Grimm-eventyr
| 13 › 1 › 11 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Einetreet
 |
FOR EIT par tusen år sia var det ein rik mann som hadde ei fager og from kone. Dei levde lykkelege saman og hadde berre den sorga at dei ikkje fekk barn. Kona bad dag og natt til Skapargud, men dei fekk likevel ingen.
Framfor huset var der eit tun, og der stod eit einetre. Ein vinterdag då kona stod der ute og skrella eit eple, kom ho til å skjere seg i fingeren så det fall eit par dropar blod på den kvite snøen. Ho sukka og tenkte: "Hadde eg berre eit barn som var så kvitt som snø og så raudt som blod."
I det same blei ho så underleg lett til mote, og det var som kjende ho at ønsket hennar skulle bli oppfylt.
Då ein månad var omme, var snøen smelta, månaden etter byrja graset å spire fram, i den neste stakk alle småblomane hovudet opp av jorda. Då det var gått fire månader, sprang knoppane ut, greinene slyngde seg mellom kvarandre og fuglane song så det klang i skogen. Neste månad stod ho under einetreet. Det lukta så herleg at hjertet hennar blir fylt med glede og ho fall på kne og bad. Då den sjette månaden var gått og fruktene på eineren var store og saftige, gjekk ho stille og taus omkring, i den sjuande månaden åt ho grådig av bæra og var sjuk og sturen. Då den åttande månaden kom, gret ho og sa til mannen sin: "Når eg er død, skal du gravleggje meg under einetreet."
Ho blei no gladare att, og då ho i den niande månaden fødde ei son som var så kvit som snø og så raud som blod, brast hjertet hennar av glede.
Mannen grov henne ned under eineren og sørgde djupt over henne. Då det var gått ei tid, heldt han opp å sørgje og tok seg ei annan kone. Ho fødde han ein lita dotter, Malene. Når kona såg på henne kjende ho kor høgt ho heldt av henne, men den vesle guten var ein torn i auget for henne. Ho slo og skubba til han, og lét han aldri vere i fred. Og stadig tenkte ho på korleis ho skulle skaffe dottera heile formuen.
Ein gong då kona var gått opp på loftet, kom den vesle dottera og sa: "Gi meg eit eple, mor."
Mora tok straks eit eple opp av ei stor kiste som hadde eit svært tungt lokk og ein stor jernlås. "Skal ikkje broren min også ha eit?" spurde den vesle jenta. Kona blei ergeleg, men sa likevel at han kunne jo få eit når han kom heim frå skole. Då ho såg han kome, steig vondskapen opp i ho, og ho reiv eplet frå dottera og sa: "Du skal ikkje ha før broren din har fått."
Så kasta ho eplet ned i kista att, og då den vesle guten kom, sa ho vennleg: "Vil du ha eit eple, vennen min?"
Men i det same såg ho så leitt på han at han blei ganske redd. "Ta eit sjølv," sa ho og lét opp lokket. Og då guten bukka seg ned i kista, smekka ho att lokket så hovudet hans trilla ned til dei raude epla. Då ho hadde gjort det, fór det eit gys gjennom ho, og ho tenkte: "Berre eg kunne gi nokon annan skylda for det."
Så tok ho hovudet opp av kista batt det fast til kroppen med eit kvitt tørkle, gav han eit eple i handa og sette han på ein stol framfor døra.
Litt etter kom Malene ut til mora som stod i kjøkkenet og rørte i ei gryte med kokande vatn. "Mor," sa ho, "bror min sit utfor døra og er heilt kvit i fjeset. Eg bad han om det eplet han har i handa, men han svara meg slett ikkje."
"Be han om det igjen," sa mora, "og dersom han ikkje svarar deg, skal du berre gi han eit slag på øyret."
Malene gjekk inn til broren sin, men då han ikkje svara denne gongen heller, gav ho han ein øyrefik så hovudet gjekk av. Ho blei fælen og sprang gråtande inn til mor si. "Eg har slått hovudet av bror min," hulka ho og kunne ikkje halde opp å gråte. Men mora hysja henne. "Ver stille," sa ho "la oss berre sjå til at ingen får vite det. Vi kan jo likevel ikkje gjere det om. Eg skal koke han i surkålen."
Dernest hakka ho den vesle gut i små stykke og putta han ned i gryta. Malene så mykje over den at dei ikkje trong salt.
Då faren kom heim sette han seg til bords og spurde: "Kor er sonen min?" Mora sette eit stort fat surkål på bordet, og Malene gret utan stans. "Kor er sonen min?" spurde faren att, og mora svara: "Han er gått ut på landet til bestefar sin og blir der ei tid."
"Det er då rart at han ikkje først sa farvel til meg," sa faren. "Han bad meg om å få bli der i seks vekers tid," sa kona, "og eg gav han lov til det. Der ute er han jo støtt velkomen."
"Det synest eg slett ikkje om," sa mannen og rista på hovudet, "Det er heller ikkje pent av han at han ikkje har sagt farvel til meg først."
Deretter gav han seg til å ete og sa: "Hald opp med å gråte, Malene. Han kjem jo att. Som denne maten smaker," sa han til kona: "Gi meg meir. Du kan likså godt gi meg alt med det same. Eg har ei kjensle av at det er mitt, alt saman."
Han åt og åt og kasta alle knoklane under bordet. Men då dei hadde reist seg, tok Malene det penaste silketørkleet sitt, samla alle beina i den og grov dei ned under eineren. Og då ho hadde gjort det, blei ho heilt lett om hjertet og heldt opp å gråte. Med eitt tok eineren til å røre seg,. Greinene vifta fram og tilbake, og det la seg ei skodde om dei. Midt i skodda var det som det brann ein klar flamme, og ut av den flaug det ein fager, liten fugl. Den song så vakkert, og flaug høgt, høgt opp i lufta. Så letta skodda og eineren stod som det støtt hadde stått, men tørkleet med beina var borte. Malene var så glad igjen som om bror hennar levde enno, og gjekk munter inn i huset.
Fuglen flaug av stad og sette seg på huset til ein gullsmed og song:
"Mor mi tok livet av meg
og skar meg med den skarpe kniven sin,
og sette meg fram for far,
som åt meg med glede.
Veslesyster, from og god,
samla då beina mine i eit klede
og la dei til kvile under trerøtene.
Kvi-vitt, kvi-vitt, for ein herleg fugl eg er."
Gullsmeden sat i verkstaden sin og laga ei gullkjede då han hørte fuglen syngje, og han syntest han aldri hadde hørt noko så herleg. Han reiste seg for å gå ut, men då han gjekk over rennesteinen, mista han eine tøffelen. Han lét den liggje og gjekk midt ut på gata. Over magen hadde han skinnet som dekte fanget hans når han arbeidde, i den eine handa ei gullkjede og i den andre ei tong. Sola skein klart, og han skygde med handa for auga for rett å kunne sjå fuglen. "Kor herleg du syng, vesle fugl," sa han, "syng den songen ein gong til."
"Nei," sa den, "to gonger syng eg ikkje for ingenting, men gi meg gullkjeda di, så skal eg gjere det."
"Ver så god," sa gullsmeden og rekte kjeda til fuglen. Fuglen tok den i høgre klo og tok til å syngje igjen:
"Mor mi tok livet av meg
og skar meg med den skarpe kniven sin,
og sette meg fram for far,
som åt meg med glede.
Veslesyster, from og god,
samla då beina mine i eit klede
og la dei til kvile under trerøtene.
Kvi-vitt, kvi-vitt, for ein herleg fugl eg er."
Deretter flaug fuglen bort til skomakaren sitt hus og sette seg på taket og song:
"Mor mi tok livet av meg
og skar meg med den skarpe kniven sin,
og sette meg fram for far,
som åt meg med glede.
Veslesyster, from og god,
samla då beina mine i eit klede
og la dei til kvile under trerøtene.
Kvi-vitt, kvi-vitt, for ein herleg fugl eg er."
 |
Skomakaren hørte det og kom ut i skjorteerma, men måtte halde handa for auga fordi sola blenda han. "Kor vakkert du syng, vesle fugl," sa han, og kalla på kona si for at ho skulle kome ut og høre det. Ho kalla på døtrene sine, og alle barna og skomakarsveinen og tenestejenta kom ut på gata for å sjå fuglen. Den var heilt raud og grøn, men om halsen hadde den ein gullring, og auga strålte som stjerner. "Syng den songen ein gong til," bad skomakaren. "Nei," svara den, "to gonger syng eg ikkje for ingenting."
Mannen sende då kona si inn for å hente eit par raude sko og rekte dei til fuglen. Den tok dei i venstre kloa og begynte å syngje igjen:
"Mor mi tok livet av meg
og skar meg med den skarpe kniven sin,
og sette meg fram for far,
som åt meg med glede.
Veslesyster, from og god,
samla då beina mine i eit klede
og la dei til kvile under trerøtene.
Kvi-vitt, kvi-vitt, for ein herleg fugl eg er."
Då den hadde sunge det, flaug den vidare med keia i høgre og skorne i venstre klo, og då den kom til ei mølle, sette den seg på taket. Møllevengene gjekk: Klapp, klapp, inne i mølla sat det tjue sveinar og hogg på ein stein: Hakk, hakk. Fuglen sette seg i ei lind og tok til å syngje:
"Mor mi tok livet av meg
og skar meg med den skarpe kniven sin,"
då heldt den eine opp med å arbeide,
"og sette meg fram for far,
som åt meg med glede."
Då var det to til som heldt opp.
"Veslesyster, from og god,"
no heldt fire opp.
"samla då beina mine"
- no var det berre åtte som hogg.
"i eit klede,"
no berre sju,
"og la dei til kvile under trerøtene."
Og no berre ein.
" Kvivitt, kvivitt, for ein herleg fugl eg er."
Då heldt også den siste opp og sa: "Kor vakkert du syng, vesle fugl, syng det ein gong til."
"Nei," svara fuglen, "to gonger syng eg ikkje for ingenting. Men gi meg den møllesteinen, så skal eg gjere det". "Ja," svara sveinen, "dersom det var min aleine, skulle du så menn gjerne få den."
Men alle dei andre var samde om at den skulle ha steinen. Fuglen flaug no ned til dei og fekk møllesteinen om halsen som ein krage og song om att:
"Mor mi tok livet av meg
og skar meg med den skarpe kniven sin,
og sette meg fram for far,
som åt meg med glede.
Veslesyster, from og god,
samla då beina mine i eit klede
og la dei til kvile under trerøtene.
Kvi-vitt, kvi-vitt, for ein herleg fugl eg er."
Då den hadde sunge det, flaug den av stad med møllesteinen om halsen og kjeda i den høgre kloa og skorne i den venstre kloa. Langt bort flaug den, og då den sette seg, var det på taket av huset til faren.
Inne i stova sat faren og mora og Malene ved bordet, og mannen sa: "Eg veit ikkje korfor, men eg er så glad og lett om hjertet i dag."
"Det er langt frå eg," sa kona hans, "eg er så redd som om eit uvêr skulle bryte laus."
Men Malene sat og gret og gret. Då kom fuglen flygande og sette seg på taket, og faren sa: "Kor herleg sola skin i dag. Eg kjenner det som om eg skulle sjå att ein gammal venn."
"Og eg er så redd at tennene klaprar i munnen på meg," sa kona. "Blodet brenn som eld i årene mine," og ho trekte uroleg opp og ned i kjolelivet sitt. Men Malene sat i ein krok med tallerkenen for auga og gret så den var ganske våt av tårene hennar. No sette fuglen seg i eineren og song:
"Mor mi tok livet av meg
og skar meg med den skarpe kniven sin."
Då heldt kona hendene for øyra og kneip igjen auga, men det suste for øyra hennar som i den sterkaste storm, auga brann i hovudet på henne, og det var som om lyna flamma rundt om ho.
"og sette meg for far fram,
som åt meg med glede."
"hører du, det er ein fugl som syng så herleg," ropte mannen. "Sjå kor sola skin, og kan du kjenne lukta av skogmarker?"
"Veslesyster, from og god"
Då skjulte Malene hovudet i skautet sitt og gret som om hjertet hennar skulle breste. "Eg vil likevel ut og sjå den fuglen," sa mannen, men kona hans greip han i armen og sa: "Du må ikkje gjere det. Eg kjenner det som om heile huset stod i lys lue." Men han brydde seg ikkje om kva ho sa, og gjekk ut og såg på fuglen som song.
Veslesyster, from og god,
samla då beina mine i eit klede
og la dei til kvile under trerøtene.
Dernest sleppte fuglen den gylne kjeda og den fall like om halsen på mannen og passa han flott. Han gjekk inn og viste den til kona og sa: "For ei herleg kjede den vakre, vesle fuglen gav meg."
Men kona var så redd at ho svima av og fall på golvet. Fuglen byrja å syngje igjen:
"Mor mi røva livet frå meg,
og skar meg med den skarpe kniven sin"
"Om eg berre låg tusen famnar under jorda," jamra ho.
"og sette meg fram for far, som åt meg med glede."
No blei ho så bleik som eit lik.
"Mi vesle syster, from og god"
"Gud veit om fuglen ikkje også gir meg noko," tenkte Malene og gjekk ut til den.
"samla då beina mine i eit klede
og la dei til kvile under trerøtene.
I det same kasta den skorne ned til henne.
Kvi-vitt, kvi-vitt, for ein herleg fugl eg er."
Malane blei straks glad, tok på seg dei raude skorne og gav seg til å danse og springe. "Fuglen er så herleg," tenkte ho, "eg er så glad, så glad, og slike fine, raude sko."
"Eg trur, verda går under," stønna kona og reiste seg opp, "eg må ut og ha noko frisk luft."
Men knapt hadde ho kome utafor døra, før fuglen kasta møllesteinen like i hovudet på henne så ho fall om så død som ei sild. Faren og Malene hørte bulderet og kom styrtande ut. I det same slo det opp ein klar flamme, og damp og røyk danna ei tett skodde. Då den spreidde seg, stod den vesle broren der lys levande, og lykkelege og glade tok dei kvarandre i hendene og gjekk inn i huset.
Maten ovafrå
 |
DET VAR ein gong to systrer. Den eine var rik og hadde ingen born, den andre
var enkje med fem born og hadde ikkje så mykje brød at ho og barna kunne bli
mette. Ho gjekk då til systera og sa: "Barna mine og eg sjølv held
på å døy av svelt. Du er rik, gi meg litt mat."
Men den rike kona hadde steinhjerte og sa: "Eg har sjølv ingenting," og med
harde ord jaga ho vekk den fattige systera.
Ei tid etter kom mannen til den rike systera heim og ville skjere seg eit
stykke brød. Men då han snitta i brødet, flaut det ut raudt blod.
Då kona så det, blei ho forferda og fortalte han kva som hadde hendt. Mannen
skunda seg bort til den fattige enkja for å hjelpe henne. Ho låg då
på kne med dei to minste barna på armen og bad; dei tre eldste var døde.
Mannen baud seg til å hente mat til henne, men ho svara: "Vi treng ikkje jordisk mat
meir. Han ovafor har metta tre, og han vil høre bøna vår."
Ho hadde knapt sagt det før dei to små lét att auga og døde.
Då brast hjertet hennar og ho seig saman.
 |
 |
 |
 |
 |
BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
© 2001–2009, Tormod Kinnes. [E-POST] — Ansvarsfråskriving: [LENKJE]