Nordgreina
| 15 › 2 › 24 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|
OVERHØRING:
Presten: "Kan Guri si meg hvor mange Bud der er?" (Andreas S. Bloch i Korsaren, 1910) |
Nissevom av låvedans
HER ER julesang som gler dei små barna:Det var ein julestad, eg trur at der var buskebal,Det skal de få sjå no: Den litt leie, men velrøynde budeia sør i garden syntest det var så synd å gi nissen godmat. Ho åt fløtegrauten sjøl og drakk feittet attpå til, og gjekk i løa med havremjølsvelling og sur mjølk i eit grisetrau.
ei jente skulle gå med fløtegraut til nissen;
om det var ein torsdagskveld
det kan eg ikkje hugse no.
"Der har du trauet ditt, styggen!" sa ho til han, ut i veret.
Men ho hadde ikkje sagt det, før nissen kom farande og tok henne og byrja ein slags dans med henne. Det heldt han på med til ho låg og gispa, og då det kom folk i løa om morgonen, var ho meir død enn levande. Så lenge han dansa, sang han i hallingtakt:
"Å du som har ete graut, du skal få nissevom, du!"
Den magen grodde fram over fleire månader etterpå. Det kunne alle sjå.
I hulderslekt
MELLOM austre og midtre halvøy budde ei kone som sa ho stamma i fjerde ledd frå dei underjordiske, og ho var ikkje lik andre. Då ho var sytti, voks det ut ei full rad med nye tenner på henne ein kveld ho sat på huk og rugga. Straks tennene hadde komme fram, flaksa ho rundt i stova med klapp nedetter ryggen og godord som om det skulle vere bryllaup på garden, og ein kunne sjå ho hadde ein lang hale under kjolen.Så rende ho til fjøset, for ho gamlemor var besett til å mjølke. Og rett som det var, tok mjølka til å strømme, også ut av dei blå kvigene som stod der. Folka hørte mjølka strømme ned i bøtta hennar i strie strømmar.
Mens dette stod på, tok det til å snø tett. Kona syntest ho hadde nok mjølk og gjekk ut fjøsdøra med svært bråk, men kom merkelig nok ikkje attende til huset i nattemørket. Mannen hennar og andre på garden ville sjå om dei kunne finne noen spor, men sia det hadde falle nysnø, måtte det berre vente.
Vekene gjekk. Sonen hennar tok ein dag med seg spade og gjekk for grave etter henne i snøfonn etter snøfonn. Han grov og grov, og med eitt støytte hakka mot noe hardt. Han blei ivrigare og ivrigare, og til sist fekk han gravd ut ein stor koparkjele, full med pengar og verdisaker.
"Det var no ikkje dette eg hadde venta å finne i ei snødrive, men det kan vere det same," sa han tungt og sette frå seg kjelen for å kvile seg litt. Han fann ikkje spor etter gamlekona, og likeins var det då våren kom med varmen og snøen forsvann. Garden låg som før, men gamlekona dukka ikkje opp igjen. Ho var nok blitt bergtatt, sa folk varsamt. [Christiansen, Norske sagn, (Amalgam-soge)]
Flatbrødtausa
DE HUGSAR vel gamle Karen Flatbrød, barn, ho som var her og bakte flatbrød og lefse, og som alltid hadde så mange stubbar?""Å ja!" ropte borna.
"Karen fortalte ho tente her, i ein mørk og skummel bygning. Då Karen hadde komme dit, skulle ho vere kokke, og ho var flink, kjekk, kjapp og ferm som eit vedunder. Ei natt skulle ho stå opp og brygge; så sa dei andre tenarane i huset til henne:
Du må akte deg så du ikkje står for tidlig opp; før klokka to må du ikkje leggje på maltet."
"Kvifor det?" spurte ho.
"Du skjønnar, det er ein nisse her, og han vil ikkje bli uroa så tidlig, og før klokka to må du slett ikkje ha på resten," sa dei.
"Pytt, ikkje verre," sa Flatbrødtausa, "eg har ikkje noe uprata med nissen. Kjem han til meg, kan eg vel få han på dør."
Dei andre sa ho fekk akte seg, men ho blei ved sitt, og då klokka vel kunne vere litt over eitt om natta, sto ho opp og la under bryggekjelen og hadde på malten. Men stadig vekk slokna det under kjelen, og det var som om noen kasta vedbrannane ut over i eldstaden, men kven det var, såg ho ikkje. Ho tok og samla brannane om og om att, men det gjekk ikkje betre, og malten blei heller ikkje slik den skulle. Til sist blei ho lei av dette, tok ein vedbrann og sprang med både høgt og lavt, og svinga den og ropte:
"Pakk deg heim! Trur du du får skremme meg, tek du feil."
"Tvi vøre deg då!" svara det frå ein av dei mørke krokane; "eg har fått sju sjeler her i garden; eg tenkte eg skulle få den åttande med."
Sia dette hende var det ingen som såg eller høyrde noe til Gamle-Eirik der i huset."
I bakargarden i måneskinet
DET VAR ei sanndru kone; ho fortalte ei soge som har hendt her i bygda, og det ein julenatt, og den veit eg er sann, for det kom aldri eit usant ord i hennar munn."La oss få høre! Sei fram, sei fram!" ropte barna.
Eg hosta og kremta litt, men om eg klødde etter tobakk der og då, let eg likevel pipa liggje og sa:
"Då mor mi enno var tenestejente, hende det at ho overnatta vel og bra hos ei gammal enkje ho kjende. Enkja budde oppi Jodlarsvingen og var passert beste alder for lenge sia. Så var ho ikkje heilt og fullt glad meir.
Mamma låg over der. Ho vakna drivande kvit ei natt då måneskin dreiv inn på golvet og telefon-luren dirra og kima, men då ho sto opp og skulle sjå på klokka, hadde den stansa og visarane sto på ti. Ho visste ikkje kva tid det var på natta, men så gjekk ho bort til glaset og såg over til bakarhuset.
Det lyste ut gjennom alle bakar-vindauga. Så vekte ho guten i huset der ho overnatta og let han koke sterk skomakarkaffi mens ho kledde på seg, og tok så sirupsnitt-eska og gjekk vegen bort til bakarhuset - spill levande. Det var underlig stilt på vegen, og ho såg ikkje eit menneske der ho gjekk fram.
Då ho kom inn i den mørke varmen, sette ho seg i ein stol som ho hadde for vane; men då ho såg seg om, syntest ho folk var så bleike og underlige i ei drivande, kvit sky. Det var plent som dei kunne vore daumenn alle i hop. Det dreiv kvitt om føtene deira, det var mange ho syntest ho kjende, men då bakarfarken kom framfor bakaromnen, var han ikkje noen av emissærane i bygda, ikkje skjemd av det kvite som dreiv rundt, men ein høg, raudleitt mann. Han syntest visst godt om mor, gjorde han. Ho gjekk an. Han røla nokså vent, og det var ikkje larm og hosting til å gråte over då, der borti bakarhuset den morgonen, ho kunne høre ei nål falle, slik lytta dei - ja det var så stilt at ho blei reint fælen. Då byrja ein av dei å kviskre henne i øyret:
Gå din veg, ikkje noen annan sin - gå din veg. Vegen går for så vidt vekk herifrå; for bier du, gjør vel kvitemakta ende på deg."
"Huff, eg blir redd," sutra ein av dei små som sat og høyrde på og ikkje gjorde sengekleda våte etter seg om nettene.
"Vent, berre, barn, ho sleppte då godt frå det; no skal du berre høre," sa noen bestemt.
Eg heldt fram:
"Mor blei også redd for å gle seg i hel blant alle bakarvarene. Så då stemma snakka, lukta ho ut i veret at tida kunne vere ute, men ikkje at den var død for lenge sia - det trur eg nesten sikkert. Då ho no så seg om i bakarhuset, mintes ho godt at ho hadde sett både bakarfarken og mange frå bakarlauget i istida, då dei klatra seg døde. Det var for lange tider sia. Det isna i ho, så redd. Då syntes ho dei vende seg og kom ut på bakeritrappa, kjente ho dei let att glaset ho hadde kravla ut gjennom, og skunda seg heim. Hikk. Då ho nådde stovedøra si slo klokka eitt om natta, og då ho kom inn, var ho nesten døda, så redd, og livskåpa fall ned på trappa, men den var rivna i hundre stykke. Mor, ho hadde sett og vore gjennom mye fælt og rart, sin eigen barndom og. Lang tid etter kan slikt vere mye underhaldning i for små. Det er mangt rart å sjå.
Borna skreik av angst over eventyrstubben, dette var i grunnen kjekke greier ... jamvel om dei vanskelig kunne fatte kva engel eg tala med då eg fekk fram vedunderlig store, sanne eventyrsoger. Var det kanskje vene Brynhild Thomassen?
Bladmann i staden
Det var ein mann som sa: "Plagar vi andre folk, kan vi skulde på nissane - og tidvis prentesvarten -"PÅ GARDEN Nesseberg sør for oss fekk dei nissen på visitt kort før andre juledag. Det kom ei jomfruelig, underlig banking på døra og inn kom nissen og ville ha rjomegrauten sin. Men kona på garden kneiste med nakken som ei hulder over nissen og fekk erta både mann, hund og åtte skrikarungar på han. Det enda med at mannen kasta nissefar ut over låvebrua og borna på garden klappa i hendene.
"Det var til pass," sa dei. Og mannen:
"Nei, no plagar vi andre, barn."
Han kom også styggelig høgt i avisa, den karen.
Litteratur
Asbjørnsen, Peter, og Jørgen Moe: Samlede eventyr, bd 1-3. Kunstnerutgaven, Gyldendal. Oslo, 1965.
 |
 |
 |
 |
BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
ANSVAR UT (ansvarsfråskriving) til gagn for oss: [LENKJE]
© 1999–2007, Tormod Kinnes. [E-POST]