Eselet

Det var ein gong ein konge og ei dronning som var rike og hadde alt dei ønskte seg, utan barn. Dronninga klaga over det dag og natt, og sa: "Eg er som ei mark der ingenting gror."

Til sist fekk ho det ho så gjerne ville, men då barnet blei født, såg det ikkje ut som eit menneske, men eit lite esel. Då mora fekk sjå det, tok ho til å klage og skrike for alvor, og sa at ho heller ville vore utan barn enn å føde eit esel, og sa at dei skulle kaste det i vatnet så fiskane kunne ete det.

Kongen sa: "Nei, har vi fått det, skal det vere sonen og arvingen min, og når eg er død skal det sitje på kongetrona og ha kongekrone."

Dermed blei eselet oppsedd og voks seg til og fekk høge øyre som peika opp i vêret. Det var lystig av seg, hoppa rundt og leika og hadde særlig glede av musikk. Derfor gjekk det til ein kjent musikar og sa: "Lær meg kunsten din så eg kan spele lutt så bra som deg."

"Å, kjære vesle herre," svara musikaren, "det ville bli særs vanskeleg for deg. Fingrane dine høver ikkje til det, og er altfor store. Eg er redd for at strengane ikkje vil halde."

Men slikt snakk hjelpte ikkje, for eselet hadde bestemt seg for å spele lutt, og så øvde han iherdig til han blei like dugeleg som meisteren.

Ein dag gjekk den unge herren i tankar og kom til ein brønn. Han såg ned i den og i den klare vassflata fekk han sjå at han hadde eselform. Det plaga han slik at han drog ut i den vide verda og tok med seg berre ein trufast følgjesvein. Dei reiste hit og dit, og til sist kom dei til eit rike der kongen, som var gammal, hadde ei vakker dotter.

Eselet sa: "Her skal vi bu," banka på døra og ropte: "Det er ein gjest utafor. Lat opp, så han kan kome inn."

Då ingen opna døra, sette han seg ned, tok lutten og spela vakkert på den med framføtene sine. Då sperra portvakta opp auga, sprang til kongen og sa: "Det sit eit ungt esel utafor porten og spelar lutt så godt som ein erfaren meister."

"Så lat musikaren kome til meg," sa kongen. Men då eselet kom inn, tok alle til å le av luttspelaren. Så blei eselet bedt om å setje seg ned og ete i lag med tenarane. Men det ville han ikkje, og sa: "Eg er ikkje noko vanleg stalldyr, men av edel byrd."

Då sa dei: "Om du er det, så sit i lag med krigsmennene."

"Nei," sa det, "eg vil sitje i lag med kongen."

Kongen smilte og sa godmodig, "Ja, så blir det som du vil, vesle esel. Kom hit til meg."

Så spurde han: "Korleis liker du dottera mi, esel?"

Eselet vende hovudet mot henne, såg på henne, nikka og sa: "Eg liker henne overlag godt. Eg har aldri sett nokon som er så vakker."

"Vel, då skal du sitje ved sida av henne," sa kongen.

"Det er akkurat det eg ønskjer," sa eselet og sette seg ved sida av henne, åt og drakk, og visste korleis ein skal te seg fornemt og reinsleg.

Då det gode dyret hadde budd hos kongen i lang tid, tenkte han: "Kva godt kan dette gjere meg? Eg lyt likevel dra heim att." Så hang den med hovudet, gjekk framfor kongen og bad om å få dra.

Kongen hadde blitt glad i han og sa: "Vesle esel, kva er det? Du ser så sur som ei mugge med eddik. Bu hos meg, så gir eg deg det du vil. Vil du ha gull?"

"Nei," sa eselet og rista på hovudet.

"Edelsteinar og smykke?"

"Nei."

"Vil du ha halve riket?"

"Å nei".

Då sa kongen: "Om eg berre visste kva som ville gjere deg fornøgd. Vil du den vakre dottera mi til kone?"

"Å ja," sa eselet, "Henne skulle eg gjerne ha," var blei glad og lystig med det same, for det er akkurat det han ønskt seg. Så blei det halde eit stort og flott bryllaup. Om kvelden blei brudeparet leidde til senga i rommet sitt. Kongen ville vite om eselet oppførte seg bra mot dottera hans, og hadde bode ein tenar om å gøyme seg der i soverommet.

Då dei to nygifte var komne inn, låste brudgommen døra, såg seg om, og sia han trudde dei var for seg sjølve i rommet, kasta han med eitt av seg eselhamen og der stod ein vakker kongeleg ungdom.

"No ser du kva eg er," sa han, "og ser også at eg ikkje er uverdig til å få deg."

Då blei bruda lykkeleg og kyste han og elska han inderleg. Om morgonen hoppa han ut av senga og tok på seg dyrehamen att, og ingen kunne gjette korleis han eigentleg såg ut under den.

Snart kom den gamle kongen til dei. "Vel," sa han, "er det vesle eselet i godt humør? Men du er vel ikkje i godt humør," sa han til dottera si, "sia du ikkje har fått ein mann å vere kona til?"

"Å nei, kjære far, eg elskar han så vel som om han var den vakraste i verda, og vil behalde han så lenge eg lever."

Kongen blei overraska, men tenaren som hadde gøymt seg, kom og avdekte alt for han.

Kongen sa: "Det kan ikkje vere sant."

"Så sjå sjølv i kveld. Då får De sjå det med eigne auge, og veit De kva, ta huda og kast den på elden, for då lyt han stå fram også om dagen i si sanne form."

"Rådet verkar godt," sa kongen, og om natta, då dei sov, kraup han inn, og då han kom bort til senga, såg han i måneskinet at det låg ein stolt ung mann der, og huda låg utstrekt på golvet. Så tok kongen den vekk og fekk tenarar til å tenne eit stort bål utafor, kasta eselskinnet på bålet og stod ved sida av for å forvisse seg om at heile skinnet brann til oske. No ville han sjå korleis eselmannen tedde seg når han oppdaga hamen var vekk, så kongen vaka natta til ende i soverommet og lytta.

Då brudgommen hadde sove ut og det lysna av dag, stod han opp og ville ta på seg eselskinnet, men fann det ikkje nokon stad. I sjokk og sorg og kvide sa han: "No må eg prøve å rømme."

Men då han gjekk ut, stod kongen der og sa: "Son min, kor skal du i slik ein hast? Kva har du i tankane? Bli her. Du er ein kjekk kar, og treng ikkje dra din veg. Eg vil gi deg halve kongeriket, og når eg er død, får du den andre halvparten."

"Eg håper at noko som begynner så bra kan ende godt også," sa den unge mannen. "Ja takk, eg vil bu her hos deg."

Den gamle kongen gav han halve kongeriket, og då han døydde eit år etter, fekk den unge det heile, og etter far sin fekk han eit kongerike til. Så levde han og dronninga hans i stor prakt til dei døydde ein gong, dei også.