Svenske eventyr og segner
| 13 › 1 › 3 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Den gamle kona og fisken
DET VAR ein gong ei gammal kone som budde aleine i stova si i ei
bakkeskråning. Ho hadde mange plagar, men tre ting plaga henne meir enn resten. For
det første var øksa hennar så dårlig at ho trengte fleire timar
på å hogge brensel kvar dag. Det andre var at veven ho vevde, ikkje ville
strekke til. Det tredje og verste var at ho fekk så bratt motbakke når ho skulle
bere opp vatn frå kjelda si.Så hende det ein dag at då den gamle kona drog opp bøtta si frå kjelda, låg ein stor fisk og sprella i den.
"Gud signe deg," sa den gamle kona, "Det er til lenge sia eg fekk fisk på bordet."
"Ja, men eg trur nok det er best at du slepper meg," sa fisken.
"I alle dagar! Kan du tale?" spurde kona og var paff. "Men korfor skulle eg ikkje få ete deg opp?"
"For di det er det dummaste du kan gjøre," svara fisken. "Om du slepper meg ned i kjelda att, så får du ønskje deg tre ting, og same kva du ønskjer, skal du få det."
Kona kunne tenkje å ønskje seg mangt, men ho hugsa også på det gamle ordspråket: "Ønsk i eine handa og snyt deg i den andre, så får du sjå kva hand du får mest i," og stod og nølte og ville ikkje sleppe ut fisken.
"No, vil du ikkje ha tre ønske oppfylt?"
Når alt kom til alt ville ho det likevel, og så kom ho til å tenkje på veden som det var så tungt å hogge.
"Eg ønskjer aller først at det eg slår på, skal gå av."
"Skal bli. Kva meir vil du ha?"
"Eg ønskjer," sa den gamle kona og tenkte på veven, "at det eg drar i, skal bli langt."
"Som du vil," sa fisken. "Kva meir ønskjer du?"
Den gamle kona tenkte no på den lange motbakken ho streva med kvar dag med dei tunge vassbøttene.
"Jo, eg ønskjer at bøttene mine sjølv skal gå etter vatn og sia komme heim att av seg sjølv."
"Skal bli," sa fisken.
No sleppte kona fisken ned i kjelda att, og knapt var det gjort før dei to bøttene tok til å gå oppover bakken så sakte og varsamt at ikkje ein vassdrope gjekk til spille. Den gamle kona blei så glad att ho storlo.
"Nei, no har eg aldri sett på maken!" lo ho.
Ho skratta og hoppa og kava med hendene av undring og glede. Ved det kom ho til å slå seg på venstre kneet, og med det same gjekk beinet av. Det blei ein forsmedelig ende på gleda. Den gamle kona måtte setje seg ned litt og gråte og sippe, men det var ikkje slutt på elendet for det:
Den som græt, treng å snyta seg iblant, og nettopp slik gjekk det no også. Den gamle kona snytte seg i forkledet og kom såleis til å dra seg i nasen. I staden for lang vev fekk ho ein så lang nase at den rakk heilt ned til forkleet på henne.
Den som vil vite kor uttrykket "få lang nase" kjem frå, kan gå dit ho sit og spørje henne.
Skatten i elva
EI JERNKISTE med ein stor skatt i skal ha hadde blitt lagt ned i Gamlelva ved Matrem
ein gong for lenge, lenge sia. Lang tid etter var det ein bonde som fekk ein av grannane med
på at dei to skulle grave opp skatten. Dei fekk opp kista så langt at eine enden
stod på fast mark. No skulle den eine bonden bytte grep for å få betre
kraft og sa til kameraten:"Hald i no berre - "
" - mens eg skiftar grep!" hadde han tenkt å leggje til. Men det rakk han ikkje, for kista fall straks tilbake ned i bekken. Ho sokk så djupt at dei ikkje fann henne att.
Etter noen år fekk ein tredje bonde lyst til å prøve lykka. For å sleppe å bli freista til å samtale og såleis miste kista som dei hine to, gjekk han til bekken aleine. Der tok han til å grave, bryte og bende, og fekk omsider kista opp frå bekken. Han såg seg om etter noe å bitte fast kista med då han fekk sjå ei høne som kom dragande med eit høylass. På lasset sat ein gut med mørkt hår, og guten sa til høna som hinka og drog lasset:
"Hink fortare, hink fortare. Du skal til Romas port før det blir kveld."
"Det ser ikkje ut til å gå bra med så dårlig fart," sa bonden og skratta. I det same glei kista ned i bekken att og forsvann.
Trulig får den skatten liggje lenger.
Ved eit huldrevatn
TIDLIG ein morgon gjekk ein smed i Dalane av stad til eit fjellvatn for å
fiske. Då han nesten hadde komme fram til vatnet, fekk han sjå ei gild kvinne
som gjekk eit stykke framom han. Av og til løfta ho opp den side kjolen sin så
den ikkje skulle bli skitna til på den sølete vegen.Smeden skunda på for å kome forbi henne og sjå korleis ho såg ut og slikt, men korleis det no gjekk til, vann han ikkje å innhente henne. Ho gjekk heile tida fem meter framfor han, same kor mye smeden sette opp farta.
Smeden fekk lyst til å pirke borti henne så vidt med fiskestanga han bar på. Han kunne jo prøve og sia be om orsaking. Han løfta stanga for å kile henne i nakken litegrann, men då blei ho borte, og han kunne ikkje fatte kor ho blei av.
Då han kom fram til vatnet og skudde robåten sin ifrå land, kunne han ikkje få styring på den. Båten svinga rundt omkring til han blei yr i hovudet. Då hoppa han ut av den, drog den i land og gjekk heim.
No kunne han tenke seg kven den gilde kvinna i fotsit kjole hadde vore, og ville ikkje gå ut for å fiske aleine så tidlig om morgonen lenger.
Skuta som forsvann så brått
FOR OVER tre hundre år sia heldt ein bonde på å tekke taket
på ei gardsstove i lag med noen andre. Det var ein ven og solvarm vårdag.
Då fekk bonden sjå ei skute som kom siglande imot dei for fulle segl på
fjorden utafor garden."Ser du noe, Jon?" sa han til karen som sto nærast seg.
"Ja, det gjør eg vel," sa mannen.
Då blei skuta brått vekke. Kva dette skulle bety, var det ingen som forstod.
Litteratur
 |
 |
 |
 |
BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
ANSVAR UT (ansvarsfråskriving) til gagn for oss: [LENKJE]
© 1999–2007, Tormod Kinnes. [E-POST]