske kjensler - emosjonelle, sjalu eller sentimentale folk som kan få for seg å tala om helveteseld og fordømming, syndas redlar, evig pine, og som kan forfølge andre grufullt. Liker pomp og prakt. I grunnen halvvaksne - uavhengig av leveåra.
  3. I TOPPETASJEN: Tenkande. Intellektuelle. Logiske krabatar med konkrete tankebanar og bokstavelege tydingar eller påfunn. Religionar med prov og argument. Tyr til intellektet som ei svir - og dermed til lite gagnlege drøftingar, kritikk, polemikk - Kavar i ordas vald, og gler seg tilmed over slikt renn.

Ei slik tredeling finn ein hos Piaget og Rudolf Steiner før han. Men det sluttar ikkje her.

  1. I vidare utviklingsgang får ein kunnskapar innanfrå og blir godt balansert inni seg. Ein samlar seg om seg sjølv.
  2. Ein kjenner seg som ei eining, og sannkjenner somt med heile seg.
  3. Sannkjenner ting betre. Eit ikkje-instinktivt indre "Eg" blir sanna og bygt opp som det passar.
  4. Individualitet, "Eg'et" blir varig.

Om lag slik setter Gurdieff det fram. [Gw 36,40,49.62 o.a.] Dei sju inndelingane kan vere nokså vilkårlege, i og med at nokså mykje glir over i kvarandre på vegen heim, først frå vaklande eller ustøtt til stabilt og varig. Det er dermed gradar av balanse og sannkjenningar, til dømes. Men slik har altså Gurdief sett det fram.

Hovudsaka her er å vise at behageleg buddhisme er meir enn ritual, seremoniar og drøftingar. Det er kvardagsutfalding som maktar å bringe fram nirvanariket til den som går langt nok.

Innhald


Karma og Gud i buddhismen  

Ames, Roger, Wimal Dissanayake og Thomas P. Kasulis, redr. Self as Person in Asian Theory and Practice. Albany: State University of New York Press, 1994:284-85.

Glasenapp, Helmuth von, red. Vedanta and Buddhism: A Comparative Study. Selected essays.. Kandy: The Wheel Publication No. 2, Buddhist Publication Society, 1958. Online Edition 2006.

Gombrich, Richard. What the Buddha Thought. London: Equinox, 2009.

Hayes, Richard P., "Principled Atheism in the Buddhist Scholastic Tradition", Journal of Indian Philosophy, 16:1 (1988:Mar) pgs 9-10.

Cd: Bodhi, Bhikku, tr. The Connected Discourses of the Buddha: A Translation of the Samyutta Nikaya. Boston: Wisdom Publications, 2000.

Ebd: Holder, John J, tr. and ed. Early Buddhist Discourses. Indianapolis: Hackett, 2006.

Gw: Speeth, Kathleen Riordan. The Gurdjieff Work. New York. Jeremy P. Tarcher / Putnam, 1989. Ib: Bodhi, Bhikkhu, ed. In the Buddha's Words: An Anthology of Discourses from the Pali Canon. Boston: Wisdom Publications, 2005.

Ld: Walshe, Maurice, tr. The Long Discourses of the Buddha: A Translation of the Digha Nikaya. Boston: Wisdom Publications, 1995.

Tiy: Evans-Wentz, Walter Yeeling, ed. Tibetan Yoga and Secret Doctrines. 2nd ed. London: Oxford University Press, 1967.

Uspesifiserte sidetilvisingar ovanfor er til Mrs. Rhys Davids Buddhism: A Study of the Buddhist Norm. Home University Library of Modern Knowledge. London: Williams and Norgate, nd.

Karma, gjengjeld og Gud i buddhismen, opp Seksjon Sett Neste

Karma, gjengjeld og Gud i buddhismen BRUKARGAID: [Lenke]
© 2009–2016, Tormod Kinnes, cand.philol. [E-post]  ᴥ  Ansvarsfråskriving: [Lenke]