Norsk del, Gullvekta
Blanda  ❀ 4
Seksjon › 25 Sett Søk Førre Neste

Finn ordbøker

Reservasjonar Innhald  

I huldreslekt

Ein stad budde ei kone som sa ho stamma i fjerde ledd frå dei underjordiske, og ho var ikkje heilt lik andre på alle måtar. Då ho var sytti, voks det ut ei full rad med nye tenner på henne ein kveld ho sat på huk og rugga. Straks tennene hadde komme fram, rende ho til fjøset, for ho gamlemor var besett til å mjølke. Og rett som det var, tok mjølka til å strøyme, også ut av kvigene som stod der.

Mens dette stod på, tok det til å snø tett. Kona syntest ho hadde nok mjølk og gjekk ut fjøsdøra med svært bråk, men kom ikkje att til huset i nattemørket. Mannen hennar og andre på garden ville sjå om dei kunne finne spor, men det fall så mykje nysnø at det laut berre vente.

Vekene gjekk. Sonen hennar tok ein dag med seg spade og gjekk for grave etter henne i snøfonn etter snøfonn. Han grov og grov, og med eitt støytte hakka mot noko hardt. Han blei ivrig, og til sist hadde han grave ut ein stor koparkjele, full med pengar og verdisaker.

"Det var no ikkje dette eg hadde venta å finne, men det får vere det same", sa han breitt og sette frå seg kjelen for å kvile etter gravinga. Det hadde han råd til med eitt.

[Sett saman ut frå nokre soger i Christiansen, Norske sagn.]

Trua i Noreg

KONFIRMASJONSOVERHØRING:

Presten: "Kan Guri si meg hvor mange Bud der er?"
Guri: "Ti."
Presten: "Hvad blir det, naar du saa bryder et af disse?"
Guri: "Da blir'e ni att."

(Andreas S. Bloch i "Korsaren", 1910)

Trua på Gud - det raslar i nøttene

Trua er lik ei nøtt på mange måtar. Det finst mykje ulik tru her på jorda, og fleire slags nøtter også. Ein kjem ikkje så langt med ei uopna nøtt, for med tida visnar og rotnar det som er inni. Kva med ei uopna tru? Det kjem an på korleis den trua er. Og kva som er innom nøtteskalet, er det ikkje alle unnt å vite sikkert. Ein får opne skalet og sjå om kjernen er etande. Slike nøttekjerner i kan fylle i magen ei tid. Men så kjem svolten att, og att. Berre nøttemat kan bli for einsidig.

Somme trur på underjordiske og somme på overjordiske. Det ein kallar "Gud" eller "Herren" i Noreg, blir rekna som overjordisk med menneskelege sider, og hulder blir rekna som underjordisk med menneskelege sider. Somme trur at huldra og Gud finst, mens andre trur dei ikkje finst. I begge tilfella er "nøttetru" ute og går.

Det gjeld også å passe på at trua di ikkje berre er eit tomt skal der innhaldet er vissent og rote og raslar om du ristar på nøtta. I somme tilfelle er kjernen roten og ikkje til å ete. Ei slik nøtt får ein kaste. Somme vil ikkje sjekke nøtta si, men putte ho i lomma og bere ho opna med seg. Det er dei som trur dei greier seg med tru på at nøtta deire er god, utan at dei veit det sikkert, etter å ha opna nøtta og tatt ein bit.

Somme trur det er betre å tru enn å vite, ser det ut til, mens andre trur det er betre å vite . . .

I buddhismen er det ikkje absolutt tiltrengt å tru noko særleg. Men provisorisk tru er heilt i orden, og høver godt om ein ikkje vil bli krenka fram til enda eit tilgjort offer for tulltru og vas (uopna nøtter, om du vil).

Gudstrua dalar. Her i landet er det stadig færre som trur på kristnes Gud. Kva meiner vi med "tru på Gud"? Somme trur kanskje kristnes Gud finst, men stoler ikkje på han - trur ikkje på han av gode grunnar og andre - det er her tale om ei feilkjelde der somme kan tenkast å ha svart på om Jahve, kristnes Gud, er til å lite på, til dømes. Den feilkjelda kan vere svært lita, men mogeleg.

I 1985 svarte 53 prosent "ja" på spørsmålet om dei trur på Gud. Mellom norske er nok den vanlege tolkinga "om dei trur at kristnes Gud finst". Sidan 1985 har ja-tala dala. I 2013 var det like mange som svarte ja og nei, og no har det blitt fleire som seier dei ikkje trur på Gud enn dei som seier dei trur på Gud. Norsk Monitors siste undersøking gir desse tala: 39 prosent svarer nei på "Trur du på Gud?". 37 prosent svarer ja, mens 23 prosent er usikre. 53 prosent av ei unge mellom 15 og 24 år seier dei ikkje trur på Gud. Blant dei over 60 svarer 48 prosent at dei trur, til samanlikning. (Kjelde: Vårt Land, 17.3.2016)

Forståinga av desse tala er ikkje beinveges, fordi spørsmålet blei sendt i posten til mange, nesten 4000 svarte, og hos dei dei som ikkje svarte, kan oppfatningane fordele seg annleis enn hos dei som svarte. Det er også uklart kva som er meint med "Gud" - om det er kristne si dogmefesta tru det er tale om, eller noko anna. Jamføringar med tala frå tidlegare år gir likevel ein peikepinn om at talet på dei som seier dei trur på Gud har gått ned. (NRK Sørlandet, "Et flertall tror ikke på Gud". 18.3.2016)

Tal over gudstrua er resultat av Synovates Norsk Monitor-undersøking. Ho viser mellom anna at gudstrua søkk i takt med at dei eldste døyr - sidan den gruppa femner over prosentvis fleire truande.<

Ein ser kva veg det går

Svara ein får, er avhengige er korleis spørsmål er. Gudstru og tru på Bibelens treeinige Jehoa, Jesus og Ånd treng ikkje vere det same. Somme trur annleis om Gud, til dømes i Hinduismen, der den høgste person-Gud kallast Bhagvan for mange. Så annleis formulerte spørsmål kunne godt tenkast å gi andre prosenttal for dei tre gruppene. Ein ulempe er at dei har halde på og stilt det same, ulne spørsmålet sidan 1985, og startar ein å stille annleis spørsmålo, mister ein samanlikningsgrunnlag om ein ikkje stiller to spørsmål. Først det same gamle, og attåt det noko meir nyansertr. Det går.

Til jamføring: I ei undersøking som Respons Analyse har gjort for Aftenposten, seier 40 prosent av heile befolkninga at dei oppfattar seg som kristne. Blant dei over 60 år oppgir 53 prosent av befolkninga at dei oppfattar seg som kristne, mens berre 22 prosent under 30 år seier det same. (rbnett.no, 23. mars 2016).

Sivert Skålvoll Urstad ved Universitetet i Agder fortel elles at på 60-talla svarte omkring 85 prosent av befolkninga at dei trudde på Gud. I 2016 er det 37 prosent. Urstad legg til: "Det er mange som kan seie at dei trur på ei høgare makt eller ein energi utan å kalle det ein personlig gud."

Samtidig med at undersøkingar synar dalande kristentru, går dåpstalet nedover, som peikepinn på at kyrkja ikkje lenger er relevant for folk, seier sokneprest Erland Grøtberg i Grim kyrkje til NRK.no.

Stipendiat Silje Kvamme Bjørndal ved Det teologiske kyrkjelydsfakultet seier til Vårt Land at undersøkinga samsvarer med sekulariseringa som har funne stad over lengre tid, og som viser seg i søkkande dåpstal og ved at fleire konfirmerer seg borgarlig. Avkristning går føre seg.

Journalistane Jon Anders Møllen, Tom Nicolai Kolstad og Hilde Skarvøy Gjestland. "Lunken gudstro: Jeg er bekymret". NRK Sørlandet den 31. mars 2015.
www.nrk.no/sorlandet/lunken-gudstro_-_-jeg-er-bekymret-1.12290656

Store norske leksikon utfyller

Om lag 77 % av befolkninga var med i Den norske Kyrkja i 2012, ifølge Statistisk sentralbyrå. Talet er ei tilnærming. Prosenttalet går sakte nedover: I 2014 var det 74,5 prosent. Om lag 8,7 % av befolkninga er medlemmar av andre trussamfunn. 5,6% er ikkje medlemmar av noko trussamfunn.

Mange er medlemmar i statskyrkja, men få tar del i kyrkjelige aktivitetar i ho. Berre vel 10 % går til gudsteneste eller anna kristeleg møte éin gong i månaden eller oftare.

Privat religiøsitet kjem ikkje godt til uttrykk ved religiøs deltaking i Noreg, og heller ikkje ateisme. Men kvart tredje medlem av Den norske kyrkja er ateist, og berre 48 prosent definerer seg som kristne, ifølge ei meiningsmåling som Respons Analyse har gjort for Aftenposten (NTB, publisert av rbnett.no den 23. mars 2016).

Innhald


Blanda forteljingar, litteratur  

Christiansen, Reidar Thorwald, red. Norske sagn. Oslo: Aschehoug, 1938.

Blanda forteljingar, opp Seksjon Sett Neste

Blanda forteljingar BRUKARGAID: [Lenke]
© 1999–2017, Tormod Kinnes, cand.philol. [E-post]  ᴥ  Ansvarsfråskriving: [Lenke]