Svenske eventyr og segner

• Onkel Drake
• Mirakelbeltet
• Gullkjerra under Daurmål
• Den rike kona vestpå

Onkel Drake

I BERGET ved Lyssekvam er det gøymt store skattar. Om nettene kan ein ofte sjå korleis ein drake i fjellet gjer opp eld for å smi gods og gull for seg. Dette hender i sær rundt jonsok; aldri brenn elden klarare enn jonsokkvelden.

Ei jonsoknatt tenkte ein smed i bygda at han skulle prøve å få noko av det draken åtte, for draken hadde visstnok vore ein smed som ikkje kunne finne ro etter døden fordi han hadde vore for grisk og gjerrig. Så hadde han fått drakeham. Smeden rekna seg halvt i slekt med han sia han smidde sjølv også, og syntest derfor at draken godt kunne dele rikdommane med seg.

Han gav seg av stad til berget. Elden lyste klart heile vegen. Då han kom fram, fekk han sjå herlege gull- og sølvkar breidd ut på bakken. Men i det same slokna elden og stastinga forsvann.

Smeden tenkte at noko kunne ha hadde blitt gløymt att, og tok til å leite i halvmørket. Men same kor ihuga han leita, kunne han ikkje finne anna enn hovudskallen til ein hest. Han syntest draken kunne ha har gitt han noko betre, men i og med at han hadde lovt kona si å komme att med eitkvart, tok han hestehovudet under armen og gav seg på heimvegen.

Vel heime la han hovudskallen i skapet og gjekk til sengs. Om morgonen når kona vakna, spurde ho:

"Vel, fekk du noko for å vitje draken?"

"Eg sette det i skapet."

Den gamle kona opna skapdøra og sette i:

"I alle dagar, det var noko til skål!"

"Jaså?" sa mannen.

"Og så forgylt innvendig!"

"Kva for noko, forgylt innvendig?" spurde smeden og var paff.

"Som klaraste gull."

No laut smeden sjølv opp og kike. Var kona blitt overvelda, blei han sjølv enda meir: I staden for hesteskallen stod det ei flott sølvskål der.

"Eg har sett låkare onklar enn Onkel Drake i berget," sa han.

Mirakelbeltet

FOR NOKRE hundre år sia arbeidde ein smed-lærling på Maskøy nær Bergen, som på den tida var største byen i Skandinavia. Foreldra hans budde ein stad i Småland nær Huseby; det var der han hadde lært å smi. Så hadde han reist omkring i fleire år, og no var den blitt julekvelden att.

"Det skulle vore triveleg å vere på Huseby i kveld," sa lærlingen til kameratane sine, og dei lo skjemtsamt med han og heldt med han. Småpraten kom fort over på andre ting, og så gjekk lærlingen utfor dør og skulle late vatnet. Då fekk han sjå ein liten gut ved sida av seg, og guten sa: "Er det du som vil til Huseby i kveld?"

Lærlingen svara: "Ja, det ville eg gjerne, men det går ikkje så fort å dra ein så lang veg."

"Jo," svara guten, "vil du dit i kveld, så skal det gå, og før dei har ete kvelds endatil."

Lærlingen tok til å humre. "Det lèt seg nok ikkje gjere," sa han.

"Jo," sa guten. "Kom berre og følg med meg eit lite stykke, så skal du snart få sjå."

Lærlingen tenkte seg om berre så vidt før nyfikna tok overhand og han sa, "No vel, så går vi då."

Han følgde guten eit stykke frå vegen bort til skogbrynet. Der låg det ei stue, og i den var det ein eldgammal mann. Mannen halvt sat og halvt låg i ei seng ved den eine veggen, og var bunden med ein diger kjetting.

Mannen sa, "Så det er du som vil til Huseby i kveld?" Han reiste seg opp i senga og skramla med kjettingen.

Lærlingen tok mot til seg og svara: "Ja, det ville eg gjerne. Men det kan vel ikkje la seg gjere?"

"Du kan vere der om ei times tid," sa den gamle.

Tanken på heimen fekk lærlingen til å slå til. "Ja, la meg komme av stad," sa han.

"Det skal bli," sa den gamle, og rekte han eit vakkert belte. "Ta dette beltet om deg," sa gubben, "så skal du straks bli klar. Du treng ikkje vere redd. Men det er noko eg vil be deg om å gjere for meg. Når du dreg, kjem du til å fare av garde like til Mogarden der heime. Dit kjem du i vêret, men ikkje lenger. Og på den garden skal du gjere eit ærend for meg: Du skal ta av deg beltet med det same du kjem fram og gå inn til mor Malin på garden. Når du får sjå henne, skal du skunde deg og kneppe beltet på henne, for eg vil gi henne det til jul, ser du. Eg kjenner mor Malin frå gamle dagar. Då smidde eg jernbeslag for kyrkja i bygda hennar. Men no har eg visst ikkje vore der på hundre år," sa mannen.

Så tok han om att at lærlingen ikkje måtte gløyme å kneppe beltet om mor Malin.

Lærlingen tok beltet på seg med det same. Då tok det til å suse og bruse så sterkt rundt han at han ikkje ansa noko særleg før han dalte ned på Mogarden ein time etter. Fælen var han, men heilt uskadd.

Han tok av seg beltet og steig inn og spurde etter mor Malin med det same. Det var ei gammal kone. Han ville straks bort til henne og kneppe beltet om henne som den gamle mannen hadde sagt, men noko fekk han til å ombestemme seg: ein veldig tvil kom over han då han fekk sjå nærare på mor Malin, og han stotra fram:

"Eg har med eit belte som eg har blitt bedt om å gi deg," sa lærlingen. "Eg skulle kneppe det om deg med det same."

Kona tok imot beltet og sa: "Nei, eg vil sende beltet tilbake. Kom og følg med ut, så skal du få sjå korleis."

Lærlingen var redd at den gamle mannen ville hemne seg om han gjekk ifrå det som var avtalt, og ville ikkje gå med på dette.

"Du treng ikkje vere redd for at den gamle skal hemne seg, for han kan slett ikkje skade deg etter det som kjem," sa den gamle kona. "Kom no og sjå korleis han skal få beltet tilbake."

Kona knepte beltet om ei stor eik som stod der. I same augeblikk blei treet drege opp av jorda og gjennom lufta mens dei buldra og susa.

"Sjå," sa kona og lo godt, "no får snart den gamle beltet sitt."

Lærlingen skjøna at den gamle smeden ville ha kona opp til seg. Det var vel ho som hadde fått han dit og bunde han fast ein gong.

Truleg gjekk det ikkje fullt så fort for lærlingen å komme tilbake til Maskøy.

Gullkjerra under Daurmål

HØGT ovafor bygda Mølster ligg fjellet Daurmål, og i lia der finst ei gullkjerre. Mange har prøvd å grave den fram, og to gonger fekk nokon den fram før bergbassen på Daurmål kom til og stogga det heile.

Første gongen var for mange, mange år sia. Då kom det ein bonde dragande med tvillingoksar for å hale ut gullkjerra: Han hadde født dei berre med mjølk - for det var sagt at slikt måtte til for å lykkast. Bonden fekk tak i gullkjerra og køyrde den like til ein stad nær Myrkjelo, men der kom han over ei rotte som drog eit halmlass. Bonden ropte då:

"Dette går då ikkje an!"

Nett då slitna seletøyet, og kjerra rulla av seg sjølv oppetter lia og forsvann.

"Det var rart og meir enn rart," tenkte bonden, og gjorde ikkje meir ut av det.

Ein bonde frå Mandane nær ved fekk høyre om hendinga, og ville prøve sjølv. Han hadde også unge tvillingoksar, og dei hadde ikkje smakt anna enn mjølk enno. Han drog til lia med dei og gav seg til å grave. Han hadde lykka med, og fekk fram gullkjerra. Oksane blei spente for, og bonden sa "Hypp!"

Men då lo det ifrå Daurmållia, og nokon sa: "Der snakka du sanneleg! Så ha mjølkekalvane dine vekk frå kjerra mi!"

Og med det same brast eine skåka til oksane, seletøyet blei slite av, og kjerra rulla attende inn i kolla. Bonden fekk behalde den brotne skoka, og den var av reint gull. Så hadde han att for strevet.

Enno finst det folk der mellom Mølster og Kloppen som har sett skinet av gullkjerra seint på jonsokkvelden. Då er det reint som det lyser i lia langt der oppe.

Den rike kona vestpå

EIN STAD vestpå er det ein høg grusbakke som før låg med sjø omkring seg på tre sider. Midt oppå den stod det vel ei svart borg i gamle dagar. Her budde det ei rik kone i mange år. Kona var så rik at ho gav gods og pengar til alle som bad om det. Ho hadde likevel meir enn nok, sa ho.

Ein dag heldt ho ein kosteleg gjestebod der også presten var med. Då alle prisa henne for kor gåvmild ho var, bad presten henne ta til vettet og hugse at ingen pengepung er så djup at ein ikkje til slutt kjem til botnen. Frua blei overraska og harm over dette, og sa til tenarane sine at dei skulle fylle lommene til presten med gull, og sa: "Gi heller dette til dei fattige."

Deretter drog ho ein raud gullring av fingeren, kasta den langt ut gjennom vindauget og ned i sjøen og sa:

"Eg kan vel ha handla feil om eg får att denne ringen."

Alle hylla og prisa den truande kona utanom presten; han rista på hovudet og hadde tungt for å gå heim den kvelden på grunn av alt gullet. Han meinte at slik tru måtte stå for fall. Det kunne ikkje bli sikkert for enkja i lengda, sa han tankefullt.

Dagen etter kom ein fiskar opp til kona med ein fersk og fin fjordtorsk som han hadde fått i garnet sitt om morgonen. Fisken blei straks teken til kjøkkenet, og då dei skar den opp, fann dei ringen.

Borga brann ned til grunnen snart etter, og den rike kona blei så fattig at ho måtte selje vekk alt ho åtte. Og då fekk ho altfor lite for det, attpåtil. Skulle du sett slikt!

Litteratur  



   BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
   © 1999–2009, Tormod Kinnes. [E-POST]   —  Ansvarsfråskriving: [LENKJE]