Djurklou-eventyr

• Åmund og Sigge
• Fanten og kjerringa
• Ho som laut gråte slik

Åmund og Sigge

Det ser ut som kong Sigge enda opp med gullkjeda likevel.

I gamle dagar var to brør kongar av Sköllersta. Kong Åmund på Åmehäll og Kong Sigge på Tarstaborg. Dei var uvenner støtt og låg ofte strid med kvarandre.

Kong Sigge hadde teke sonen til kong Åmund til fange under kamp ein gong. Kong Åmund baud broren gull for å få sett sonen fri, ei gullkjede som var like lang som Tarstaborga rundt. Men han fekk likevel ikkje sonen.

Kong Åmund samla då folket sitt for å fri ut sonen med makt, men Kong Sigge hadde forgifta kjeldene rundt Tarstaborga, så store deler av hæren til kong Åmund døydde. Deretter kom det til open kamp, og då fall kong Åmund.

Så rådde kong Sigge aleine over landet resten av si tid.

Kong Elver

Då guten var innpå seksten år gammal, fekk han ein dag auge på ein stor fugl som kom farande og slo seg ned i eit høgt tre i skogen. Fuglen likna ikkje på andre fuglar som guten hadde sett før, men var mykje finare. Fjøra glinsa i sollyset så det var ei lyst å sjå.

"Kjære gut, rop etter meg!"

Guten var ikkje lenge om å snike seg innpå fuglen. Så spente han armbrøsten sin og skaut fuglen så den datt i bakken. Men i det same skifta fuglen ham og blei til ein fager ung mann med ei krone av gull på hovudet. Guten hadde aldri sett noko så flott før.

Den unge mannen sa, "Kjære gut, la meg få leve, for eg er kong Elver. Rop etter meg når du kjem i nød, så gjer eg deg ei teneste til gjengjeld."

Ja, guten hadde ikkje hjarte til å gjere han noko vondt, og lét han leve på slike vilkår. Den unge mannen lova å halde ord, og så skiltest dei. Kong Elver tok på seg fuglehamen igjen, og guten vendte heim. Men etter den dagen hadde han ikkje ro over seg meir; han ville prøve lykka ute i verda.

Han kjæra og bad mor og far, og fekk til sist lov. Så tok han farvel og gav seg i veg. Etter at han hadde gått i lang tid, kom han til eit høgt berg. Der gjekk han inn og bad om å få teneste, og fekk det. Han blei i berget vinteren over, enda han ikkje alltid hadde det veldig godt, for kona han tente for, var eit slemt troll.

Då han hadde vore der eit år, hadde han gjort sin den av avtalen, og gjekk til matmora og bad om lov til å dra sin veg. Kona sa ja, og spurde kva lønn han ønskte for tenesta si. Guten svara at ho fekk gi som ho syntest det høvde. Kona sa, "Då vil eg gi deg det du helst vil ha. Her er ei rustning av jern. Den er slik at ingen våpen bit på den. Så gjer eg deg hundre gonger så sterk som før, så du kan røre seg lettare i jernrustninga."

Ja, dette var guten godt fornøgd med. Han tok så på seg jernklednaden og vandra sin veg mens han tenkte at no var han rusta til å slå seg fram i verda.

No gjekk guten heilt til han kom til eit anna berg. Der budde systera til trollkjerringa han hadde tent hos, og ho var enda verre enn systera. Men guten gjekk freidig inn og bad om teneste. Det fekk han, og blei over vinteren. Då tenestetida var over etter eit år, gjekk han inn til matmora og bad om å få dra derifrå. Kona sa ja, og spurde kva han ville ha i lønn. Guten svara at ho fekk gi som ho fann best.

Ho svara, "Då gir eg deg det du helst vil ha. Her er ei sølvrustning som ingen våpen bit på. Men i tillegg gir eg deg to hundre manns styrke, så du kan røre deg i den når du har den på."

Guten var svært nøgd over den lønna. Han tok sølvrustninga og skildest frå den gamle kona, og så gjekk han vidare ut i verda.

Etter å ha vandra lenger enn langt, kom han til enda eit høgt berg, og der budde ei anna trollkjerring. Ho var argare enn dei to førre, men guten lét seg ikkje skremme, og gjekk inn til henne og bad om teneste. Det fekk han, og han blei verande over vinteren. Han hadde det ikkje så godt der, men då tenestetida var omme, gjekk han til den gamle kona og bad om løyve til å dra sin veg. Det fekk han straks, og då ho spurde kva han ville ha i lønn for tenestetida, svara guten at ho fekk gi som ho sjølv kjende var best. Den gamle kona sa han skulle då ikkje ha mindre i lønn hos henne enn hos systrene hennar. Dermed gav ho han ei bikkje som var både stor og sterk og kunne litt av kvart, og ei gullrustning som ingen våpen kunne bite på, og til slutt tre hundre manns styrke så han lett kunne røre seg i rustninga.

Guten takka henne høveleg for gåvene, og så tok han på seg rustningane, kalla på bikkja og gav seg i veg. Langt om lenge kom han til ein stor kongsgard.

Han gøymde bikkja og våpna i skogen, drog opp til garden og bad om teneste som kjøkkenhjelp, og det fekk han. Så gjekk guten og sleit og bar kol i steikehuset og litt av kvart anna. Han fekk snart vite at kongen hadde tre unge døtrer, og dei var så flotte at det fanst ikkje maken. Men det var ingen som gledde seg over det, for det var spådd at når dei blei femten år, blei dei tekne av trolla. Far deira sørgde over det, og etter kvart som femtenårsdagen til eldste dottera nærma seg, blei han meir og meir sturen, og visste inga råd. Han lét kunngjere over heile riket at om det fanst nokon som kunne berge kongsdottera, skulle han få henne og halve kongeriket. Men enda så mange menn som fanst, var det ingen som ville stride mot trolla for å vinne jenta.

Til sist om dagen då kongsdottera skulle leiast til havstranda. Der sette ho seg ned i sanden og tok farvel med faren, systrene og dei andre slektningane sine. Ingen trudde dei fekk sjå henne att. Så vende kongen og folket hans attende til kongsgarden, og der blei det sorg og jammer utan like. Kongen sjølv var så lei seg at han verken åt etter drakk, og verka utrøysteleg.

Mens alt dette hende, bad kjøkkenguten om lov til å gå ut og sjå seg rundt, og det fekk han. Han sprang ut i skogen der han hadde gøymt våpna sine, tok på seg stålrustninga, batt sverdet ved sida, kalla til seg bikkja, og tok vegen ned til stranda.

Då guten kom dit kongsdottera sat, fekk han brått sjå ei stor jernskute ute på sjøen, og då det kom inn mot land, kjende han att trollkjerringa han hadde tent hos første året. Han tenkte med seg sjølv: "Å, er det du? Då spørs det korleis dette endar."

I det same kjende trollkjerringa han att, og ropte at han skulle hjelpe henne og trekkje skuta hennar på land. Ja, guten gjorde som ho bad, tok tak i stamnen og rykte til så skuta sklei langt opp på sandstranda. Trollkjerringa kleiv ut av skuta. Ho hadde med seg ei stor bikkje. No barka trollbikkja og guten si bikkje saman.

"Sjå, bikkjene slåss," sa det gamle konetrollet.

"Ja, la dei berre," sa han.

"Bikkja mi bit i hel di," sa ho.

"Å, ikkje enno," svara guten, og i det same beit bikkja hans i hel trollbikkja. Kona blei så harm over dette at ho treiv guten og kasta han mange meter opp i lufta. Men han blei ikkje redd for det, han berre trekte sverdet sitt og ropte:

Friskt opp og lett ned,

Kong Elver, kom og hjelp meg."

I det same han landa hogg han hovudet av henne. Deretter skar han ut tunga hennar og gøymde den i kleda sine, og gjekk sin veg, enda kongsdottera bad han bli. Ho hadde sett alt som hende, men kjende ikkje att kjøkkenguten heimafrå.

Neste år var den andre kongsdottera femten, og gjekk til stranda som systrene hennar hadde måtta åra før. Kongen og eit stort følgje følgde henne til stranda. Ho sat der med gullkrone på, men ingen prøvde å frelse henne før kjøkkenguten kom. Han hadde fått lov av kokken til å ta seg ein tur ut ei stund, og kongen og følgjet hadde ikkje før gått frå jenta, før guten stod der i sølvklednad og med eit sverd ved sida, og ei glad bikkje nær seg. Kongsdottera sat og gret mens ho venta på at troll kom og tok henne.

Med det same guten stod framfor henne, fekk han auge på ei stor sølvskute som kom inn frå havet. Då skuta nærma seg stranda, kjende han att den andre trollkvinna han hadde tent hos. han tenkte med seg sjølv, " Ha, er det du? Skal tru korleis dette kan ende?"

I det same kjende kvinna han att, og ropte at han skulle hjelpe henne og dra skuta hennar i land. Ja, guten gjorde som han blei bedt, så sanden fauk omkring skuta. Kvinna kleiv ut, og hadde ei svær bikkje med seg.

Straks dei to bikkjene fekk sjå kvarandre, rauk dei i hop.

"Sjå, bikkjene våre slåss," sa kvinna.

"La dei få det som dei vil," sa han.

"Bikkja mi bit di i hel," sa ho.

"Å, ikkje enno," sa guten, og i det same beit bikkja hans i hel trollet si. Med det same kona såg det, blei ho så sint at ho treiv tak i guten og kasta han mange meter opp i lufta. Men han ropte berre:

Friskt opp og lett ned,

Kong Elver, kom og hjelp meg."

I det same hogg han hovudet av henne. Så skar han ut tunga hennar og gøymde den i kleda sine, og laga seg til å gå sin veg. 'same kor mykje kongsdottera bad han, fekk ho han ikkje til å bli, og det fall henne ikkje inn i det heile at det var den fattige kjøkkenguten som hadde frelst henne.

Etter enda eit år var det den yngste kongsdottera sin tur. Faren hennar og eit stort følgje var med henne til stranda, men ingen ville bli og slåss for henne. Folk gjekk tilbake til kongsgarden, og der sat ho i finkleda og venta, med gullkrone på hovudet og var bleik i kinna.

Imens gjekk kjøkkenguten til kokken og bad om lov til å gå ut og sjå seg rundt ei tid. Det fekk han. Straks skunda han seg inn i skogen, kledde seg i gull og kalla på bikkja, og skunda seg ned til stranda der kongsdottera sat og gret. Guten fekk vondt av henne og gjekk bort til henne og snakka med henne og trøsta henne så godt han kunne.

Då kom ei skute av gull inn frå havet. Om bord var den leike, gamle kona han hadde tent hos sist. Guten tenkte med seg sjølv: "Dette ser ut til å bli hardt. No får eg finne ut kor mykje Kong Elvers ord er verdt." Dermed gjekk han enda litt lenger ned mot sjøen, og den gamle kona kjende han att. "Gut, hal i land skuta for meg," ropte ho, og guten gjorde som ho bad om. Han halte så kraftig at det gneista under kjølen og sanden flaug.

Gamla kleiv ut, og hadde med seg ei fælsleg bikkje. Straks guten si bikkje og trollet si fekk auge på kvarande, byrja dei å slåss vilt.

"Sjå bikkjene våre," sa kona.

"Ja, la dei få halde på," sa guten.

"Mi bikkje bit i hel di," sa ho.

"Det har ikkje skjedd enno," sa guten, og med det same hadde bikkja hans bite i hel trollkjerringa si.

Då blei kona så sint at ho tok guten og kasta han høgt til himmels. Men guten bleikna ikkje for det; han trekte sverdet og ropte:

Friskt opp og lett ned,

Kong Elver, kom og hjelp meg."

I det same hogg han hovudet av henne.

Då kongsdottera fekk sjå korleis det gjekk, blei ho så hjerteglad at ho sprang til guten og tok han i famn og takka for at han hadde frelst henne. Ho bad han også om å følgje henne til kongsgarden og få løn som var bragda verdig. Men guten skar berre tunga ut av kona og gøymde den i kleda sine, og så gjekk han inn i skogen over stranda. Kongsdottera kjende heller ikkje att kjøkkenguten heime.

Då kongen fekk vite korleis alt hadde hendt, blei det glede i kongsgarden i i heile riket. Det einaste skaret i gledesbegeret var at dei ikkje visste kven som hadde frelst dei tre døtrene. Enda om kongen sende bod i fleire himmelretningar får å få greie på det, var det ingen som visste noko. Då lyste kongen ut at kvar manns barn i heile riket skulle kome til kongsgarden.

Då alle var samla, spurde kongen om nokon hadde dei tre trolltungene, men ingen svara. Kongen spurde ein gong til, og enda ein gong, men framleis utan å få svar. Då gjekk guten fram og stelte seg opp framfor kongen. Folket fann ut at det var berre kjøkkenguten til kongen, og fleira sa han burde straffast. Men guten brydde seg ikkje om det, for han tok fram dei tre tungene, kasta av seg fillene og stod kledd i gull frå topp til tå.

Dermed endra folkemeininga seg, og no tykte alle at guten var flott. Kongsdøtrene sprang i armane hans og kyste kyssa han og takka han for at han hadde frelst dei, og kongen og alle dei frammøtte takka også.

Så blei det stelt til bryllaup, og kongen gav guten yngste dottera si og halve riket.

[Eventyr frå Dalarna]

Litteratur  



   BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
   Omsetjing og design, © 2007–2009, Tormod Kinnes. [E-POST]  —  Ansvarsfråskriving: [LENKJE]