Grimm-eventyr

• Ugla
• Kloke Else

Ugla

FOR EIT par hundre år sia, då folk ikkje var på langt nær så kloke og durkdrivne som no, hende det noko nokså rart i ein liten by. Tilfeldigvis hadde ei av dei store uglene frå skogen, ei hornugle, kome inn i ei løe, og då dagen braut fram, torde den ikkje våge seg ut, av frykt for dei andre fuglane, som skrik så fælt når dei ser den.

Då drengen om morgonen kom ut i løa for å hente høy, blei han så forskrekka over å sjå ugla som sat i ein krok at han styrta inn og fortalde bonden at ute i løa sat det verste uhyret han hadde sett. Det rulla med auga og så ut som om det utan vidare kunne fare laus på ein og sluke ein. "Å, eg kjenner deg nok," sa mannen, "du er modig nok til å springe etter ein trast ute på marka, men når du får auge på ein død hane, hentar du ein stokk før du tør gå bort til den. La meg no berre sjølv kome ned og sjå kva det er for eit uhyre."

Deretter gjekk han nokså freidig ned i løa og såg seg om. Men då han oppdaga det fæle dyret, blei han likså redd som drengen. Med lange skritt sprang han ut og bort til grannane sine for å be dei om hjelp mot dette ukjente, farlege dyret. Heile byen kunne jo kome i fare dersom det kom ut frå løa. Der blei stor larm og ståhei. Borgarane kom trekkande med spyd, høygaflar, ljåar og øksar som om dei skulle i krig. Til sist kom endatil bystyret med ordføraren i spissen.

Då dei hadde stilt seg i orden borte på torget, drog dei bort til løa og omringa den. Ein av dei modigaste trødde så fram og gjekk inn med senka spyd, men ein augeblink etter skreik han høgt og kom ut, dødeleg bleik, utan å kunne seie eit ord. To andre våga seg no dit inn, men det gjekk ikkje det minste betre for dei. Til sist steig ein stor, sterk mann fram. Han var berømt for heltemotet sitt i krig. "Vi jagar ikkje uhyret bort berre ved å sjå på det," sa han, "vi må ta alvorleg fatt, men eg ser jo at de har blitt blaute, alle saman, og ingen tør våge pelsen sin."

Han fekk no fatt i rustning, sverd og spyd, og alle priste han for motet hans, sjølv om dei skalv for livet hans. Løedørene blei lukka opp, og ei såg ugla sitje på ein av dei store tverrbjelkane. Mannen stilte ein stige opp dit, og belaga seg på å krype oppetter den. Alle ropte til han at han skulle vere ved godt mot, og bad St. Georg som hadde drepe draken, hjelpe han. Men ugla var blitt ganske forstyrra av ropa til alle menneska, og visste verken ut eller inn. Så då mannen var komen omtrent heilt opp stigen, gav den seg til å rulle fælt med auga, stritta med fjøra, lyfta vengene og kveste med hås stemme: "Uhu, uhu."

"Støyt til no," ropte folka til den tapre helten. "Det ville de nok ikkje seie om dei stod her oppe," sa han. Han våga seg enno eit trinn høgare, men så tok han til å riste over heile kroppen, og halvt avmektig gav han seg til å kravle ned att.

No var det ingen som torde gå dit inn. "Det uhyret har berre ved å kvese og puste har uhyret teke motet frå den sterkaste mannen og såra han dødeleg," sa dei, "så korfor skulle vi risikere livet."

Dei heldt no råd om kva dei skulle gjere for at ikkje heile byen skulle gå til grunne. Først kunne dei ikkje finne på noko, men langt om lenge sa ordføraren: "Eg synest at bykassa skal betale eigaren av løa og alt som står der inne, korn og høy og halm, og såleis halde han skadelaus. Så stikk vi eld på det heile så det fæle dyret brenn inne. Det er likevel inga meining i at nokon skal setje livet sitt til. Her er inga tid å miste, og det ville dårleg sparsemd å knipe inn på pengane her."

Dei syntest alle saman han hadde rett. Der blei altså stukke eld på løa i alle fire hjørna, og ugla fekk ein ynkeleg død i flammane. Og den som ikkje vil tru det, kan gå av stad sjølv og spørje om det.

Kloke Else

DET VAR ein gong ein mann som hadde ei dotter som blei kalla kloke Else. Då ho var blitt vaksen, sa faren: "Vi må sjå å få henne gift."

"Ja," svara hans kone, "berre det kjem ein som vil ha henne."

Langt om lenge kom det ein friar som heitte Hans, men før han fridde, spurde han om Else verkeleg var slik eit godt hovud. "Ho er klokare enn alle vi andre til saman," sa faren, og mora la til: "Ho kan sjå vinden fare bortetter gata og høre flugene hoste."

"Ja, for dersom ho ikkje er svært klok, vil eg ikkje ha ho," sa Hans.

Dei sette seg no til bords, og då dei hadde ete, sa mora: "Gå ned i kjellaren og hent noko øl, Else."

Kloke Else tok kruset og klapra med lokket mens ho gjekk, for at tida ikkje skulle falle ho lang. Då ho var komen ned i kjellaren, tok ho ein stol og sette seg framfor fata for at ho ikkje skulle trenge å bøye seg. Ho gav seg så til å dreie på hanen, og mens ølet rann ned i kruset sat ho og såg seg om der nede. Då fekk ho auge på ein murhammar like over hovudet, ein som murarane hadde gløymt. "Når Hans og eg no ein gong får eit lite barn som skal hit ned og hente øl, så fell murhammaren ned i hovudet på det og slår det i hel," tenkte kloke Else og brast i gråt.

Dei andre sat der oppe og venta på ølet. Då Else ikkje kom, sende mora kokkejenta ned for å sjå kor ho blei av. Jenta gjekk ned i kjellaren, og då ho såg Else sitje gråtande framfor fatet, spurde ho kva som var i vegen.

"Eg er så ulukkeleg," svara Else, "for når Hans og eg ein gong får eit barn og det skal ned hit og tappe øl, fell murhammaren ned i hovudet på det og slår det i hel."

"Kor klok Else er," sa jenta, og gav seg også til å gråte.

Då verken jenta eller Else kom att, sende faren tenesteguten ned for å sjå kor dei blei av. Han fann dei begge to i gråt og spurde kva som var i vegen.

"Eg er så ulukkeleg," svara Else, "når Hans og eg ein gong får eit barn, og det skal ned hit og tappe øl, fell murhammaren ned i hovudet på det og slår det i hel."

"Kor klok Else er," sa guten og gav seg til å gråte høgt.

Oppe i stova sat dei og venta og venta. Til sist sa mannen til kona si: "Gå ned og sjå kor dei blir av."