• AT-nummer, forteljingar og band
• Eventyra alfabetisk
• Eventyr etter alder

Eventyr er gitt AT-nummer for oversikta. AT-nummer fortel kva for type eventyr det er, og i AT-katalogar finn ein også eit stutt samandrag av ulike typar. Ved AT-nummera blir mange soger såleis nummererte og grovskisserte i den internasjonale eventyrkatalogen, og sett i samanheng med liknande soger frå ulike hald. Det finst også ei norsk tilpassing av katalogen av Ørnulf Hodne [Tyno]. [Jamfør].

AT-nummer blei erstatta og ført vidare av ATU-nummer i 2004. Då kom ei etterlengta revidering av heile klassifiseringssystemet. [Ti] AT-nummeret til eit eventyr er ein nøkkel som opnar opp dørene til mange kjelder.

For det første har vi Ørnulf Hodne si bok, The Types of the Norwegian Folktale (Bergen, Universitetsforlaget, 1984). Der står hovudgangen i eventyrtypane kort forklart på engelsk, saman med oversyn over innsanka norske variantar og opplysningar om dei.

Det andre er at bra omfattande delar av dette kjeldematerialet ligg føre på Internett i dag: Eit institutt ved Det humanistiske fakultet ved Universitetet i Oslo har lagt ut på Internett "Norsk folkeminnesamling" sitt tilfang av eventyr og segner. Dei står ordna på same måten som i Hodne si bok, og i folkeminnesamlinga finn ein heile eventyr, ikkje berre samandrag. Somme av forteljingane i samlinga er likevel skissemessige. [◦Eventyra] [◦Vandresegnene]

Ved hjelp av nøklane her, kan ein gå vidara for kvart eventyr om ein vil.

AT-nummer, forteljingar og band

Forteljingar – som det elles kan vere segner og anna i – er merkte med *. Tal i feite typar sist på linjene under "Alfabetisk", syner kva for eit av tre band forteljingane står i.

Desse tre segnene liknar eigentleg eventyr: "Jutulen og Johannes Blessom"; "Skarvane på Utrøst"; og "Gullfebla". I forteljinga "Makrelldorg" finst eit fint eventyr iblanda, og eitt om Bamse Brakar står i forteljinga "Ein kveld i nabogården".

Eventyr

2 – Korfor bjørnen er stubbrumpa – Bd 3
5 – Slepp granrot og ta i revefot – Bd 2
7 – Bjørnen og reven veddar om flesk og humlebol – Bd 2
15 – Reven snyt bjørnen for julekosten – Bd 3
20 C – Høna som skulle til Dovre for at ikkje all verda skulle forgå – Bd 2
37* – Reven som gjetar – Bd 2
47 A – Mikkel vil smake hestekjøt – Bd 2
61 – Hanen og reven – Bd 2
65 – Reve-enkja – Bd 1
96* – Haren som hadde vore gift – Bd 2
112 – Heimmusa og fjellmusa – Bd 2
116 – Bamse Brakar – Bd 1
120 – Hanen, gauken og århanen – Bd 3
122 E – Dei tre bukkane Bruse som skulle gå til seters og gjere seg feite – Bd 1
130 – Vêren og grisen som skulle til skogs og bu for seg sjølv – Bd 2
154 – Vel gjort og ille lønna – Bd 2
155 – Verda lønnar ikkje annleis – Bd 2
168 A – Han far sjølv i stua – Bd 2
221 – Grisen og levemåten hans – Bd 1
247 – Kvar synest best om barna sine – Bd 2
300 – Raudrev og Oskeladden – Bd 2
301 (J) – Fugl Dam – Bd 2
301 – Dei tre kongsdøtrene i blåberget – Bd 2
302 – Guten som gjorde seg til løve, falk og maur – Bd 2
302 – Risen som ikkje hadde noko hjerte på seg – Bd 1
303 – Fiskarsønene – Bd 1
303 – Smågutane som trefte trolla på Hedalsskogen – Bd 1
303 – Veslekort – Bd 3
311 – Høna trippar i berget – Bd 3
313 – Meistermøy – Bd 3
314 – Enkjesonen – Bd 1
325 – Bonde Vêrskjegg – Bd 2
327 C – Smørbukk – Bd 2
328 – Oskeladden som stal sølvendene til trollet – Bd 3
330 – Smeden som dei ikkje torde sleppe inn i helvete – Bd 1
332 – Guten med øldunken – Bd 2
400 – Dei tre prinsessene i Hvittenland – Bd 3
400 – Soria Moria slott – Bd 2
402 – Dokka i graset – Bd 2
402 – Guten som ville fri til dotter til mor i Kroken – Bd 2
403 – Buskebruda – Bd 3
408 – Tre sitronar – Bd 2
425 – Austafor sol og vestafor måne – Bd 1
425 – Kvitebjørn Kong Valemon – Bd 2
432 – Den grøne riddaren – Bd 2
451 – Dei tolv villendene – Bd 2
461 – Rike Per Kremmer – Bd 3
470 – Venner i liv og død – Bd 2
471 – Dei sju folane – Bd 3
480 – Manndottera og kjerringdottera – Bd 2
501 – Dei tre mostrene – Bd 3
506 – Krambuguten med gammalostlasten – Bd 2
507 A – Følgjesveinen – Bd 2
510 AB – Kari Trestakk – Bd 3
513 – Oskeladden og dei goda hjelparane – Bd 2
530 – Jomfrua på glasberget – Bd 3
531 – Grimsborken – Bd 3
531 – Gullslottet som hang i lufta – Bd 2
545 B – Herreper – Bd 2
550 – Gullfuglen – Bd 2
560 – Guten som skulle tene tre år utan lønn – Bd 2
563 – Guten som gjekk til nordavinden og kravde att mjølet – Bd 1
565 – Kverna som står og maler på havbotnen – Bd 2
570 – Gjete harane til kongen – Bd 1
571 – Tyrihans som fekk kongsdottera til å le – Bd 1
577 – Per, Pål og Espen Oskeladd – Bd 3
580 – Det har inga nød med den som alle kvinnfolk er glad i – Bd 3
590 – Det blå bandet – Bd 3
592 – Veslefrikk med fela – Bd 2
611 – Tobakksguten – Bd 2
613 – Tru og Utru – Bd 3
650 A – Mumle Gåsegg – Bd 1
700 – Tommeliten – Bd 1
710 – Jomfru Maria som gudmor – Bd 3
711 – Lurvehette – Bd 3
726 – Den sjuande faren i huset – Bd 1
751 A – Gjertrudsfuglen – Bd 2
852 – Oskeladden som fekk prinsessa til å skulde seg for å lyge   – 1
853 – Prinsessa som ingen kunne målbinde – Bd 2
870 A – Vesle Åse Gåsejente – Bd 1
875 – Ikkje køyrande og ikkje ridande – Bd 2
900 – Håken Borkenskjegg – Bd 3
922 – Presten og klokkaren – Bd 1
955 – Kjærasten i skogen – Bd 2
1000 ff – Oskeladden som kappåt med trollet – Bd 2
1030 – Bjørnen og reven skulle ha åker i sameige – Bd 2
1158 – Guten og fanden – Bd 1
1161 – Kjetta på Dovre – Bd 3
1179 – Skipperen og Gamle-Eirik – Bd 2
1186 – Fanden og futen – Bd 2
1353 – Giske – Bd 3
1365 AB – Kjerringa mot straumen – Bd 2
1384 – Somme kjerringar er slike – Bd 2
1406 – Dumme menn og troll til kjerringar – Bd 1
1408 – Mannen som skulle stelle heime – Bd 1
1415 – Gudbrand i Lia – Bd 2
1440 – Herremannsbruda – Bd 2
1453 – Stabbursnøkkelen i rokkehovudet – Bd 2
1456 – Tsju pus, vil du ned av bordet!" – Bd 2
1459** – Ei friarhistorie – Bd 3
1462* – Sju år gammal graut – Bd 2
1525 A-F – Meistertjuven – Bd 3
1535 – Store-Per og Vesle-Per – Bd 3
1536 A – Prestens mor – Bd 3
1537 – Klokkaren i bygda vår – Bd 2
1538 – Guten som ville bli handelskar – Bd 2
1542 – Peik – Bd 1
1641 – Kolbrennaren – Bd 1
1651 – Den rettferdige firskillingen – Bd 3
1696 – Gale-Mattis – Bd 2
1725 – Pål Andrestua – Bd 1
1968 J – God dag, mann!" – "Økseskaft" – Bd 2
2015 – Hårslå, som aldri ville heim gå – Bd 2
2021 – Hanen og høna i nøtteskogen – Bd 3
2022 – Hanen som fall i bryggjekaret – Bd 2
2025 – Pannekaka – Bd 1
2027 – Kjetta som var så fæl til å ete – Bd 2
2075 – Hanen og høna – Bd 2
2250 – Skrinet med det rare i – Bd 1

? – Ei prestehistorie (Dybwads Illustrerede Folkekalender 1882) – Bd 1
? – Vårherre og St. Peter på vandring (Dybwads Illustrerede Folkekalender 1882) – Bd 1

Forteljingar

* Berthe Tuppenhaugs forteljingar – Bd 1
* Bjørnen og reven – Bd 3
* Ei kveldstund i eit godseigarkjøkken – Bd 1
* Ei natt i Nordmarka – Bd 3
* Ei signekjerring – Bd 1
* Ei sommarnatt på Krokskogen – Bd 1
* Ein gammaldags julekveld – Bd 1
* Ein halling med kvannerot – Bd 3
* Ein kveld i nabogarden – Bd 3
* Ein kveld ved Andelva – Bd 3
* Ein søndagskveld til seters – Bd 1
* Ein vestlandsk skogdal – Bd 3
* Ekebergkongen – Bd 3
* Frå fjellet og setra – Bd 3
* Frå Sognefjorden – Bd 3
* Gravaren fortel – Bd 3
* Gullfebla (segn) – Bd 3
* Høgfjellsbilete – Bd 1
* Historiene til Matthias Skyttar – Bd 1
* Huldreætt – Bd 3
* Julegjestinga i prestegarden – Bd 3
* Jutulen og Johannes Blessom – 1
* Lundeætta – Bd 3
* Makrelldorg – Bd 1
* På høgda av Aleksandria – Bd 3
* Plankekøyrarane – Bd 3
* Reinsdyrjakt ved Rondane – Bd 1
* Skarvane frå Utrøst – 1
* Taterar – Bd 3
* Tiurleik i Holleia – Bd 1
* Tuftefolket på Sandflesa – Bd 3

Ait. leg. 85 – Jomfru Maria og svala – Bd 2

Segner

Eventyra alfabetisk

Austafor sol og vestafor måne   AT 425 – 1
Bamse Brakar   AT 116 – 1
Berthe Tuppenhaugs forteljingar * – 1
Bjørnen og reven skulle ha åker i sameige   AT 1030 – 2
Bjørnen og reven veddar om flesk og humlebol   AT 7 – 2
Bonde Vêrskjegg   AT 325 – 2
Buskebruda   AT 403 – 3
Dei sju folane   AT 471 – 3
Dei tolv villendene   AT 451 – 2
Dei tre bukkane Bruse som skulle gå til seters og gjere seg feite   AT 122 E – - 1
Dei tre kongsdøtrene i blåberget   AT 301 – 2
Dei tre mostrene   AT 501 – 3
Dei tre prinsessene i Hvittenland   AT 400 – 3
Den grøne riddaren   AT 432 – 2
Den rettferdige firskillingen   AT 1651 – 3
Den sjuande faren i huset   AT 726 – 1
Det blå bandet   AT 590 – 3
Det har inga nød med den som alle kvinnfolk er glad i   AT 580 – 3
Dokka i graset   AT 402 – 2
Dumme menn og troll til kjerringar   AT 1406 – 1
Ei friarhistorie   AT 1459** – 3
Ei kveldstund i eit godseigarkjøkken * – 1
Ei natt i Nordmarka * – 3
Ei prestehistorie   AT ? – 1
Ei signekjerring * – 1
Ei sommarnatt på Krokskogen * – 1
Ein gammaldags julekveld * – 1
Ein halling med kvannerot * – 3
Ein kveld i nabogarden * – 3
Ein kveld ved Andelva * – 3
Ein søndagskveld til seters * – 1
Ein vestlandsk skogdal * – 3
Ekebergkongen * – 3
Enkjesonen   AT 314 – 1
Fanden og futen   AT 1186 – 2
Fiskarsønene   AT 303 – 1
Frå fjellet og setra * – 3
Frå Sognefjorden * – 3
Fugl Dam   AT 301 (J) – 2
Følgjesveinen   AT 507 A – 2
Gale-Mattis   AT 1696 – 2
Giske   AT 1353 – 3
Gjertrudsfuglen   AT 751 A – 2
Gjete harane til kongen   AT 570 – 1
God dag, mann!" – "Økseskaft"   AT 1968 J – 2
Gravaren fortel * – 3
Grimsborken   AT 531 – 3
Grisen og levemåten hans   AT 221 – 1
Gudbrand i Lia   AT 1415 – 2
Gullfebla (segn) – 3
Gullfuglen   AT 550 – 2
Gullslottet som hang i lufta   AT 531 – 2
Guten med øldunken   AT 332 – 2
Guten og fanden   AT 1158 – 1
Guten som gjekk til nordavinden og kravde att mjølet   AT 563 – 1
Guten som gjorde seg til løve, falk og maur   AT 302 – 2
Guten som skulle tene tre år utan lønn   AT 560 – 2
Guten som ville bli handelskar   AT 1538 – 2
Guten som ville fri til dotter til mor i Kroken   AT 402 – 2
Han far sjølv i stua   AT 168 A – 2
Hanen og høna   AT 2075 – 2
Hanen og høna i nøtteskogen   AT 2021 – 3
Hanen og reven   AT 61 – 2
Hanen som fall i bryggjekaret   AT 2022 – 2
Hanen, gauken og århanen   AT 120 – 3
Haren som hadde vore gift   AT 96* – 2
Heimmusa og fjellmusa   AT 112 – 2
Herremannsbruda   AT 1440 – 2
Herreper   AT 545 B – 2
Historiene til Matthias Skyttar * – 1
Huldreætt * – 3
Høgfjellsbilete – 1
Høna som skulle til Dovre for at ikkje all verda skulle forgå   AT 20 C – 2
Høna trippar i berget   AT 311 – 3
Håken Borkenskjegg   AT 900 – 3
Hårslå, som aldri ville heim gå   AT 2015 – 2
Ikkje køyrande og ikkje ridande   AT 875 – 2
Jomfru Maria og svala Ait. leg. 85 – 2
Jomfru Maria som gudmor   AT 710 – 3
Jomfrua på glasberget   AT 530 – 3
Julegjestinga i prestegarden * – 3
Jutulen og Johannes Blessom – 1
Kari Trestakk   AT 510 AB – 3
Kjerringa mot straumen   AT 1365 AB – 2
Kjetta på Dovre   AT 1161 – 3
Kjetta som var så fæl til å ete   AT 2027 – 2
Kjærasten i skogen   AT 955 – 2
Klokkaren i bygda vår   AT 1537 – 2
Kolbrennaren   AT 1641 – 1
Korfor bjørnen er stubbrumpa   AT 2 – 3
Krambuguten med gammalostlasten   AT 506 – 2
Kvar synest best om barna sine   AT 247 – 2
Kverna som står og maler på havbotnen   AT 565 – 2
Kvitebjørn Kong Valemon   AT 425 – 2
Lundeætta * – 3
Lurvehette   AT 711 – 3
Makrelldorg * – 1
Manndottera og kjerringdottera   AT 480 – 2
Mannen som skulle stelle heime   AT 1408 – 1
Meistermøy   AT 313 – 3
Meistertjuven   AT 1525 A-F – 3
Mikkel vil smake hestekjøt   AT 47 A – 2
Mumle Gåsegg   AT 650 A – 1
Oskeladden og dei goda hjelparane   AT 513 – 2
Oskeladden som fekk prinsessa til å skulde seg for å lyge   AT 852 – 1
Oskeladden som kappåt med trollet   AT 1000 ff – 2
Oskeladden som stal sølvendene til trollet   AT 328 – 3
Pannekaka   AT 2025 – 1
Peik   AT 1542 – 1
Per, Pål og Espen Oskeladd   AT 577 – 3
Plankekøyrarane * – 3
Presten og klokkaren   AT 922 – 1
Prestens mor   AT 1536 A – 3
Prinsessa som ingen kunne målbinde   AT 853 – 2
På høgda av Aleksandria * – 3
Pål Andrestua   AT 1725 – 1
Raudrev og Oskeladden   AT 300 – 2
Reinsdyrjakt ved Rondane * – 1
Reve-enkja   AT 65 – 1
Reven snyt bjørnen for julekosten   AT 15 – 3
Reven som gjetar   AT 37* – 2
Rike Per Kremmer   AT 461 – 3
Risen som ikkje hadde noko hjerte på seg   AT 302 – 1
Sju år gammal graut   AT – 2
Skarvane frå Utrøst – 1
Skipperen og Gamle-Eirik   AT 1179 – 2
Skrinet med det rare i   AT 2250 – 1
Slepp granrot og ta i revefot   AT 5 – 2
Smeden som dei ikkje torde sleppe inn i helvete   AT 330 – 1
Smørbukk   AT 327 C – 2
Smågutane som trefte trolla på Hedalsskogen   AT 303 – 1
Somme kjerringar er slike   AT 1384 – 2
Soria Moria slott   AT 400 – 2
Stabbursnøkkelen i rokkehovudet   AT 1453 – 2
Store-Per og Vesle-Per   AT 1535 – 3
Svarterabben (Song) – 3
Taterar * – 3
Tiurleik i Holleia * – 1
Tobakksguten   AT 611 – 2
Tommeliten   AT 700 – 1
Tre sitronar   AT 408 – 2
Tru og Utru   AT 613 – 3
Tsju pus, vil du ned av bordet!"   AT 1456 – 2
Tuftefolket på Sandflesa * – 3
Tyrihans som fekk kongsdottera til å le   AT 571 – 1
Vel gjort og ille lønna   AT 154 – 2
Venner i liv og død   AT 470 – 2
Verda lønnar ikkje annleis   AT 155 – 2
Vêren og grisen som skulle til skogs og bu for seg sjølv   AT 130 – 2
Vesle Åse Gåsejente   AT 870 A – 1
Veslefrikk med fela   AT 592 – 2
Veslekort   AT 303 – 3
Vårherre og Sankt Peter på vandring   AT – 1

Eventyr etter alder: framlegg

Fantasiutviklinga. Vil du ha klokare barn i langdrag, fortel dei eventyr. Det meinte Albert Einstein, og mest truleg fordi eventyr hjelper fantasien og førestellingsevna å bli utfalda innefrå etter kvart. Mykje vett kjem frå den biletdannande evna, og den når eventyr inn til etter kvart. [Evo 1]

Individuelle omsyn lyt ein ta. Kva for eventyr som høver for ulike barn, er for det første individuelt. Somme er sartare enn andre. Individuelle skilnader kjem ein neppe utanom. Ein av mange peilepinnar er kva barnet liker og gjerne vil høyre om att.

Tryggleik frå føresette og saman med andre.. Dernest har det svært mykje å seie i kva grad barna opplever og diktar seg inn i eventyra saman med føresette eller andre. Føresette kan gi tryggleik, forklare ting, leggje til og kanskje trekke ifrå og tilpasse eventyr som det høver kvar gong.

Trygg atmosfære. Eit anna vesentleg element er å ha ei trygg atmosfære. Det at eventyr inneheld kanskje skremmande ting, lyt ein ta nok omsyn til. Det hjelper jamt å sjekke at barna ikkje blir for skremte, så det går utover trivselen.

Kloke gjentak hjelper. Eventyr tek ofte opp at mange slags sterke scener. Trygge gjentak av dei kan styrke barnet etter kvart og såleis truleg gagne somme.

Framføring er underhaldande. Det hjelper titt at eventyra blir deklamert og framført med futt for dei minste.

Ver moralens vaktar som det høver. Ein skal passe på kva som er underhaldande utan å skremme for mykje, og utan å velte god moral. I somme eventyr lyg og stel folk, til dømes – også typefiguren som blir kalla Oskeladden. Det ville vere uheldig om godtaking av Oskeladden fører til uhøvelege normer fordi Oskeladden i somme eventyr lyg, stel, og drep seg til framgang i verda.

Når dette er nemnt, blir eventyra sortert av somme slik dei kan passe ganske generelt til ulike grupper. For dei aller minste gir regler og enkelte fablar ofte nyttig hjelp som hugsetrening, hjelp til ordleggjing, og anna.

Dernest kjem vel dei lysaste og hyggjelegasta av dei andre. Dei kan høve for ei mellomgruppe, til dømes fram til tolvårsalderen eller der omkring.

For dei minste

For oss eldste

I fall vi toler meir uhygge, farlege scener, vold, trolldomskunstar, gjenferd, underjordiske, harde kjønnsroller, for beiske utsyn, meir enn tvilsam moral, og at det blir gjort saftig narr av andre, kan kanskje dette utvalet høve:

Bonde Vêrskjegg [Moral: hauk over hauk]   AT 325 – 2

Dumme menn og troll til kjerringar [Gjer narr]   AT 1406 – 1

Fanden og futen [Syner massivt hat ved ein ganske så negativ stereotypi]   AT 1186 – 2

Haren som hadde vore gift [Glede over ektefellens død i lag med "Det går opp og ned i verda, som heisføraren sa".]   AT 96* – 2

Kjerringa mot straumen [Mannen drukna kona si]   AT 1365 AB – 2

Kjærasten i skogen [Ein kan vel bli skremt av fremmende friarar for slikt, og det har nok vore meininga også. Men det er ikkje alltid det går gale.]   AT 955 – 2

Manndottera og kjerringdottera [Gjenferd og gammal overtru i blanding]   AT 480 – 2

Meistermøy [Trolldomskunstar kronast med hell]   AT 313 – 3

Meistertjuven [Hyllar steling]   AT 1525 A-F – 3

Oskeladden som stal sølvendene til trollet ["Helten" stel fælt]   AT 328 – 3

Peik [Golde greier det]   AT 1542 – 1

Skipperen og Gamle-Eirik [Pakt med fanden]   AT 1179 – 2

Smørbukk [Barn gjort til mordar]   AT 327 C – 2

Tyrihans som fekk kongsdottera til å le [Grovspikka og lite nobelt]   AT 571 – 1

Vel gjort og ille lønna [Skeiv moral. Å se an sine folk i staden (be careful about and size up those you get involved with) er betre.]   AT 154 – 2

Verda lønnar ikkje annleis [Vas for å "legitimere" svik. Verda er no ikkje heilsvart, heller.]   AT 155 – 2