Gullvekta
Gledesbodskap?
Seksjon › 13 Sett Søk Førre Neste

Finn ordbøker

Reservasjonar    

Grums og sprik og skurringar

Nytestamente-ord Somt ifrå Bibelen er ikkje tenleg for folk, så som gledesdrepar-normer for oppgivande levevis. Anna kjem også inn i bildet: "Den vise skal ikkje framkalle forvirring hos dei uvitande [Bhagavad Gita 3:26]", og Bibelen er ei gedigen forvirringsbok.

Heldigvis var og er Jesusorda som vil ha etterfølgarar til å gi slepp på eit godt liv, berre for jødar, skal ein tru orda av han i evangelia (f.eks. Matteus 15:24). Men det finst bibelord og ◦essenarord som kan erstatte somt han kom med. Dei er kanskje lause i fisken, men ein kan komme langt utan sjølvskadar-jesusord. Det gjorde dei første kristne, mellom andre. Dei hadde ingen evangelium. (Ap.gj. 15:19-29).

Og gjett om det finst hjelpande tankar og likningar frå andre kantar, for eksempel av Buddha, Nyingma-tradisjonen i buddhismen, Gampopa i Kagyu-tradisjonen, og Patanjali si bok om yoga, for å nemne somt. Så rådlaus skulle ein sleppe å vere.

Jan van Eyck. Ghent altarstykke. Pavar. Fullført 1432. Utsnitt, som frontal til mange bibelord.
Utstyr til ikkje å gifte seg

Jesusord var berre for jødar, står det

I Matteus 15:24 og 10:4-8 står det noko som den bibel-lærde Geza Vermez stadfestar: Læra til Jesus var berre for jødar. Ikkje-jødar fekk ikkje del i ho. Det gjeld også frelsa og riket han talar om, skriv Vermez vidare (2010:37, 41). Oppsummert: Attgitt:

Fl. I den tida han preika, vende Jesus frå Nasaret seg berre til jødar, "sauane Israel hadde mista" (Matteus 10: 1-8; 15:24). Læresveinane hans blei uttrykkeleg pålagt at dei ikkje skulle nærme seg heidningane eller samaritanane. (Matteus 10: 5). Dei få gongane Jesus våga seg utanfor grensene til heimlandet, preika han aldri evangeliet sitt til heidningane. Læresveinane hans gjorde det heller ikkje mens han levde. Misjonen til dei 11 apostlane til "alle nasjonar" (Matteus 28:19) er ein idé frå etter oppstandinga. Han lèt til å vere inspirert av Paulus, og finst ingen andre stadar i evangelia, (bortsett frå den falske, lengre slutten på Markus [Mark 16:15], som manglar i alle dei eldre manuskripta). Jesus sitt eige perspektiv var eine og aleine jødisk. Han var opptatt av jødar og ikkje andre. (Vermes 2012)

Originalen: During his days of preaching, Jesus of Nazareth addressed only Jews, "the lost sheep of Israel" (Matthew 10:1-8; 15:24). His disciples were expressly instructed not to approach gentiles or Samaritans (Matthew 10:5). On the few occasions that Jesus ventured beyond the boundaries of his homeland, he never proclaimed his gospel to pagans, nor did his disciples do so during his lifetime. The mission of the 11 apostles to "all the nations" (Matthew 28:19) is a "post-Resurrection" idea. It appears to be of Pauline inspiration and is nowhere else found in the Gospels (apart from the spurious longer ending of Mark [Mark 16:15], which is missing from all the older manuscripts). Jesus' own perspective was exclusively Jewish; he was concerned only with Jews. (Vermes 2012)

Kristne flest her i landet er ikkje jødar, så jesusord er ikkje for dei, står det i Bibelen. Det gjeld å ta det heilt rette inn over seg. Men det finst eit og anna ord i evangelia som ikkje er av Jesus. Eit døme er nær:

Dei som kallar Jesus "Herre, herre" utan å vere jødar og utan å vise mannen respekt nok ved å la vere å lese og sitere han, kan komme ille ut og bli offer for kasteskufla på treskevollen og brenne opp som agner, som det står i Matteus 3:12. Det var ikkje Jesus som sa dette, men Johannes Døypar.

Dei som kallar Jesus "Herre, Herre" og ikkje lar evangelieorda hans for jødar vere berre for jødar, er dei kloke og verdige eller agner som blir brende? Det finst vel delte meiningar om det, og skilnad på kristne som anna folk. Eit og anna unntak var det rom for hos Jesus også, fortel Vermes (2010).

Gildt i Bibelen

Sano di Pietr. Angel. Avignon, 1430-40. Detail.
Knepen är många, bara man förstår att bruka dem.

Bibelvisdom Kristendom er ein religion som kjem frå jødedommen. Dei dominerande, kristne læresetningane utanom dogma som kom til lenge etter, står i Det nye testamentet, den andre delen av Bibelen.

Det er i dag om lag to milliardar som kallar seg kristne her på planeten, men ein skal ikkje vente at alle desse er ekte og truande kristne. Statistikk frå Noreg, til dømes, syner at sjølv om 70 prosent av folket er med i Den norske kyrkja, er det berre litt under 50 prosent som har eit kristent livssyn. Prosenttala dalar, jamvel om tradisjonen mellom folk er full av kristent tankegods og skikkar som liksom høyrer til. [1]

Det finst godt, mindre gale og heilt gale stoff i Nytestamentet. Når ein ser vekk frå jesusorda som var meint berre for jødar, kjem ei anna ulempe attåt. Det er at skriftene i Nytestamentet rommar tvilsame delar. Det var til dømes tvil i lange tider om Openberringa frå Patmos skulle få bli med. Ho verkar forblomm, fleirtydig. Det kan så vere.

Utvalet av tekstar som kom med i Bibelen vi kjenner i dag, verkar noko tilfeldig. Av grunnar som desse er termar som bibelrøre og smørje kloke å famne og hugse. Men imellom svada, smørje og talar som minner om vanvett og toskeskap ligg enkelte godord. Smørje er definert som "samanrota masse; vilkårleg blanding, røre", og det er gode grunnar til å hevde at omgrepet treffer i store drag. [jf. Paulusorda i Ap.gj. 26:24-25; 1 Kor 1 Cor 1:18 ff; osv].

Kanskje det er greiast å halde Nytestementet heilt vekke frå seg for å la Sanningsanden få spelerom, enda om ein ofte finn tungetale i samband med besetting. I andre høve blir tungetale rekna som ein nådegåve, jamvel om folk kjem og taler i tunger utan å vite kva dei meiner med slikt, og sjølv om andre kjem settande og hevdar dei skjønar slikt fordi dei har fått nådegåver til det. Forsking gir vink om anna som elles kan bli oversett: Somme innbiller seg mangt og mykje. Andre spelar skodespel, som til dømes "eg har tolkingas nådegåve".

Det er heller ikkje lett for alle som seier dei har nådegåver, å finne vise og gode ord ved tungetale. "prøve åndene" bakom, vil seie å sjekke opp det ein kan. Det viser seg at tungetale ikkje er noko eksklusivt kristent fenomen, men er kjent frå anna hald, som gamle Egypt, gamle Hellas og meir. [◦Meir]

Det typiske er at tungetaletolkinga stør den sentrale lære i krinsen til tolkaren. Nokon som tala i tunger, blei spela inn, og så blei tungetalen spela for mange som trudde dei hadde nådegåva til å tyde tungetale. Tydingane deira var heilt forskjellige. Dei klarte ikkje å få meining med tungetalen.. [Utdrag frå Jeff Wehr, "Speaking in Tongues," Our Firm Foundation, Vol. 11, #11, 1996-NOV-11, vist til i "Speaking in Tongues: Religious Studies". Religious Tolerance. [◦Lenke]

Evangeleskrivarar og brevskrivarar i Nytestamentet var tungetalarar. Det kom dusinvis av evangelium og brev i den gamle kyrkja. Kan ein stole på tolkingar av dei? Det kan dreie seg om spel. Kan ein ikkje få seg til å tru det som står i Nytestamentet er påliteleg, som orda til gledesdreparen Jesus mot at ikkje-jødar skulle få del i dei, i frelsa, i riket hans, skulle ein heller ikkje stole for mykje på alle dei andre orda i Nytestamentet, tenker eg. "Better safe than sorry," heiter det.

Mange bibelord har elles parallellar mellom ordspråka. Det finst vel gode og dårlege bibelord også, liksom gode og dårlege ordtak.

- sila fram frå mykje anna rart

  • Tomt og dumt preik. Delar av Bibelen er tomt og stundom gale ættesnakk, enda det står at tomt snakk fører folk vill [jfr. Titus 1:10].

  • Faktafeil. Somme utsyn og soger stemmer ikkje med fakta, om sennepskornet som veks fram til eit digert tre. Eventyret om bønnestengelen som voks over skyene og inn i eit kjempeland, er i samme gata: fantastiske forteljingar.

  • Feil versjonar med gal tru til følge. Og det finst for ulike versjonar av hendingar - til dømes av korleis Judas døydde. Han hengde seg ein stad, og fall på magen på ei mark så alle innvolane hans taut ut ein annan stad. Begge versjonane er i Nytestamentet. [Matteus 27:5; Ap.gj. 1:18]

    Det står sprikande forteljingar som ikkje gir likeins versjonar av hendingar eller rekkefølger av hendingar alle stadar. Det er nemnt ovanfor at det står at Judas døydde på to ulike måtar i to ulike bøker i Bibelen: (1) av å henge seg (Matteus 27:5), (2) av eit stygt fall på magen, så innvolane taut ut [Ap.gj 1:18]. "Ja takk, begge delar", var det ein som fantasifullt foreslo. No vel, éin av desse grunnane kan vere mogeleg, men ikkje begge samtidig, sidan den eine versjonen gjer den andre nokså lite truverdig.

    Om det finst ulike versjonar i evangelia av hendingar, er somme feil - eller alle er feil. I beste fall er det berre éin versjon som er pålitande, i verste fall ingen. Ingen skulle få pådytta bibelrøre i minst tre ulike versjonar, som til dømes hendingane rett før Jesus forsvann frå grava: ulike aktørar, ulike rekkefølger, og fare for villfaringar går saman.

    Faren er gal tru: I dei første versa i Romarbrevet (jfr. v. 3) kjem døme på at Jesus var av Davids hus gjennom Josef, og son av Gud etter at mora blei med barn etter gjesting av ein Herrens engel. Son av God ved ein engel eller sånt noko og son av Josef - det eine utelèt normalt det andre - om ikkje Josef var engelen . . .

  • Ullen om ikkje tvilsam språkbruk. Er ei mor til mange barn ei rein jomfru? Det står at Jesus hadde fire brør, og søstrer attåt, og likevel held pavekyrkja på at mora er evig jomfru. Etter det same låke resonnementet kan mange mødre bli kalla jomfruer. [Matteus 13:55; Markus 6:3]

  • Krenkande bloting kalla rettferdig. Kristendom føreset at uskyldige får svi så skyldige får gå fri. Religionsforma er tufta på ein mentalitet som vil ha blot av uskyldige. I Det Gamle Testamente var det dyr som blei blota etter detaljerte reglar "ovantil". Dei gamle hebrearane blei detaljstyrte slik. I Nytestamentet blei Jesus blota, "det uskyldige blotelammet", etter at det Gudgitte og lovfesta blotet av to frelsande geitebukkar årleg "gjekk av moten", utan at det er forklart korfor. Bibelsjusk! [Lukas 22:42; 3 Mosebok, kap. 16]

    Det er hovudideen med å fakke uskyldige og la dei bøte for andre sine synder som krenkar. Jesus gret og bad om å sleppe å bli offerlam, men ofra blei han - det er trua. Og han blei ofra for jødane, og ingen andre, står det. Den etterhengte misjonsbefalinga sist i Matteus lèt då også til å vere ei seinare forfalsking [Joseph Wheless har analysert det].

    "Korrupt Fader, stakkars son." I det store og heile var jesusblotet ei tapt sak i det at jødane slett ikkje kjente røysta til gjetaren som trengte seg på, og ikkje ville ha han heller. "Gi oss heller Barabbas!" skreik dei. Barabbas var ein fengsla drapsmann, står det. Så Jesus trudde han var kommen for å utfri "Guds folk", men det gjekk likevel ikkje som tenkt, og han var ikkje populær nok til å sleppe korsfesting. Det påståtte soneblotet var ikkje tingen, ser vi av Bibelen. Ein ekte og rettvis Far i høgda vil berre ikkje gå inn for slik vanæring som manipulert drap og "frelsesslakt" er. [jf. Johannes 17:25].

    Ut frå ei klassifisering frå Buddha, kan eg ikkje rekne blotbasert religion som høgt, fordi det jo ligg pining og urett bak slikt.[Detaljar]

Ein skulle vite betre enn å falle pladask for demagogisk snurrepiperi, som at det ligg jublande frelse i å avrette bakar i staden for smed ("rette baker for smed", etter Peter Wessel) eller annan sott som går. Det finst bra, religiøs utfalding høgare enn glorifisert vikarbloting av uskyldige, syndebukkgjeringar og verre. Det betre burde ein jamføre med jo før jo heller, mot å bli narra eit langt liv. Gautama Buddha formulerer dette godt, skulle eg meine. [Meir]

Prøv andene

Det er lovande å halde seg godt til sanninga, ikkje lyge, ikkje forfalske, ikkje vitne falskt, ikkje indoktrinere usant tullball i hovuda til barn for makt og kontroll og tyranni i verda.

Det heiter at "apostlar" som skreiv dei sprikande evangelia som etter tid kom med i Bibelen, hadde blitt fylt av sanningsanden bak tungetale or tydingar av tungetale. Det er ei sak med mange sider. Bibellærde har funne fram til at evangelia i Nytestamentet ikkje var skrivne av dei fire apostlane, men kom til seinare. Og lar ein tekstane vitne, går det fram at dei stemmer ikkje med kvarandre innbyrdes i alt, trass i seinare redigering og glatting for å få til nett slikt. Dermed kan barn og unge fort blir dupert av "barnerovets bibeltru". Barnedåp (ikkje frivillig dåp) og militærteneste er to etterhengde praksisar også. Dogmene som kom til i kyrkja, viser ingen og liten samanheng med forståinga i dei eldste evangelia. (Vermes 2005; 2010).

For å snakke om barnedåp: Det er ikkje noko særleg bibelsk. Det trur iallfall mange protestantiske grupper. Barnedåp har nok tent herrane sin kontroll over massane meir enn mykje anna frå Middelalderen av. [Wikipedia, s.v. "Infant baptism"]

Det er blitt klart for kritiske bibelgranskarar at det er ikkje sant alt som står i Bibelen, til dels imot store ord om at sanningsande følgde med dei første kristne, dei som forma ulike evangelium - fleire dusin slike evangelium, til dels oppdikta, til dels med noko felles. I same grad som ein finn grelle feil og usanningar i Nytestamentet, i same grad syner det at det kartet (miss-trua) ikkje stemmer med terrenget (fakta). Kva skal ein stole på: Klart gale kart eller terrenget ein har framfor seg? (Jamfør t.d. Matteus 27:5 og Apostelgjerningane 1:19).

Der det finst fleire ulike versjonar, er ikkje alle versjonane sanne. Somt i Nytestamentet er forfatta utan Sanningsånda som Jesus sa skulle vere med jødekristne, vitne, minne om han og lære dei - Sjå på fruktene og prøv åndene, står det i eit brev.

Først dumpa dei orda etter Jesus, så tok dei dei med att. Det er ikkje konsekvens nok i slikt

Apostelgjerningane 15:19-29 handlar om at alle apostlane og Heilaganden knesette at berre fire ting skulle vere tiltrengte for ikkje-jødiske kristne, men ikkje eitt ord av Jesus. Han tala jo berre for jødar og heldt andre utanfor! Dette fann stad på apostelmøtet i Jerusalem ca. 49 AD, og blei grunnvollen for all vidare kyrkje. Dei fire vilkåra er tatt opp att i Ap.gj. 21:25.

Mange årtider seinare blei det "silt" fram fire evangelium frå eit breitt utval som fanst då, men dei var og er ikkje tiltrengte for folk med Anden, går det fram av grunnsetningane i Apostelgjerningane 15:19-29. Jamfør Apostelgjerningane 15.

Gledesdreparen Jesus. Vonde jesusord til jødar om sjølvskading, om å gi så ein blir fattig, ikkje planlegge framover, gi etter for vonde så dei kan ta heim, eigedelar og anna - røve uforstyrra og utan motstand -, og orda til støtte for slaveri og vikarblot (Matteus 5:17-19) - fungerer som gledesdreping i stor skala i det store og heile, og kan vanskeleg vere ei vellykka løysing for godt folk og fe (jf. Matteus 5). Gledesord: Å droppe dei befalingane kan ikkje reknast som feil for alle som fell inn under Apostelgjerningane 15:19-29. Vi ser han ville sjefe over andre, og kalla apostlar til seg for det. Mange av dei fór ifrå han etter harde ord frå han. Og verken apostlane eller Anden fann det verdt å ta med Jesusord som vesentlege for ikkje-jødar. Dei skulle ikkje ha det verre enn jødar, bestemte dei. Det går klart fram, det.

Dermed har ein sjukehus og ikkje eit massivt Bort med sjukehus, traktorar og dynamitt! Her er alt som trengst ei god tru som gjer sjuke friske, kastar fjell i havet og drikk ormegift og lar daude gravlegge daude, til dømes." Her blir det skissert nokre av underkreftene som Jesus skulle ha love sanne, truande jødar og ikkje andre, same kva dei andre kan ha innbilt seg gjalt for dei. Mot under-tulltru generelt: [Test deg sjølv]

Av ein eller annan grunn verkar det ikkje som om folk som har ete blodmat, reknar seg som like syndige som horande, enda om desse to verkar temmeleg jamstelte ut frå Apostelgjerningane, kapittel 15; vers 23-29, der dei fire vilkåra for "vanleg kristne" står. Inkonsekvensar og fall er ikkje godt.

Mental helse og betingingar

Om Jesus heiter de blant anna: "Han har ei vond ånd i seg, han er frå vitet. (He is demon-possessed and raving mad)." [Johannes 10:20] og "Denne karen spottar Herren! (This fellow is blaspheming!)" [Matteus 9:3]. Han blei avretta. Var det røyk utan eld under, spør du kan hende. Ein har eit verktøy til å prøve ut kva slag Jesus var etter jordisk målestokk. Det er lister over dei viktigaste kjenneteikna til ulike slags personlegdomsforstyrringar - Ei liste kjem frå Verdshelseorganisasjonen, WHO, og ei anna frå the American Psychiatric Association, APA. Dei har mykje felles, naturleg nok.

Om vi setter opp kva som står i dei fire evangelia om Jesus, kjem det fram eit bilde av ein multipsykopat - i gamle dagar kunne dei kanskje seie stordjevel. (Sjå t.d. Mark 3:30). Kor klokt var det? Gå gjennom listene og prøv forsiktig. Hald det på det jamne og ta ikkje for sterkt i, for evangelia fanst ikkje då han levde. Dei er dels dikta til i ettertid, og vi har ingen jesusord som vi veit er heilt autentiske, oppsummerer Gesa Vermez (2005).

La det vere ei påminning.

Hegn om den mentale helsa. Heldigvis finst mange fine måtar. Gode bøker for slikt er skrivne; det er mange råd å få. Rasjonalitet er verdifullt og det skulle ingen forsake.

Har ein fatta at ein er ganske indoktrinert og redd i bringa på feltet kalla "på heilag grunn" eller noko slikt, kan ein finne eit anna heilagfelt i tillegg, eller to og fire, så ein har meir enn eitt felt å gå inn i med den bundne libidoen sin - gusten barneindoktrinering bind hugar slik. Men med to eller fleire "heilagfelt", kan ein fri seg frå mykje og få meir futt (livne monnaleg). Det er iallfall mi eiga erfaring.

Eg vil ta fram berre eitt felt her: Ramakrishnas liv og verksemda som følgde i skuggen hans. Framand tilfang krev opent sinn og god fordøying - og å vente med å dømme og fordømme til ein har blitt vis og gjæv. Det finst mange gode bøker om guruen, både lengre og kortare, men få som er greiare for å få oversyn enn Life of Sri Ramakrishna (jf. boklista nedst på sida). Mahatma Gandi har skrive forordet i boka.

Først ikkje frisk eller heiderleg, så tigge om Jesu blod - det er jammen usselt!

Somme meiner dei er heilage fordi dei seier Jesu blod - figurativt slaktesaublod - har dekt over syndene deira. Det er nok ikkje så gildt som det høyrest ut. Det eine er at det er usselt å la uskyldige og uvedkommande li for andre sine misgjerningar som slaktedyr. Korrupt er det vel også mang ein gong, til dømes i ein rettssal. Det andre er at eit par geitebukkar årleg skulle nok ha avverja Guds bloting av Jesus for å gagne jødane, etter det 3. Mosebok 16 fortel. Ja, det står i Bibelen. Men fortel evangelia fakta? Det er del av det store spørsmålet.

Det står elles i to av evangelia:

Kor mykje meir verdifullt er eit menneske enn ein sau! [Matteus 12:12; jf. t.d. Johannes 10:2-6]

Det er ikkje dei friske som treng lege, men dei sjuke. Eg har ikkje komme for å kalle dei rettvise. [Markus 2:17; jf. Matteus 9:12-12; og Johannes 10:2-6].

Når ein legg saman to og to, går dette fram: Det er betre å vere menneske enn dyr, betre å vere frisk enn kristen. Dei som er friske i hugen, treng ikkje Jesus og jublar heller ikkje over ussel bloting av andre så dei sjølve slepp unna dyre følger av feil handlingar - og treng såleis ikkje å leve meir eller mindre på falsk om lag som hordedyr. Det er faktisk dette Jesus fortel. Slikt kan ein suge til seg som overordna også.

Kan hende ein dessutan skulle jamføre korleis Jesus er skildra i evangelia, opp mot kjenneteikna på sinnssjukdommar. Jamfør ein nytteleg studie her: [Lenke]

Det gjeld jamt å vere sterk nok til å leve ut gode innsikter. Det får ein berre prøve, sidan tullball finst men ikkje hjelper nokon ting.


Nytestamentet, litteratur   

Advaita Ashrama. Life of Sri Ramakrishna. Calcutta: Advaita Ashrama, 1971.

Ehrman, Bart D. Forged: Writing in the Name of God: Why the Bible's Authors Are Not Who We Think They Are. New York: HarperCollins, 2011.

Ehrman, Bart D. How Jesus Became God: The Exaltation of a Jewish Preacher from Galilee. New York: HarperOne, 2014.

Ehrman, Bart D. Jesus, Interrrupted: Revealing the Hidden Contradictions in the Bible (And Why We Don't Know About Them). New York: HarperCollins, 2009.

Ehrman, Bart D. Lost Christianities: The Battles for Scripture and the Faiths We Never Knew. New York: Oxford University Press, 2003.

Ehrman, Bart D. Lost Scriptures: Books That Did Not Make it into the New Testament. New York: Oxford University Press, 2003.

Ehrman, Bart D. Misquoting Jesus: The Story Behind Who Changed the Bible and Why. New York: HarperCollins, 2005.

Ehrman, Bart D. The Corruption of Scripture: The Effect of Early Christological Controversies on the Text of the New Testament. New York: Oxford University Press, 1993.

Taylor, Joan E. The Essenes, the Scrolls, and the Dead Sea. Oxford: Oxford University Press, 2012. ⍽▢⍽ Taylor går gjennom dei tidlegaste kjeldene til essenarane, og funna av daudehavsrullane. Ein kan sjå vekk frå gjettingane hennar om herodianarar i boka.

van Voorst, Robert E. Jesus Outside the New Testament: An Introduction to the Ancient Evidence. Grand Rapids, MI: Eerdmans, 2000.

Vermes, Geza. The Authentic Gospel of Jesus. London: Penguin, 2005.

Vermes, Geza. From Jewish to Gentile: How the Jesus Movement Became Christianity. Biblical Archaeology Review (BAR) 38:06, Nov/Dec 2012.

Vermes, Geza. The Real Jesus: Then and Now. Minneapolis, MI: Fortress Press, 2010.

Vermes, Geza. The Story of the Scrolls: The Miraculous Discovery and True Significance of the Dead Sea Scrolls. London: Penguin, 2010b.

Note

  1. Kallestad, Jarle. "Kristent livssyn stuper på ny gallup". Vårt Land 28.11.2012.
    www.vl.no/troogkirke/kristent-livssyn-stuper-pa-ny-gallup/


Rundt Nytestamentet, opp Seksjon Sett Neste

Rundt Nytestamentet BRUKARGAID: [Lenke]
© 2002–2017, Tormod Kinnes, cand.philol. [E-post]  ᴥ  Ansvarsfråskriving: [Lenke]