Norske ordspråk

13 › 2 › 5

Innleiing

Det er kjekt så mange det er som har funne fram til ordspråksamlinga her. Takkord har heller ikkje mangla. Ordtaka i samlinga er utvalde, gitt att og tilmåta frå ei handfull ulike kjelder. Dei står opplista heilt til sist [DIT]. Språket er til dels forenkla. - Tormod Kinnes.

Utvalet

NOEN ordtak fortel ifrå sentrale kjensgjerningar. Noen ordtak blir misbrukt, men gode ordtak maktar å få fram sider ved tilværet med fynd og klem. Somme hører med til dyrebare kulturskattar som syner gamle tiders verdiar og haldningar. Noen høver framifrå i dag og i morgon også. Det er fullt mogelig å lage treningsprogram i livshandtering ut frå eit utval vel samansette sentensar eller "pillar-ordtak".
Denne nett-samlinga består av rimelige påpeikingar (fråsegn) for det meste, og noe humor her og der. For somme kan vel somme av ordtaka verke sjølvsagte, og det har jamt vore eit mål at dei skulle vere mye rette i sine samanhengar og dermed verke ganske sjølvsagte ved første augekast. For når ein koplar slike ord med røynsler og hendingar her i livet, får desse enkle orda liksom bein på seg - eller kjøt . . . av di rett mange "lærdommar" er lette å fakke når ein bruker ordtaka overført. Det er hovudbruken i ordtaks-tradisjonen som fungerer etter dette opplegget. Ein koplar saman eit ordtak ifrå ein (ofte nokså jordnær) samanheng med ei eller fleire hendingar i ein annan og vidare samanheng, og kryssbefruktar såleis mange hendingar. Det vil seie: Somme ordtak blir brukt i overførte meiningar. Eit par døme:
"Ein skal ikkje rose dagen før kvelden kjem" handlar om ikkje å ta noe for gitt på forskott. "I høge hus tar stormen tyngst" kan ein forstå som ein metafor, om lag slik statsminister Oddvar Norli brukte eit anna ordtak då han trekte seg frå stillinga som statsminister for helsa si skuld: "Det blæs hardt på toppane," sa han då.
Noen ordtak gir nyttige vink med enkle ord, utan at ein treng å grunne over i kva grad dei er å forstå i overført meining, eller kva dei er mynta på opphavelig. "Kongen lyt sitje på det same som vi (sin eigen bakende) [Br 104]." Det er eit ord som kan høve imot vel mye servilitet, for eksempel. Det finst mange andre bruksmåtar.
Noen ordtak gjør narr. "Fint skal det vere," sa kona, ho fekk ei mahogniflis i rumpa [Br 52]." Det kan ligge ei og anna lekse i slike også.

Språket

Språket i samlinga har eg prøvd å gjøre greielig og lett tilgjengelig for det aller meste. Ved det har eg vald lettare og enklare ord for unge i våre dagar, og har ved det blitt nøydd til å fjerne somme fleirtydingar og rim og rytmer i somme høve. Vinsten er vel at mange meiningar kjem bra fram gjennom enklare språk og enklare ord. I noen høve er elles nye rim sett til, men ikkje så ofte. Alt i alt: Mange av ordtaka i samlinga er attforteljingar.
Ordtaka eg har endra monnelig på av ulike grunner, er merka med ei stjerne. Og kanskje løyner stjerner framlegg til nye ordtak no og då - når det ikkje står sidetilvising er det slik å forstå.
Det er i dag noe rundt 1500 ord (ordtak) og fragment (frasar) i samlinga, og vel 100 hermer og munnhell. Eg tar gjerne mot forslag til endringar og tillegg.
Tormod Kinnes

Litteratur

   BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
   ANSVAR UT (ansvarsfråskriving) til gagn for oss: [LENKJE]
   © 2002–2007, Tormod Kinnes. [E-POST]