Norsk del, Gullvekta
Blanda  ❀ 7
Seksjon › 25 Sett Søk Førre Neste

Finn ordbøker

Reservasjonar Innhald  

Ettertanke

Toleransen er ikkje stooor i Noreg. Ordet toleranse kjem frå det latinske tolerantia, det å tole; halde ut noko. I samfunnet gjeld det kor store og hyppige avvik frå ei uttala eller underforstått norm som blir tillaten. Det handlar om både evne og vilje til å tole og leve med meiningar, haldningar og handlingar som ein sjølv ikkje godtar eller reknar som haldbare, men som hine falbyr med meir.

Donald-hylling

Donald-teiknaren Carl Barks gjekk bort i august 2000. Han blei 99 1/2 år gammal. Donald Duck har alt glidt inn i kulturlivet, og Carl Barks blir kalla klodens mest leste forfattar. Han var ein som skildrar tinga grafisk og kort. Han utpensla ein teiknarstil for å krystallisere kjernesekvensar;

  • Skrelle vekk mykje overflødig;
  • Fokusere godt på livlege gester for å klarere hovudgang i glimt;
  • Forenkle både nyttig og fint.

Slikt kan svare seg, men det finst grenser for det meste. Albert Einstein var talsmann for å gjere alt så enkelt som råd, men ikkje enklare. "Everything should be made as simple as possible, but not simpler." Det nærmar seg ein vits, men meininga hans er at forenklingar kan høve om og når slikt passar. Forenklingskunst er skissert. Han finn uttrykk i fysikken også, gjennom Occams barberkniv. Det er eit godt prinsipp. Det finst mang slags kunst elles også der forenkling er i høgsetet: Teikneseriar som Knøttene, for eksempel. Nokre få, enkle strekar -

Teikningane til Barks ligg det elles type-skjematikk bak.

Det finst eit poetisk unøyaktig slagord frå USA: "Eit bilde fortel meir enn tusen ord". Det kan tenkast. Dessutan finst ordbilde og figurative uttrykk i ordtak. Høge vitsar og vidd høyrer med i kulturarven. Det finst gode vitsar og andre.

Deltakar-kultur (folkelivet bugnar) har jamt ord for å vere likare enn "tilskodar-kultur", dersom aktiviteten er verdt å delta i. Det overlag nyttige skiljet mellom deltakar og tilskodar er etter den norske filosofen Hans Skjervheim (1926 -99) [1996].

Midt i Mjølkevegen

Bli rette sort deltakar, og førestill deg det rette før du gjer det. Kva med: "Kanskje SMØR kan hjelpe deg fram, og mykje"?

SMØR

S – sentralt i,

M – Mjølkevegen,

Ø – ønska,

R – romsleg.

Akronymet SMØR kan vi kople opp mot ein gammal indisk myte om verdien av å kinne og "finne smør" til sist. Å vere smørblid (ovande blid) er ikkje heilt gale.

Midt i Mjølkevegen for å vinne lykka

Det var ein gong ein elefant som slengde ein blomekrans på marka. Dette blei sjåaren Durvasas harm over, for han hadde fått kransen av ei kvinne med runde hofter. "Dette tilgir eg ikkje", sa sjåaren; han var av det uforsonlege slaget.

Frå då av gjekk verda tom for lykke og framgang, plantane og urtene visna og døydde, og folk blei både grådige og veike. Gudane blei nedkriga av ei undergruppe demonar, så dei flydde til Bestefar Gud. Han sa til dei: "Bli med til den sida av mjølkehavet (d.e. Mjølkevegen) som ligg lengst vekke herifrå, så får vi vite korleis vi skal gå fram for å vinne lykka tilbake."

Det gjorde dei, og fekk høyre dei laut samarbeide med demonane som hadde slått dei så fælt, i å røre om i mjølkehavet til lykka kom opp att i form av nektar. Det gjorde dei også, og brukte Mandara-fjellet som rørepinne. Dei kinna og kinna for å vinne nektar ut av det, og til sist kom lykka sjølv.

Gudane gledde seg over dette. Dei stal all nektaren også. [Dimmitt og van Buitenen 1978:94-98]

Kan det vere så enkelt at ein vinn storlykka - som student og elles - ved å vere nett og rørete og sleppe unna med det?

Lubbenklubbar

Dei kloke ser at mange er ute etter deg for å tene pengar på deg, eller rumpa di. Kva så med "Klubben for den som er lubben"? Dei fleste her i landet held på å bli overvektige, så bakland for ein skokk med slike klubbar finst så visst. Dei kan også formast heilt i tråd med Unesco sine ideal:

  • Greie og forsvarlege undervisningskår om det lar seg gjere;
  • Vitskap og metavitskap som ikkje forsarvar og bryt ned motstandsevna til folk;
  • Klok, fagna og tilforlateleg hovud-kultur.

- mens vi søker finaste kontaktar -

Lubbenklubben har såleis og dermed ideal som fell saman med Unesco sine hovudideal. God nok undervisning, kunnig nok vitskap og kjekk og god kultur med takt - og gjerne høfleg humor. Slikt høyrer inn under kulturliv og kloke skikkar. Det fine kan skje også når ein klarer å "mjølke" lærarar med takt og inntil høveleg nøytralitet. No blir også universitetet kalla Alma Mater, fostrande mamma, også her i landet, og det er frå gammalt av.

Sett ikkje noko vesentleg på spel: Krenk lite

Dei rette måla i verda er ikkje alltid over skyene, oppi skyene, men faktisk nær overflata på jorda, sidan det er stort høveleg for menneska slik vi er no er laga - ikkje har vi vengar så vi skal fly høgt i tynn luft, ikkje har vi luffar og finnar for å svømme i djupet, og ikkje har vi gravereiskap som grevlingen under jorda. Vi er savanne-typer, og parklandskap kan høve oss. Det er no så - No vil dette seie at dersom vi heng i langt vekke frå hageland, så strever vi kanskje til fånytte i langdrag. Det skulle eg meine.

I Oriental Humour (1963) kjem Reginald H. Blyth med at mykje ifrå religionar i fjerne Austen kan forvekslast med humor, heilt i tråd med eit anna ord av Lao Tan:

Når dei høgste mellom menneske høyrer om vegen (tao) og sant, strevar dei traust med å nytte det vel.

Når vanlege folk høyrer om vegen, blir dei i tvil og halvtrur, merksame på noko og likevel ikkje vel nok, kan vel hende.

Når dei låge høyrer om vegen, ler dei grassat og held ap. Men om dei ikkje gjorde slikt, ville det ikkje vere favør-vegen. - Fritt etter Tao-te Ching, kapittel 41.

"Det store skulle vel helst ha blitt handsama mens det enno var lite" (Sjå Tao Te Ching kapittel 63), så det kan vere eit teikn på å ha lykka med seg om ein har tid til overs, kanskje til kunstnarisk verksemd og lødig underhaldning? Jamfør hovudomgrepet homo ludens, det leikande menneske.

I gilde klubbar hjelper ein seg

Fiksfakseri gagnar neppe andre enn troll – dei er farlege, utan hjartevarme. [James and Jongeward 1971]

"Det er ikkje noko enten-eller i eit lurt både-og". Ved å gå i spann med andre og likesinna, og rett forstått, vinn ein vinn-vinn-opplegg berre ein ikkje skrevar breiare enn buksa toler" (Ordtak). Å kjempe moderat for noko, treng slett ikkje å vere dumt.

OPP

Tabbar eller god nok forståing?

Det er ein fåming som ikkje kan løyne visdommen sin, fortel eit ordtak. I somme tilfelle kan det faktisk stemme, men kva for nokre?

Ein

For kanskje førti år sidan var det ein amerikansk ungdom med uvanleg høg, målt intelligens. Det blei kjent, og som følge blei han tatt ifrå foreldra av staten for å få broilarutdanning til gagn for staten. Det er stor sjanse for at han blei mykje meir ufri av di han ikkje hadde vett til å dølje for staten kor makelaust gløgg han var, men heller gagne seg sjølv betre enn å miste nærkontakt med famile og vennar og tidlegare miljø. Skikkelege "vinn-vinn"-opplegg er betre.

Eit problem i feltet er at studentbroilaren neppe fattar kva han går glipp av og mister etter kvart dersom han også blir ribba for samanlikningsgrunnlag.

Men ein skal ikkje dømme ungdommen fordi han mangla livserfaring og anna input som kan vere tiltrengt for å sjå forhold i kvitauget, sjå lukt igjennom massiv einsretting i skolegangen og stå opp med "Det er ein tosk som ikkje kan løyne kor smart han er (It is a fool who cannot hide his wisdom.)."

Det ordtaket gjeld der "naive smarte" blir utnytta og utbytt-overlista for smartheita si og blir bitre etter alt dei har gitt frå seg utan nok i byte, utan å få det som skal til for å realisere seg sjølve godt og fredeleg, til dømes.

To

Ein ungdom i New York som blei kalla eit ungt geni, fekk styresmaktene i USA på nakken då han fann ut korleis ein kan lage si eiga atombombe på kjøkkenet, så å seie. Når slikt tar overhald, blir ikkje livet kjekt å leve. Å lage atombomber er ikkje koseleg, blir neppe skatta, men det fell inn under vitskap. Vi har elles lov å skilje mellom vitskap det er gagn i for folk, og annan vitskap.

Kunstbrøl, kunstraut og andre lydar

Kunst er det som blir presentert som kunst, enkelt sagt. Å knurre og lage annleis lydar kan også kallast kunst. Jodling og plystring også. Så lettvint kan det vere å gå for kunstnar: ein gir seg ut for plystre-artist, plystrekunstnar. Det finst slike også. Kunst kan vere så mangt. Og livskunsten er verdt å fakke.

Dei som er imot dei grepa utformingane av "god nok oppseding, vitskap (til gagn for folk flest, kan hende), og kultur for vanleg, bra folk", har ikkje forstått alt. Kan hende dei gir seg over til jatt i staden, kan hende til infantil kvasibornertheit, og i langdrag. Slikt kan vel hende.

La oss legge til at ord som "god nok" eller "rett forstått" må knytast til slagorda "education, science, culture", og at hovudord treng å bli konkretiserte, og gjerne i lokallivet og kampen mot pampeveldet - helst i eit kontaktnett.

Skikkelege forhold krev ikkje førsteklasses undersøkingar, men ukjente ting og lite verdige forhold inviterer jamt til skikka undersøkingar med rapportar attåt. Slikt kan høve.

Frå Unesco-historikken

Unesco står for United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, og blei stifta 16. nov. 1945. Hovudkvarteret er i Paris. Unesco har 60 felt-kontor og einingar "i ulike delar av verda". Unesco er ein av dei avgjørande delane av FN. 165 medlemsstatar har etablert permanente delegasjonar til Organisasjonen vår i Paris. Det finst over 5000 Unesco-klubbar, senter og assosiasjonar i over 120 land i dag (1999).

UNESCO-klubbar kom til verda som uttrykk for spontan entusiasme for Unesco-ideala. Den første blei danna i Sendai in Japan 19. juli 1947. Så kom det ein til i den gamle japanske hovudstaden Kyoto den 18. september same året, og ei "UNESCO Group" i Denver, USA, den 3. desember. Rørsla har spreidd seg, så no finst det vel 4000 Unesco-klubbar, senter og assosiasjonar i over 100 land.

Når det gjeld store ideal skal ein ikkje sjå vekk frå nyttige normer som:

  • Inn for det enkle som går bra.
  • Velvald er ikkje alltid ei smal sak.
  • Ofte får ein nøye seg med det ein kan gjennomføre enkelt og rimeleg.
  • Er det ikkje greitt og rimeleg, men altfor ressurskrevjande, kan ein tenke over kor dumt det blir til sjuande og sist.

Det finst andre måtar å tenke over slikt på i tillegg.

Innhald


Blanda forteljingar, litteratur  

Blyth, Reginald Horace. Oriental humour. Tokyo: Hokuseido, 1963.

Dimmitt, Cornelia, ed., and J. A. B. van Buitenen, tr. Classical Hindu Mythology. Philadelphia: Temple University, 1978.

James, Muriel, and Dorothy Jongeward. Born to Win: Transactional Analysis with Gestalt Experiments. Reading, Mass: Addison-Wesley, 1971.

Skjervheim, Hans. Deltakar og tilskodar og andre essays. Oslo: Aschehoug, 1996.

Blanda forteljingar, opp Seksjon Sett Neste

Blanda forteljingar BRUKARGAID: [Lenke]
© 1999–2017, Tormod Kinnes, cand.philol. [E-post]  ᴥ  Ansvarsfråskriving: [Lenke]