Gullvekta 
Merknadar til Djurklou-eventyr og -segner
  13 › 1 › 5  SETT SEKSJON SØK PÅ SIDENE FØRRE NESTE

Ymse ord

Reservasjonar Samlinga  

Utgreiing

Utfyllande bokdata er sett under Litteratur langt nede på sida.

Adelsmannen Nils Gabriel Djurklou både samla og redigerte eventyr og segner. Mange endra og utvida han med tid og stunder ved å dikte til mangt som ikkje står i dei innsamla folkeeventyra hans. Det er neppe så farleg, men kan vere nyttig å vere merksam på, all den tid Djurkloueventyra som blei omsett til norsk alt i 1887 og sidan kom ut i to nye utgåver (1928 og 1971), inneheld slike kunsteventyr.

Djurklou la til fleire snertne frasar og kommentar til innsamla stoff, heilt til somme eventyr og avsnitt blei om lag dobbelt så lange, tilmed med ein frisk og freidig tone. Det er gitt døme i GAA-banda nedanfor. Og utvalet her startar med eit eventyr frå Kils sokn i Närke som Djurklou samla og gav ut, i lag med ein nyare versjon han utbroderte i.

Danske Hans Christian Andersen gjorde det same i somme høve; han tok eit dusin folkeeventyr og dikta attåt. Det fekk noko å seie for stilen i begge høva.

Noko anna som kan vere godt å vite om Djurklou sitt folkelorearbeid er at han omsette frå rikssvensk til dialektar med tida også. Han gjekk inn for det. Eg får nøye meg med å vise til bokopplysningane under, i sær innleiande stoff i "GAA 6", for hovudsaka er å liste opp kjelder til eventyra og segnene eg har tatt med. - Tormod Kinnes

Kvist

Gauken, hanen og orrhanen veddar

GAA. Svenska sagor och sägner, bd. 5, eventyr 12, s. 164, barnsagan "Göken, tuppen och orren".

[Til soga]

Hanen og høna med fjørtopp

Djurklou 1883:78-89. "Tuppen å töfshöná". Gitt ut av Djurklou på Närkemål.

[Til soga]

Mannen oppdaga at kona var hulder

Tilpassa frå GAA 5, nr. 106, "Skogsrået och hennes syster Stråssa" (Frå Lindnes sokn, ved skomakaren A. Fallqvist)

[Til soga]

Guten og reven

Djurklou 1860:86-87. "Pojken och Räven". Skjemtesoge frå Mellösa.

[Til soga]

Den rike kona

GAA. Svenska sagor och sägner, bd. 5, nr. 85, "Den rika frun" (Norrbyås). Omarbeidd.

[Til soga]

I alvedans

Gitt att frå Djurklou 1860:63. "Elfvedansen". Segn frå Norrbyås.

[Til soga]

Skuta som forsvann så brått

GAA. Svenska sagor och sägner, bd. 5, nr. 50. "Synen vid Björstorp".

[Til soga]

Onkel Drake

GAA. Svenska sagor och sägner, bd. 5, nr. 29, "Dyrberget" frå Fellingsbro.

[Til soga]

Kampesteinane utfor Valderøya

Tilpassa frå Djurklou 1860:62. "Jättestenarna vid Ulvgryt" (Täby socken). Tilpassing.

[Til soga]

Skatten i elva

GAA. Svenska sagor och sägner, bd. 5, nr. 10, "Skatten i Konstabäcken", frå Sköllersta.

[Til soga]

Gamle-Eirik og hardingen kappast

GAA. Svenska sagor och sägner, bd. 5, nr. 17, s. 181. "Bonden, Westgöten och den onde". Skjemtesoge frå Kihl.

[Til soga]

Den gamle kona og fisken

GAA. Svenska sagor och sägner, bd. 5, eventyr nr 21, s. 185. "Gumman och fisken".

[Til soga]

Gullkjerra under Ullifjellet

Jf. GAA. Svenska sagor och sägner, bd. 5, nr. 138, "Guldvagnen i Wadbacken" frå Götlunda.

[Til soga]

Ved eit huldrevatn

GAA. Svenska sagor och sägner, bd. 5, nr. 25. "Trollet vid Tensjön", frå Hammars socken.

[Til soga]

Koke suppe på ein spikar

GAA 5, saga nr. 16. "Den snåla gumman eller konsten att koka soppa på en spik". Soga er oppskriven i både Vermland och Närke. Denne varienten av eventyrtypen - som er ATU 1548 - er frå Kils sokn i landskapet Närke som er omgitt av store innsjøar i Svealand. Djurklou er samlaren.

Eventyrtypen med ATU-nummeret 1548 og tittelen "Stone Soup" (Steinsuppa) i den internasjonale eventyrkatalogen, har i seg delar som er gjengs for mange versjonar: "A soldier (traveler, monk) asks an old woman for food and lodging for the night. She agrees to the lodging but will not give him any food. The soldier offers to show her how to make soup from a stone (nail, ax, horseshoe) (sometimes without the introductory situation). She agrees. While the stone "cooks", she brings him all that he asks for, one after another: flour, grease, meat (bacon), vegetables, etc. After they eat the soup, the soldier says he is too full to eat the stone (he sells the wonderful stone to the woman).

Uttrykket "Å koke suppe på ein spikar" (eller anna, som ein stein) viser eventyrtypen. Sogetypen er kjent og dokumentert frå 1300-1400-talet (Sercambi, No. 1), skriv Hans-Jörg Uther (2004,2:290).

I denne svenske variantet er det ein loffar som ber ei kone om suppe. Han startar med spikaren og vatn, og så veks det til, litt her, litt der. Slik får han til sist suppe på spikaren.

Ein over dobbelt så lang elaborert Djurklou-versjon står i GAA 6, s. 142-47, og kallast "Fanten å käringa".

Noko om eventyret og varantar av det står i Wikipedia under "Stone Soup".

[Til soga]

Ho som laut gråte så veldig

Stytta. Opphavleg ei historie i folkelivet om ein vandrande Peter og to koner - og det gode ved å vere gjestfri - og varsam med kva ein ønsker og tar seg til. "Ver varsam med kva du ønsker; det kan bli oppfylt", heiter det elles: det er kaldt vatn i blodet. Jf. GAA 6, s. 23-29.

[Til soga]

Samling

Merknadar til Djurklou-eventyr, segner og sagor, litteratur  

GAA er forkorting for "Kungliga Gustav Adolfs Akademien för svensk folkkultur"

(Kungl. Gustav Adolfs Akademien för svensk folkkultur blir korta til GAA her.)

Brækstad, Hans Lien, oms. Nils Gabriel Djurklou's Fairy Tales from the Swedish. London: Heinemann, 1901. —— Eit val: engelsk omsetting eller ei somtid lagt til svensk dialekt.

Djurklou, Gabriel. Ur Nerikes Folkspråk och Folklif: Antäckningar utgifne till Fornvänners Ledning. Örebro: N. M. Lindh, 1860. —— Originaloppteikningar.

Djurklou, Gabriel. Sagor och äfventyr berättade på svenska landsmål. Stockholm: C. E. Fritze, 1883.

Djurklou, Gabriel: Folke-eventyr. Ny utgåve. Fabritius. Oslo, 1971. —— Boka som blei gitt ut på svensk i 1883 (data er ovanfor), blei omsett til norsk i 1887, og kom i nye utgåver i 1928 og 1971.

GAA. Svenska sagor och sägner: 5. Sagor och sägner upptecknade av Gabriel Djurklou I. Jöran Sahlgren. Stockholm: Tryckeri Aktiebolaget Thule, 1943.

GAA. Svenska sagor och sägner: 6. Sagor och sägner upptecknade av Gabriel Djurklou II. Jöran Sahlgren. Uppsala: A. B. Lundequistska Bokhandeln, 1953.

Gidlunds. Svenska folksagor. Band 3. Stockholm: Gidlund, 1981. —— Ein del av bandet er "Soger og sægner frå Nærke, samla av Gabriel Djurklou, fortalde av Jöran Sahlgren".

Klassifiseringshjelp

Hodne, Ørnulf: The Types of the Norwegian Folktale. Bergen: Universitetsforlaget, 1984.

Uther, Hans-Jörg. The Types of International Folktales: A Classification and Bibliography Based on the System of Antti Aarne and Stith Thompson. Vols 1-3. FF Communications No. 284 -86, Helsinki: Academia Scientiarum Fennica, 2004.

Merknadar til Djurklou-eventyr, segner og sagor, OPP SETT ARKIVDEL NESTE

Merknadar til Djurklou-eventyr, segner og sagor BRUKARGAID med bokoversyn, ymse råd og anna. [Lenke]
© 2008–2016, Tormod Kinnes, cand.philol. [E-post]  ᴥ  Ansvarsfråskriving: [Lenke]