Vengjeord

Vengjeord

Uttrykket "bevingede ord" stammar frå antikkens Homer; det blir winged words på engelsk. Ein finn 'vingeord' på dansk, men på bokmål blir det ikkje nemneverdig brukt. På nynorsk har ein 'vengeborne ord', 'fløygde ord', og 'gullkorn' om ein ikkje vil ta i bruk nyord som vengjeord og kanskje også vengeord - frå 'vengje' og 'veng' - det siste med ein e lagt til i fuga etter ganske vanleg ordlagingsmønster, som i 'ostehøvel'.

Gullkorn, gullklumpar

Gullklump frå Australia

Faren med berre å sitere andre er mellom anna at ein ikkje får gjort stort anna. Det kan bli pinleg. Kunsten her blir å forstå kjernar - lære noko berande og makte å leve det ut - og bere dei med seg så det nyttar. I buddhismen er sentrale "livsord" ledd i mental trening, lojong.

Eg har korta ned mykje tilfang til "gullkorna" og gjenskape slike berande kjernar "til gagn for folk og ikkje troll", om lag som Håvamål seier (v. 164).

Ord og frasar med "mykje skrik og lite ull" har eg unngått for det meste. Det er neppe påfunn, bombastiske, overdrivne og tvilsame fraser som er store og flotte å sjå til, som det er mest gagn i utanom underhaldningsverdien, men fullverdige maksimer som tilrår føre var, og elles kan styre åtferd når det er tvil, og elles vere til hjelp for den som gjerne vil kultivere hugen sin. Jamfør lojong i avsnittet ovafor. Elles: [ORD AV BUDDHA]

Eg har inkludert lødige sitat og avkortingar som kan hygge og gagne kloke framsteg under enkle forhold. Desse tankekorna kastar lys over sider ved europeisk kultur opp gjennom tidene. Men høgare: Buddha seier ein ikkje skulle tru blindt på andre sine fraser, men prøve dei ut og jamføre med kloke og tradisjonar som duger i ein fiks prosess. Då skulle ein gå fram høveleg forskande. Så ikkje tru eg har vald berre gilde ord: Rundt om i samlinga finst også vitsar og anna rart innan underhaldning. [MIDDELVEGEN] [KALAMA SUTTA]

For den som vil sjå latinske frasar på latin og engelsk, finst ei anna side. [LATINSKE SITAT O.A.]

Begagnade bilar

Analogi. La oss seie du har kome til ein sving langs livsvegen, at alt ikkje går som ein draum og du treng betre rettleiing enn i kneiper denne gongen. Det går ikkje godt å fare vidare rett frametter som du har gjort, og dessutan har du låkt. Ved vegen der du har stansa for ein augeblink, står fleire bruktbilar til sals, og dessutan nokre kontor for KFUM-rådgivarar i andre høgda. Slik er scena.

Godord frå kjendismunn er ofte replikkar som ikkje har noe særleg verdi utanom å underhalde, og kanskje underheld dei for lågt, tilmed. Men her og der finst gjerne slikt som kan hjelpe oss framover slik som bruktbilar flest kan.

Eldre sitat frå kristen, vestlig kulturkrins kan ein neppe rekne med det er mykje gagn i under dagens forhold: Dess eldre bilen er, dess meir primitiv og grov kan den vere under panseret, kan vi kanskje ha som tommelregel.

Bilen kan vere lett brukt, og då kan den faktisk hjelpe godt. Mykje, oppdatert skolegang der ein blant anna gjennom lærebøker tileignar seg nyttige tankar frå andre, kan få mang ein ungdom til å furte fordi det blir pådytta så mykje og på slike primitive måtar i forhold til det sunn læringsmetodikk fremmer. Skal vi seie at kanskje kan god læringsmetodikk bevare litt lærelyst i deg trass i offentleg undervisning?

Den kan vere mykje brukt, og då er det kanskje berre samlarar som bryr seg. Noko kjem an på kor gammalt "bilskrapet" er, kva merke og modell det er, for blir gamlebilen gammal nok, heiter den veteranbil, og blir rekna som artig mellom folk, særleg om dein kan køyre langs vegane. Dessutan kostar veteranbilar ein heil del å halde. Så bilar kan stige i pris berre dei blir gamle nok.

Mellom nesten nye bruktbilar og veteranbilar finn vi slike bilar som ein blir glad for å kvitte seg med, og som ein får vrakpant for. Sitat frå gamle dagar og kjente menn som levde for fire hundre år sia, kan hamne i denne gruppa (i analogien). Frå bilmarknaden i dag veit vi at gamle bilar ikkje var mykje teknisk raffinerte. Dei kan vere mykje farlege på vegane sia dei ikkje er laga for moderne forhold og ikkje fyller moderne krav til tryggleik og andre standardar, og sia dei i mange tilfelle kan irritere andre som vil fortare fram.

La gå at det kan vere moro å køyre både veteranbil og bruktbil. La gå at dei slepp ut for mykje eksos og fort kan bli farlege å køyre sia dei er gamle og slitte, mange av dei. Det er likevel mange som satsar på bruktbilar - (1) brukte, nye tankar; (2) brukte, billege tankar som vi finn i til dømes gamle internettsamlingar; og (3) brukte, dyrkjøpte tankar som vi liknar med veteranbilar.

Fordelane med enno køyrbare brukt-tankar er at dei blir tillatne langs vegane og hjelper mange framover i livet fortare enn apostlane sine hestar. Dessutan er tankane frie. Formuleringar kan folk få kopirett på, men tankane er tollfri. Det vil seie, kjernane i og attom mange sitat og læreboktekstar er frie. Altså kan du nytte dei fritt som du vil.

Å få fridom nok til eit greitt liv er det verdt å gå inn for.

I scena som blei skissert innleiingsvis, finst KFUM-kontor med rådgivarar. Spør du ein såkalla liberal kristen til råds for å kome vidare der livsvegen svingar og du ikkje ser kor den endar, får du ein kristen sitt svar, og endatil ein liberalars syn. Kan slikt harmonerast? Neppe, sia kristne flest er huka på svada frå nesten to tusen år tilbake, og strevar med å fri seg frå mykje av det. Det er sikkert og visst. Ein treng vel ikkje gå i detaljar, men sjå kva Guds Ord kategorisk seier mot å ete blodpølsa og annan blodmat i Apostelgjerningane, kapittel 15. Det er faktisk nok til å drive blodmat-etande kristne over kanten til nervesamanbrot å vite at dei ved det har synda mykje som horande, ut frå Nytestamentet [Apgj 15 og 21:25]. Eg kjente mange slike maskerte raringar då eg var yngre - kristne med og utan nervesamanbrot og masse raffinert blodmat, og trong til å få det friare enn svadakontrollerte.

Når ein går til kristen rådgivar, gjeld det at som du ropar i skogen, får du svar. Tek du ein gold kristen til råds, får du i beste fall golde svar innan den gata, og finn inga lykkeleg løysing. Dessutan er rådgiving neppe gratis i den gata heller, og prisane går i vêret som andre ting i ei tid der naturen blir utbytta så det verkar reint for gale; og gode som før var gratis, no kostar flesk; og så bortetter og bortetter. Dette var for å seie at det finst lødig rådgiving og anna, og at valet av rådgivar styrer kva råd du får, og korleis ferda går vidare. Og dessutan kostar det nokså mykje pengar, same kor fiksert, religiøst skrudd, fanatisk og ukunnig rådgivaren kan vere.

Ein får også ta med i rekninga at det er berre for mykje dum tru i omløp; det er sikkert og visst: Folk trur mykje rart og forskjellig, og alt kan nok ikkje harmonerast med alt i den leia. Dette gjeld også innan rådgiving og psykologien. Det finst ulike skolar (retninger med tilhengarar), til dømes, og dei ser ikkje likt på alt. Mellom anna derfor bør ein stå imot å bli fanga av tru, dupert og gjort til lydig slave og halvtullete ved slike middel, eller av rådgivarord som tener tru eller statens hald på folk gjennom offentlige rådgivarar, som jo er tilpassa staten som gir dei status og pengar til mat på bordet. Brautande kjendis-sitat duperer kanskje ein og annan også, og kjendisdyrkinga i vår tid er ganske uhyggeleg og lite verdig, den. Jajamen. Så ein får tenke klart og styre godt langs vegen.

Når ein kjem til ein sving langs vegen og skulle aust, mens vegen svingar mot vest og ein ikkje ser kor den går vidare, er det ikkje alle gitt å ha vegkart og GPS (Global Positioning System) som fortel at vegen svingar og korleis den går vidare. Under slike forhold spør ein heller andre til råds. Det kan vere eit lite sjansespel, for dei beste rådgivarane finn ein kanskje ikkje - slike som Lao Tzu siktar til med "fortidas vise". Dei er så djupe at dei kan verke galne, tokiga, skrullete, kan vel hende. "It takes one to know one," seier dei på engelsk. [DEI FRI]

Ut frå dette: Gå inn for å betre deg for å få råd av verdi. Tankar for livsferda får ein

1. innafrå på sett og vis, til dømes gjennom draumar og atter draumar, og innfall og impulsar; og
2. frå andre. Kvalitetssikring av tankegods finst mest ikkje, særleg i religiøse krinsar.

Eg tilrår, som rimeleg kan vere, roleg meditasjon som TM, og probat eigenutvikling.

Kanskje du vil prøve å "køyre" godord av kjente frå kulturkrinsen, altså leve ved tankar av andre frå farne tider, då folk ikkje var så nøye med å vere nøyaktige. For å ha ein stall med veteranbilar lyt du ha råd til dei. Mange har ikkje det.

Det er farar med å satse berre på slike "brukte bilar". La oss sjå nærare inn i forholda ved bruktbilanalogien. Attom sitat ligg liv som blir levd eller har blitt levd. Det gjeld å styre vel og kome seg sikkert og komfortabelt framover, kunne køyrereglane og fare aktsamt og varsamt nok til å overleve og unngå krasjar. Det hjelper å vere oppdatert.

Eg har sanka inn frå den sentrale lære etter Gautama Buddha. Den kjernelæra har gjort meg rikare. Den er systematisk og god.

Eg tek gjerne imot framlegg til ord og endringar, og til rettingar.

Litteratur  

Andreæ, D., m.fl. Citatboken. Stockholm: Natur och Kultur, 1986.

Evensberget, Snorre og Dag Gundersen. Bevingede ord. 2. utg. Oslo: Kunnskapsforlaget, 1983. — I 1967 kom første norske utgåva. Den bygde i avgjerande grad på det danske verket Bevingede ord: mere end 12 000 kendte litteratur-citater, historiske ytringer, sprog-klicheer, talemåder, slagord, etc. (1963). Det kom ny utgåve av den danske i 1990, og eit par nye utgåver etter dette.

Christiansen, Reidar. Gamle norske visdomsord. Norske ordspråk i utvalg. Oslo: Cappelen, 1992.

Douglas, Charles Noel, comp. Forty Thousand Quotations, Prose and Poetical: Choice Extracts on History, Science, Philosophy, Religion, Literature, Etc.: Selected from the Standard Authors of Ancient and Modern Times, Classified According to Subject. New York: Halcyon House / Sully and Kleinteich, 1917.

Gould, Hialmer Day, and Edward Louis Hessenmueller. Best Thoughts of Best Thinkers, Amplified, Classified, Exemplified and Arranged as a Key to Unlock the Literature of All Ages. Cleveland: Best Thoughts Publishing Company, 1904.

Holm, Pelle. Ordspråk och talesätt. Stockholm: Bonniers, 1973.

Jensen, Brikt, red. Ordspråkleksikon. Tr. Gunnar Gjengset. Oslo: Schibsted, 1996. (Carsten Bregenhøj og Solveig Pått: Politikens Ordsprogleksikon.)

Strøm, Fredrik. Svenska ordstäv. Prisma. Ny utg. Np, 1985 (?).

Sundland, Egil. "Det var en gang - et menneske" Oslo: Cappelen Akademisk Forlag, 1995.

Universitetsforlaget. Kort og godt. Utvalde ordtak til husbruk. (Utval frå Einar Seims samleverk) Bergen: Universitetsforlaget, 1978.

Wahlund, Per. Osed och ordsed. (Fra Penu Proverbiale). Stockholm: Natur och Kultur, 1988.

Aasen, Ivar. Norske Ordsprog samlede og ordnede af I. Aasen. 2. utg. Christiania (Oslo): Mallings Boghandels Forlag, 1881.

Aasen, Ivar. Norske ordsprog. 3. utg. Voss: Vestanbok, 1982.



  BRUK. Brukargaiden femner over forkortingar, bøker ordna etter forfattarar og bokstavkodar, ordbøker, design og navigering på nettstaden, søkjeråd, og tilvisingar. [LENKJE]
   © 2003–2009, Tormod Kinnes [E-MAIL].  —  Disclaimer: [LINK]